Kucała, Marian

Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego

Polish

Jagiellonian Univeristy Repository

BULLETIN DE LA SOCIETE POLONAISE DE LINGUISTIQUE, fasc. LVl, 2000 ISSN 0032-3802 MARIAN KUCAŁA Kraków 75-lecie Polskiego Towarzystwa Językoznawczego* Koleżanki i Koledzy! Polskie Towarzystwo Językoznawcze ma lat 75, a dokład­nie 7 5 lat i 3 miesiące, zostało bowiem założone 31 maja 1925 roku. Dla człowieka 7 5 lat to dużo, skoro przeciętna naszego życia jest krótsza, przynajmniej w Polsce. Taki jubileusz może więc obchodzić tylko mniejszość z nas. Również dla towarzystwa naukowego jest to okres dość długi: z wymienionych w 6-tomowej encyklopedii 165 takich organizacji w Polsce, 49 zostało założonych przed rokiem 1925, 4 w roku 1925, a 112 po tej dacie. Należy więc nasze Towarzystwo do starszych towarzystw nauko-wych, których jest znaczna mniejszość . PTJ istnieje 75 lat, ale z tego przez parę lat, mianowicie przez 9 lat działa lność jego musiała być zawieszona, a to w czasie II wojny światowej (Towarzystwo wzno-wiło po wojnie działalność w 1947 r.) i w czasie stanu wojennego (prawie 2 lata) . Każdy jubileusz jest dla nas tym ważniejszy im jubilat jest nam bliższy, im bardziej jesteśmy z nim zżyci, a przyjemniejszy, jeśli się jubilat ma dobrze. Polskie Towarzystwo Językoznawcze jest nam wszystkim bliskie, niewątpliwie bardziej są z nim zżyci człon­kowie starsi i najstarsi, a w tej sali większość zebranych to ludzie młodzi . Do członko­stwa w Towarzystwie nikt nikogo nie zmusza, każdy do niego wstępuje dobrowolnie. A należeli do niego i należą niemal wszyscy językoznawcy polscy. Wzrost liczby członków jest odbiciem liczby językoznawców w uczelniach i insty-tutach. W zjeździe organizacyjnym we Lwowie uczestniczyły 23 osoby, ale pierwsza lista członków, ogłoszona w 1927 roku, zawiera 53 nazwiska. Nie było na przykład we Lwowie nikogo z Poznania, lecz na wspo1m1ianej liście sąjuż językoznawcy poznaóscy (i II zjazd w 1927 r. odbył się w Poznaniu). Do wojny liczba członków utrzymywała s ię na poziomie 60 osób. W zjeździe w 194 7 roku uczestniczyło tylko 34 członków. Ich liczba do 1953 r. doszła do osiemdziesięciu kilku, a w 1954 roku przyjęto do PTJ naj-większą w jego dziejach liczbę nowych członków - 80 osób (w tym i mówiącego te słowa). W 1956 roku liczba członków przekroczyła 200, w 1962 r. 300, w 1969 r. 400, Przemówienie wygłoszone na LVlll Zjeździe PTJ w Poznaniu I września 2000 r. 6 MARIAN KUCAŁA w 1975 r. 500, w 1977 r. 600, w 1985 r. 700, w 1994 r. doszła do 800. Gdyby liczba członków wzrastała w takim tempie, to niedługo by do PTJ należało l OOO osób! Ale do tego z pewnością nie dojdzie, bo ostatnio nieco więcej członków ubywa (głównie przez skreślenia) niż się nowych przyjmuje. Zmniejszyła się znacznie liczba uczestników zjaz-dów: od kilku lat zamiejscowych przyjeżdża 100-120 osób (dawniej o wiele więcej). Jest to związane przede wszystkim z tym, że dawniej zwracano wszystkim przyjezdnym koszty podróży i pobytu, natomiast w ostatnich latach Towarzystwo nie może tych kosz-tów pokrywać. A są o e- głównie dla młodszych- dość wysokie. Związane to teżjeEr ze zwiększającą się liczbą innych konferencji. Powiedzieć trzeba, że do Towarzystwa wszyscy byli i są nastawieni pozytywnie, a nawet przyjaźnie. Wśród uczestników zjazdów panują stosunki koleżeńskie, nieza-leżnie od wieku i stopni naukowych. Zawsze mile wspominamy to, co i dziś wieczo-rem nas prawdopodobnie czeka, mianowicie spotkania towarzyskie. Tradycyjnie przed obradami drugiego dnia zjazdu bywa odprawiana msza święta za zmarłych członków. Tak więc jeden z punktów statutowej działalności Towarzystwa: ,,ułatwianie i pod-trzymywanie stosunków i łączności wśród członków" jest dobrze realizowany. Nasz jubilat ma się dobrze. Pomyślnie są realizowane dwa podstawowe jego za-dania: odbywanie zjazdów naukowych i wydawanie Biuletynu PTJ. Zjazdy odbywają się co roku. Dawniej odbywały się niekiedy co dwa lata, dlatego też obchodzimy siedemdziesięciopięciolecie Towarzystwa, a zjazd obecny jest pięć­dziesiąty ósmy. Na zjazdach były omawiane - z nielicznymi wyjątkami - określone problemy, tematy wskazane przez zarząd. Najczęściej dotyczyły teorii języka i meto-dologii językoznawstwa . Oprócz ogólnych: Język a naród; Funkcja poznawcza języ­ka, wymienić tu trzeba: Fakty językowe i ich teoretyczna interpretacja; Teorie i meto-dologie językoznawstwa współczesnego; Współczesne koncepcje i metody opisu gra-matycznego języka; Zagadnienia metodologiczne językoznawstwa; Pojęcie prawa w lingwistyce; Językoznawstwo a inne nauki; lingwistyka i jej odmiany a inne dyscypli-ny humanistyczne. Omówienia wyodrębnionych kierunków badawczych i metod opi-su: Pozytywizm a idealizm w językoznawstwie; Zagadnienia gramatyki generatywnej i transformacyjnej; Socjolingwistyka; Językoznawstwo pragmatyczne - założenia i realizacja; Kognitywizm w językoznawstwie. Problemy bardziej szczegółowe: Współ­czesne językoznawstwo historyczno-porównawcze (problemy metodologiczne); Pro-blemy geografii lingwistycznej; Metodologiczne założenia dialektologii; Związek ba-dań historyczno-porównawczych z dialektologiq, Leksykografia i jej podstawy leksy-kologiczne; Współczesna leksykografia polska. Na kilkunastu zjazdach omawiano wyodrębnione działy języka (system i podstawy języka):Pojęcie systemu w różnych działach nauki o języku; Kategorie gramatyczne; Budowa gramatyczna języka pol-skiego; Zagadnienia składni; Morfologia a składnia; Kategorie morfologiczne; mor-fologia i składnia a semantyka; Słowotwórstwo; System fonologiczny języka polskie-go; Leksyka a gramatyka; Tekst jako przedmiot badań językoznawczych; kontekst i konsytuacja w badaniach lingwistycznych. Jak widać najwięcej uwago poświęcono składni i morfologii. Nie wyróżniono flek-sji, choć jeden ze zjazdów poświęcono słowotwórstwu. Jeszcze przed wojną jeden z głównych referatów był poświęcony fonologii, nie było w tematyce zjazdowej fonetyki. 75-LECIE POLSKIEGO TOWARZYSTWA JĘZYKOZNAWCZEGO 7 Parę zjazdów było poświęconych ugrupowaniu języków i stosunkom między nimi: Typologia języków i uniwersalia językowe; Zagadnienia pokrewieństwa językowego; Ugrupowanie języków słowiańskich; Język polski wobec innych języków. Do tej grupy zbliżony jest temat: Dziedzictwo przeszłośc i w języku. Z edukacjąjęzykową związane były tematy: Językoznawstwo stosowane; Pedagogiczne aspekty językoznawstwa; Edu-kacja językoznawcza; Rola językoznawstwa w nauce uniwersyteckiej. Wyjątkowe były tematy sprawozdawcze: Dorobek językoznawstwa w 20-leciu powojennym; Polskie badania nad językami innych wspólnot (nowe idee i aktualne problemy). Na kilku zjazdach tematyka była dowolna, zróżnicowana (na jednym, wyjątkowo trzydniowym, jeden dzień był poświęcony jednemu problemowi, drugi innemu, a trzeci tematyce dowolnej). Zresztą niemal na każdym zjeździe było wygłaszanych niemało referatów związanych z podanym tematem luźno i zupełnie z nim nie związanych. Tak jest i na obecnym zjeździe . Ściśle tematu podanego dotyczy mniej niż połowa referatów (niektórzy chyba ,, ... na przełomie stuleci" zrozumieli jako ,, ... na przeło­mach stuleci"). Wspomniałem, że nie było na żadnym zjeździe tematu „fonetycznego". Nie wy-sunięto też, jako tematu ogólnego, onomastyki, stylistyki, terminologii, kultury i po-prawności językowej, języka polskiego poza Polską PTJ powstało we Lwowie, ale następny zjazd odbył się w Poznaniu. Najczęściej obradowano w Krakowie - 20 razy; 18 razy w Warszawie, 4 w Poznaniu, 3 we Lwowie, po 2 we Wrocławiu i Toruniu, po 1 w Łodzi, Gdańsku, Opolu, Białymstoku, Katowi-cach, Lublinie, Zielonej Górze, Rzeszowie, Kielcach. W latach 1950-1972 zjazdy odby-wały się tylko we Krakowie i Warszawie, w ostatnich latach odbywają się poza tymi miastami. W Krakowie i Warszawie organizatorem był zarząd Towarzystwa, w innych miastach miejscowe zakłady językoznawcze, zwykle polonistyczne, tutaj obecnie Kate-dra Orientalistyki i Bałtologii. W większych ośrodkach nie wydawano z okazji zjazdów żadnych materiałów, w mniejszych zwykle się wydaje informatory. No i w mniejszych ośrodkach oprawa jest najczęściej bogatsza niż w Krakowie i Warszawie. Wygłaszane na zjazdach referaty z reguły były i są publikowane w organie Towa-rzystwa - Biuletynie PTJ. W niektórych biuletynach omawiane były dwa zjazdy, dla-tego też obecny zjazd jest 58., Biuletyn wyszedł 55. Objętość tego rocznika z biegiem czasu znacznie się zwiększyła. Drukuje się w nim oprócz referatów zjazdowych także inne artykuły, poza tym recenzje i bibliografię ogólnojęzykoznawczą. Trzeba przypomnieć, że kadencja przewodniczącego i innych członków zarządu Towarzystwa trwa 3 lata, natomiast kadencja redaktora Biuletynu nie jest ograniczo-na. Redaktorzy pracują więc długie lata, i obecny chyba już lat kilkanaście. Biuletyn jest jedynym wydawnictwem PTJ. Statut, co prawda, wymienia „podej-mowanie inicjatywy i popieranie wydawnictw naukowych ... nakładem własnym w całości lub częściowo, albo też nakładem obcym, a pod swoją odpowiedzialnością za stronę naukową", ale oprócz Biuletynu Towarzystwo wydało tylko jedną książkę, jesz-cze przed wojną. Nie był też realizowany punkt statutu: ,,podejmowanie inicjatywy badań języko­znawczych", podobnie jak dodany do statutu w 1956 roku punkt: ,,popularyzacja ba-dań językoznawczych". 8 MARIAN KUCAŁA Oprócz spotka11 na zjazdach i Biuletynu podjęto swego czasu jeszcze inne działania. Mianowicie w latach pięćdziesiątych powstały- zgodnie ze statutem - dwa koła PTJ, w Lublinie i w Warszawie. Na początku ich działalność była bardzo żywa, zorganizowały po parędziesiąt zebrm.1 z odczytami i dyskusją. Po kilku latach to osłabło i zamarło. Później zapoczątkowano zbieranie przez PTJ info1111acji o podjętych pracach, by zapobiec dublo-waniu się tematów. Kartoteka taka powstała, ale kontynuowane to nie było . Proszę Pa11stwa! 25 lat temu, na zjeździe jubileuszowym 50-lecia PTJ przemó-wienie wygłosił proH Jerzy Kuryłowicz. Było to krótkie przedstawienie działalności Towarzystwa, przede wszystkim zaś ocena (krytyczna) ówczesnego językoznawstwa, głównie strukturalizmu w wydaniu amerykaóskim, także gramatyki transfomrncyjno-generatywnej, statystyki językoznawczej, badań semiotycznych. Mnie nie stać na jakąś ocenę . Może tylko podam, o czym swego czasu mówiłem w Krakowie, że w badaniach polonistycznych widoczne jest odchodzenie z biegiem czasu od tematyki historycznojęzykowej , a zajmowanie się głównie tematyką współ­czesną. Kiedy PTJ powstawało, w językoznawstwie polonistycznym przeważała licz-ba prac historycznojęzykowych (ponad 60%) nad współczesnojęzykowymi (40%). Kiedy towarzystwo miało 40 lat, te liczby się mniej więcej równoważyły, kiedy miało 50 lat, znacznie przeważały prace o tematyce współczesnej (75%) i podobnie było już w latach następnych. W zakresie tematyki zmniejsz się zainteresowanie fonetyką i fonologią, zwiększa - językiem osobniczym. Np. o języku Norwida przed rokiem 1979 ukazało się kilkanaście pozycji, a w latach 1979-1993 aż 61 pozycji. Ukazuje się bardzo dużo słowników, są to jednak słowniki małe i średnie, z ograniczoną doku-mentacją przykładową. Charakterystyczną cechą życia naukowego w ostatnich latach jest wielość zebraó, posiedzeó, konferencji , sympozjów. W Krakowie na przykład mamy w każdym mie-siącu posiedzenie Komisji Językoznawstwa PAN, zebranie z odczytem Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego, posiedzenie Wydziału Filologicznego PAU, są zebra-nia z referatami językoznawczymi na UJ i w naszym IJP PAN. W Poznaniu dzisiaj i jutro oprócz naszego zjazdu odbywa się konferencja stowarzyszenia Societas Lingu-istica Europaea, niezadługo (we wrześniu) będzie konferencja językoznawcza w Szcze-cinie czy pod Szczecinem, konferencja frazeologiczna w Opolu, onomastyczna w Mogilanach, może jeszcze inne. Może dojść do tego, że w konferencjach będą brali udział tylko sami referenci. PTJ-owi na razie nie grozi to, że na zjazdy będą przyjeżdżać tylko referenci. Salę , i to dużą, mamy tutaj zapełnioną. Ale już po południu i jutro będzie inaczej, skoro się będą odbywać posiedzenia aż czterech sekcji równocześnie. W każdym razie na na-szych zjazdach w ostatnich zjazdach w ostatnich latach referatów jest znacznie więcej niż dawniej, a uczestników dużo mniej . Z naukowego punktu widzenia ważniejsze są referaty i ich jakość niż ilość słu­chaczy. Dlatego też o przyszłość naszego Towarzystwa-Jubilata nie trzeba się oba-wiać. Niedawno - tak się wydaje - obchodziliśmy SO-lecie Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, niezadługo, za ćwierć wieku, będzie następny jego jubileusz. Życz­my mu pomyślnego dalszego rozwoju. 

75-lecie Polskiego Towarzystwa Językoznawczego

https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/252862/kucala_75-lecie_polskiego_towarzystwa_jezykoznawczego_2000.pdf?sequence=1&isAllowed=y

75-lecie Polskiego Towarzystwa Językoznawczego

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository