The Vilamovian men's costume - historical view and modern situation.

Abstract

Strój wilamowski jest strojem mieszczańskim, występującym jedynie na terenie miasta Wilamowice, założonego w XIII w. przez osadników z Zachodniej Europy. Według przekonań mieszkańców, osadnicy ci sprowadzeni na te tereny po najazdach tatarskich w 1241 r., pochodzili z terenów Flandrii, Fryzji i Alzacji. Zachodnie pochodzenie Wilamowian można dostrzec, poza strojem, również w języku wilamowskim, który jest najstarszym żyjącym językiem starogermańskim. Wilamowianie, trudniąc się produkcją płótna i wyrobów samodziałowych, podjęli handel z takimi ośrodkami jak Wiedeń, Berlin, Paryż, Moskwa czy Istambuł. Właśnie z tego powodu, w stroju tym, wcześniej niż w innych, występują motywy i materiały spotykane w wyżej wymienionych ośrodkach. Częste podróże handlowe stały się przyczyną przekształcenia się stroju męskiego w mieszczańską formę oraz wpłynęły na strój kobiet, które pod nieobecność mężczyzn zajmowały się gospodarstwem.Po wykupieniu się Wilamowian z poddaństwa w 1808 r., strój zyskał przybliżoną formę do znanej współcześnie, natomiast w pełni ukształtował się w latach międzywojennych. Od tej chwili zaczęła się faza jego intensywnego rozwoju. W czasie II wojny światowej hitlerowcy zajmujący tereny Wilamowic, dostrzegając podobieństwo języka wilamowskiego do niemieckiego, rozpoczęli akcję volkslisty, przyznając ją na podstawie języka używanego w domu. Większość ludości, z racji, że język wilamowski był ich pierwszym językiem, otrzymała kategorię III- Auf Widerruf (po wojnie ich pochodzenie miało zostać ponownie zweryfikowane). Większość mężczyzn siłą wcielano do Wermachtu. W roku 1945, władze radzieckie, którym kultura wilamowska zbyt przypominała niemiecką, ogłosiły zakaz jej kultywowania pod postacią języka, stroju i tradycji. Ludzie, którzy nie przestrzegali rozporządzenia byli prześladowani, zsyłani w głąb Rosji. Kobiety które zakładały strój wilamowski były bite, a ubiór publicznie z nich zdzierano. Zamieniano typowe wilamowskie elementy na bardziej „polski” ubiór (czarne chusty, zanikanie pasiastych pończoch, czepców), rezygnowano z bogatych elementów pod groźbą grabieży (korale, srebrne krzyże czy tureckie chusty). Strój, podobnie jak i język, zaczął zanikać.W czasie prześladowań, jedyną ostoją dla wilamowskiej kultury był Zespół Regionalny „Wilamowice”, którego udokumentowane początki sięgają lat 30. W 1948 r., został on oficjalnie zawiązany przez ówczesnego kierownika szkoły, Eugeniusza Bilczewskiego, a następnie został przejęty przez jego córkę Jadwigę Bilczewską-Stanecką. Przez lata zajmowała się ona poszukiwaniami elementów strojów oraz prowadziła własne badania etnomuzykologiczne, zapisując teksty piosenek i dokumentując tradycje miasta. Dzięki niej oraz pomocy starszych Wilamowianek, zdeterminowanych by chronić własną kulturę, do dziś zachowało się wiele cennych materiałów etnograficznych i muzealnych.Obecnie strój kobiet jest dość dobrze zinwentaryzowany i opracowany. Brak jednak współczesnych zapisków dotyczących ewolucji, jaka zaszła na przestrzeni ostatniej dekady w stroju męskim.Vilamovian dress is a bourgeois dress , occurring only in the city Wilamowice, founded in the thirteenth century. By settlers from Western Europe. According to the beliefs of inhabitants, settlers brought you to these areas after the Mongol invasions in 1241., Came from the area of ​​Flanders, Friesland and Alsace. Western origin Vilamovian people can see beyond dress, also in vialmowian language, which is the oldest surviving Old Germanic language. Leaseback production of cloth and homespun products, made trade with such centers as Vienna, Berlin, Paris, Moscow and Istanbul. Precisely for this reason, in this costume, earlier than others, there are themes and materials found in the above-mentioned centers. Frequent shopping trips have become a cause of transformation into men's clothing in a bourgeois form and affected the dress of women, which in the absence of men were engaged in household.After buying a Wilamowian of serfdom in 1808., Outfit gained the approximate form of the well-known today, while fully formed in the interwar period. From that moment began its intensive development phase. During World War II, the Nazis occupying Wilamowic areas, recognizing similarities to the German language wilamowskiego, began a campaign volkslisty, admitting it based on the language used in the home. Most ludości, by virtue of that language Wilamowski was their first language, category III received Auf Widerruf (after the war, their origin was to be re-verified). Most of the men forcibly conscription into the Wehrmacht. In 1945, the Soviet authorities, which resembled a culture Wilamowska too German, announced a ban on the cultivation of the form of the language, dress and traditions. People who do not comply with the Regulation were persecuted, deported into Russia. Women who assumed vilamovian outfit were beaten, and one garment publicly peeled off. Dress, like the language, he began to fade.During the persecution, the only refuge for vilamovian culture was the Regional Team "Wilamowice," which documented origins date back to the 30s in 1948., It has been officially tied by the then headmaster, Eugene Bilczewski, and then was taken over by his daughter Jadwiga Bilczewską- Stanecka. Over the years she dealt with the exploration elements of costumes and conducted their own research etnomuzykologiczne, writing lyrics and documenting traditions of the city. Thanks to her and to help older vilamovian women, determined to protect their own culture, still retains many valuable ethnographic material and museum.Currently, women's dress is fairly well cataloged and developed. However, no contemporary records of the evolution that has taken place over the last decade in male attire