Hicri sekizinci yüzyılda yaşamış olan İbn Hişâm (öl. 761/1360) Arap dilinin önde gelen
âlimlerinden biri olarak kabul edilmiştir. Kaynaklarda tam ismi; Cemâlüddin Ebû
Muhammed Abdullah b. Yûsuf b. Ahmed b. Abdillâh b. Hişâm el- Ensârî el-Mısrî şeklinde
yer almıştır. Künyesi, Ebû Muhammed lakabı ise Cemâlüddin’dir. Ayrıca el-Ensârî, el-Mısrî
ve en-Nahvî nisbeleriyle de bilinmektedir. Ancak İbn Hişâm veya İbn Hişâm en-Nahvî
olarak meşhur olup tanınmıştır. İbn Hişâm, yaşadığı dönemin önde gelen âlimlerinden
dersler almış ve Arap diliyle ilgili birçok eser telif etmiştir. Muğni’l-lebib ‘an kutubi’l-e‘arib,
Evdahu’l-mesâlik ilâ Elfiyyeti İbn Malik, Katru’n-nedâ ve bellu’s-sadâ, Şerh-u katri’n-nedâ ve belli’ssadâ, Şerhu şuzûri’z-zeheb, el-İ’rab an kavâ‘idi’l-i’rab yazmış olduğu eserlerden bazılarıdır. İbn
Hişâm’ın Katru’n-nedâ adlı eseri Arap dili hakkında yazdığı veciz ve kapsamlı bir gramer
kitabıdır. Başta yazarı olmak üzere birçok kişi tarafından şerhi yapılmış ve bu şerhler
üzerinde de çok sayıda hâşiye yazılmıştır. Çalışma konumuz olan Şerhu katri’n-nedâ ve belli’ssadâ adlı eser de müellifin kendisi tarafından Katru’n-nedâ’ya yapılan şerh türü bir eserdir.
İbn Hişâm, Şerhu katri’n-nedâ ve belli’s-sadâ adlı eserini telif ederken Arap dili hakkında
uzman olan birçok alimin görüş ve eserlerinden istifade etmiştir. Söz konusu eserini telif
ederken kendisinden önce yaşamış olan birçok Arap dili âlimine atıfta bulunmuştur. İbn
Hişâm, Şerh-u katri’n-nedâ ve belli’s-sadâ isimli eserinde özellikle bazı Arap dili âlimlerinin
isimlerini sıklıkla zikrederken bazılarına ise çok az atıfta bulunmuştur. Müellifin söz konusu
eserinde isimlerine çokça yer verdiği âlimler arasında Sîbeveyhî (öl.180/796), Kisâî (öl.
189/805), Ferrâ (öl. 207/822), Ebu’l-Hasen el-Ahfeş (öl. 215/830), Ebu’l-Abbâs el-Muberred (öl.
286/900), İbnu’s-Serrâc (öl. 316/929) ve Ebû ‘Alî el-Fârisî (öl. 377/987) gibi alimler yer
almaktadır. Dolayısıyla İbn Hişâm, Şerh-u katri’n-nedâ ve belli’s-sadâ adlı eserinde birçok
âliminin görüşüne atıfta bulunduğu tespit edilmiştir. Ancak kendilerine atıfta bulunduğu
âlimlerin görüşlerinin hepsini kabul etmemiştir. Bu görüşlerden bazılarını kabul etmiş,
bazılarını da reddetmiştir. Bazen de ele aldığı görüşlerle ilgili herhangi bir yorum ve
açıklama yapmadan sadece söz konusu görüşleri nakletmekle yetinmiştir. Bazen de söz
konusu görüşler içerinde değerlendirmede bulunmuş ve kendi kanaatine göre en sahih olan
görüşü tercih etmiştir. Müellifin Arap dili âlimlerine karşı sergilediği bu tutum, ele aldığı
Arap dili gramer konularını iyice araştırdığını ve en sağlam bulduğu görüşü tercih ettiğini
göstermektedir. Çalışmamızda, İbn Hişâm’ın Arap dili grameri hakkında telif ettiği, metin ve
şerhinin kendisine ait olduğu Şerh-u katri’n-nedâ ve belli’s-sadâ adlı eserinde çeşitli dil
konularını ele alırken isimlerine çokça atıfta bulunduğu ve nahiv alanında kendilerinden
istifade ettiği Arap dili âlimlerine karşı tutumu incelenmiştir. Nitekim İbn Hişâm, söz
konusu eserinde birçok dilcinin görüşlerini ortaya koymuş, zaman zaman söz konusu
görüşler arasında karşılaştırmalar yapmış ve kendisi bazı tercihlerde bulunmuştur. Bu
çalışmada İbn Hişâm’ın özellikle nahiv alanında kendilerinden istifade ettiği ve isimlerine
çokça atıfta bulunduğu Arap dili âlimleri ele alınmış ve söz konusu dilciler hakkında kısa bir
tanıtım da yapılmıştır. Ayrıca bu çalışmada İbn Hişâm’ın Arap dili âlimlerine karşı tutumu,
tercihleri, gerekçeleri ve görüşler nakledilirken taassupla hareket edip etmediği hususu
tespit edilmeye çalışılmıştır
