Polskie miasta wobec starości i starzenia siȩ
          Andrzej Klimczuk
          Magazyn Miasta:15--17 (2013

Klimczuk, Andrzej

Polish

SSOAR - Social Science Open Access Repository 

Polskie miasta wobec starości i starzenia się

PhilPapers

///  ilustr. Popek-Banach/Banacho pomoc w nagłej sytuacji. Pozwala to na wysłanie służb ratowniczych w odpowiednie miejsce, a także wpływa na decyzje urbanistyczne w planowaniu optymalnej lokalizacji dla nowych ośrodków medycyny i opieki społecznej. Inne innowacje, takie jak aparaty oferujące przyciski alarmowe, które starsze osoby mogą zawsze mieć przy sobie, pomagają wezwać służby ra-townicze w razie wypadku. Kluczowym elementem monitorowania starszych ludzi, którzy mogą cierpieć na ograniczoną zdolność poruszania się, bądź żyć w izolacji społecznej, są też pracownicy socjalni.MŻ: W pewnym momencie jednak starsza osoba osiąga etap, na którym nie może już utrzymać niezależności.KG: I wówczas należy zacząć myśleć o przeniesieniu się do placówki. Ośrodki i rezydencje dla seniorów, które zapewniają szeroki wybór usług, wyposażenia, udogodnień i atrakcji, stanowią dobrą formę przej-ściowego zakwaterowania, ale często są one kosztow-ne i zapchane. Zapewnienie przystępnych ośrodków długoterminowej opieki dla osób starszych jest wiec kluczowym elementem działań przyjaznych ludziom w różnym wieku. Hybrydowe rozwiązanie, w którym  np. jeden z małżonków nadal żyje samodzielnie, a dru- gi jest w instytucji opieki, może również stanowić przydatną opcję. MŻ: I wciąż właśnie trzeba opłacać i utrzymywać tego typu placówki. Jak to robić?KG: Znalezienie sposobów na dofinansowanie kosztów prywatnych instytucji, zapewnienie dobrej jakości pla-cówek publicznych i równoważenia tych dwóch form pozostaje ciągłym wyzwaniem dla rządów lokalnych i krajowych. Wariant “Living Together”, czyli program wprowadzony w hiszpańskim Vic, oparty jest np. na idei dzielenia mieszkania przez studentów i osoby starsze (po obniżonej cenie dla obu stron). Z kolei w Kilkenny w Irlandii zespoły opieki społecznej i organizacji poza-rządowych umożliwiają osobom starszym korzystanie z interwencji medycznych w ich własnych domach (tym samym obniżając liczbę przyjęć na ostrych dyżurach). Do zmniejszania kosztów opieki długoterminowej dla seniorów mogą się przyczynić różne rodzaje partnerstwa publiczno-prywatnego. Utrzymanie wysokiej jakości opieki po przystępnej cenie na pewno jest wyzwaniem,  ale jest to wyzwanie, z którym musimy się poważnie li-czyć w Miastach i Gminach Przyjaznych Starzeniu.MŻ: I – jak czytałam – pracujecie także nad spro- staniem temu wyzwaniu. A jak można stać się człon- kiem waszej sieci i korzystać z waszych porad  i zasobów wiedzy?KG: Przyłączenie się do nas to prosty proces, wymagający złożenia aplikacji online (która dostępna jest na stronie internetowej http://who.int/ageing/projects/applica-tion_form/en/index.html) oraz pisma od prezydenta, burmistrza lub administracji miejskiej wskazującego ich zobowiązanie i chęć przystąpienia do cyklu ciągłego doskonalenia naszej sieci. Światowa Organizacja Zdro-wia zobowiązuje miasta aplikujące do czterech kroków:Ustanowienia mechanizmów angażujących osoby starsze w cykl przystępowania do sieciPodnoszenia zastanego poziomu przystosowania miast i gmin do potrzeb osób w każdym wiekuStworzenia trzyletniego planu działania na rzecz podniesienia zastanego poziomu przystosowa-nia miast, gmin i społeczności do potrzeb osób  w każdym wieku, starzenia się Identyfikacji wskaźników monitorowania postę-pów planu działaniaMiasta lub gminy, które stają się członkami globalnej sieci, mają możliwość korzystania z oznaczenia „Członka Globalnej Sieci Miast i Gmin Przyjaznych Starzeniu”. Członkostwo umożliwia również:kontakt z globalną siecią ekspertów w zakresie różnych aspektów starzenia się, w tym urzęd-ników, kierowników projektów, naukowców i ludzi starszychdostęp do najnowszych wiadomości i materia-łów związanych z podnoszeniem jakości życia w miastach i  gminach, projektów, spotkań i imprezwsparcie w pracy nad opracowywaniem strategii działań oraz rozwojem i wdrażaniem rozwiązań dotyczących przystosowywania miast i gmin do potrzeb wszystkich grup wiekowychudział w dyskusji o najlepszych praktykach w zakresie wdrażania i pokonywania wyzwań związanych z rozwojem miast i gmin przy-jaznych starzeniuKristine Goulding – koordynatorka Sieci Miast i Gmin Przy-jaznych Starzeniu Światowej Organizacji Zdrowia,  Pracuje w Wydziale Starzenia i Cyklu Życia WHO01020304Andrzej Klimczuk                                                                                                                                                                                      P o l s k i e  m i a s ta  w o b e c s ta r o ś c i  i  s ta r z e n i a  s i ęStarzenie się mieszkańców polskich miast nie jest już tylko prognozą demografów, lecz ob- serwowalnym faktem. Tkanka miejska nie jest jednak dostosowana do potrzeb seniorów. Osoby po 60. roku życia sporadycznie włączane są w procesy decyzyjne dotyczące infrastruktury i szer-szego programowania działalności instytucji publicznych>>>M # 014    |     starsze miasto Polskie miasta wobec starości i starzenia się    |    M # 015 ///  ilustr. Popek-Banach/BanachW pierwszych latach XXI wieku decydenci i urzę-dnicy miejscy w nielicznych miastach kraju dostrzegli potrzebę rozwiązywania problemów dotyczących starze-nia się ludności i zdecydowali się podjąć stosowne dzia-łania. Z jednej strony zasadna jest pozytywna ocena samego faktu, że temat zaczyna być podejmowany w sposób kompleksowy, a nie jedynie prezentowany jako mgliste zapisy w analizach SWOT o negatywnych, przyszłych, a nie obecnych, skutkach starzenia. Z drugiej strony jednak niezbędne jest krytyczne spojrzenie na te koncepcje i sposoby ich wdrażania.Populacja Polski już w latach 60. XX wieku przekro-czyła próg starości demograficznej. Podejmowane decyzje o dostosowaniu infrastruktury i instytucji do potrzeb osób starszych są zatem znacznie opóźnione. Przez wszystkie te lata mimo dostępu do prognoz demograficznych nie-wiele robiono, by tkanka miejska służyła w przyszłości nie tyle nawet kolejnym pokoleniom, co tym samym, ale już starszym. Skoro w przeszłości zabrakło działań prewencyjnych, to współcześnie nacisk kładziony jest  na doraźne interwencje – próby uzupełniania niedo-borów i luk, którym z pewnością dało się w pewnym stopniu zapobiec. Można zaryzykować twierdzenie, iż „moda” na kształtowanie polityk publicznych wobec starości i osób starszych zaczęła się w Polsce po wejściu do Unii Euro-pejskiej. Wówczas zwiększono nacisk na upowszechnia-nie racjonalizacji planowania inwestycji publicznych. Przypuszczalnie w procesie budzenia zainteresowania decydentów miejskich tą tematyką niebagatelną rolę odegrali też eksperci z zakresu gerontologii działający w ośrodkach, w których przygotowano stosowne doku-menty oraz prężnie rozwijający się ruch Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Pierwsze polityki w omawianym ob- szarze były przyjmowane od 2008 roku kolejno w: War-szawie, Sochaczewie, Poznaniu, Elblągu, Tomaszowie Mazowieckim, Olsztynie, Katowicach, Częstochowie, Nowym Mieście Lubawskim, Działdowie, Gnieźnie i Lublinie. W tym samym czasie prognozy demograficzne – nawet jeszcze bez poprawki na zwiększoną skalę emi-gracji osób młodych do pracy za granicę – ukazywały radykalne przyśpieszenie starzenia się społeczeństwa po 2010 roku. Rząd przyjął więc w 2008 roku program „Solidarność pokoleń. Działania dla zwiększenia aktyw-ności zawodowej osób w wieku 50+”, który został ukie- runkowany jednak tylko na politykę zatrudnienia i zabez-pieczenia emerytalnego. ZALECENIAPolityki te posiadają różny stopień zgodności z re-komendacjami wynikającymi z „Międzynarodowego Planu Działania nt. Aktywnego Starzenia się” uchwalo-nego w 2002 przez Organizację Narodów Zjednoczonych oraz z koncepcji „Miast Przyjaznych Starszemu Wiekowi” ogłoszonej w 2007 roku przez Światową Organizację Zdrowia. Autorzy dokumentów jedynie z trzech miast – Poznania, Warszawy i Tomaszowa Mazowieckiego – powołują się na aktualne zalecenia międzynarodowe. Tylko w Warszawie powołano się też na specyficzne dla miast zalecenia WHO. Co ważne, już w warstwie tytułów dokumentów wskazuje się jednocześnie na działania na rzecz osób starszych, ale zupełnie pomija się interwencje wobec wizerunku i stereotypu starości jako etapu życia. Krytycznie należy ocenić też tytułowe ukierunkowanie działań tylko na „wspieranie seniorów”, podczas gdy starzenie się populacji cechuje zjawisko jej feminizacji – kobiety bowiem żyją dłużej i częściej niż mężczyźni dożywają starości. Dokumenty te dotyczą jednocześnie głównie spraw zabezpieczenia socjalnego, przy czym w większości przypadków traktują je w sposób wybiórczy, a nie jako system. Takie całościowe podej-ście widoczne jest jedynie w Warszawie i w Poznaniu. Niemniej w dokumentach niemal zupełnie pomija się elementy polityki gospodarczej i całkowicie brakuje w nich odniesienia do koncepcji „srebrnej gospodarki” jako systemu produktów i usług dostosowanych nie tylko do osób starszych, ale i do wszystkich grup wieku, promowanej przez Komisję Europejską oraz kraje o bo-gatych doświadczeniach w rozwiązywaniu problemów związanych ze starzeniem się (takie jak Niemcy, Finlan-dia i Japonia). Koncept ten mniej (podlaskie, warmiń-sko-mazurskie) lub bardziej (małopolskie) bezpośrednio można dostrzec jedynie w kilku wojewódzkich dokumen- tach strategicznych, jednakże bez odniesienia do konkre-tnych miast. Jednocześnie w analizowanych politykach miejskich wskazuje się na aspekty integracji i edukacji międzypokoleniowej, które należy ocenić pozytywnie.PODEJŚCIA MODELOWEPrzyjęte w 2008 roku w Poznaniu i Warszawie pro-gramy można uznać za podejścia modelowe. Nie bez znaczenia dla ich jakości było zaangażowanie w prace gerontologów –prof. Zbigniewa Woźniaka i prof. Barbary Szatur-Jaworskiej. Poznańska polityka posiada precyzyj-ną definicję, zasady, cele i priorytety. Celom dokładnie przypisano zadania i ich realizatorów z uwzględnieniem kolejności ról, jakie powinni odgrywać. W obszarze tworzenia programu mieszkaniowego postanowiono np., że musi on być kompleksowy, w związku z czym powi-nien uwzględniać zakres od sektora publicznego, poprzez spółdzielczość mieszkaniową, sektor prywatny, zasoby własne osób starszych i rodziny oraz organizacje spo-łeczne, po zaangażowanie programów międzynarodowych. Określono także preferowane działania i uzasadniono ich wybór. Ukierunkowano je na osiem dziedzin: funk-cjonowanie gospodarstwa domowego i rodziny, położenie materialne, edukację, partycypację/aktywność społeczną, udział w kulturze, sport, rekreację, wypoczynek, zdrowie i sprawność oraz bezpieczeństwo – dewiacje i patologie. Warszawską politykę uporządkowano zaś, wskazując na cele strategiczne i operacyjne. W każdym przypadku przedstawiono uzasadnienie, sposób realizacji, przykłady dobrych praktyk, realizatorów oraz partnerów, rezulta- ty i pożądany termin osiągnięcia celów. Choć na pozio-mie celów wzięto pod uwagę węższe obszary działań niż w Poznaniu, to więcej uwagi zwrócono na poprawę obrazu starości i przygotowanie do niej osób w wieku średnim. Podkreślono m.in. potrzebę rozwoju wolontariatu osób starszych, wsparcie Uniwersytetów Trzeciego Wieku, wprowadzenie dodatkowych ulg ułatwiających korzy-stanie z instytucji miejskich, tworzenie punktów inte- gracji międzypokoleniowej, pomoc dla rodzin opiekują- cych się osobami starszymi, rozwój usług opiekuńczych,  pielęgnacyjnych, geriatrycznych i poradnictwa, dostęp-ność mieszkań dostosowanych do potrzeb osób starszych, rewitalizację zgodną z zasadami tworzenia przyjaznej przestrzeni, rozwój kształcenia ustawicznego i promocję aktywności fizycznej.Nowsze dokumenty z pozostałych miast bądź pow- tarzają wiele z przedstawionych już założeń, bądź kon-centrują się na opiece społecznej i ochronie zdrowia, w tym łączą się z ograniczaniem wykluczenia lub rozwią-zywaniem problemów osób niepełnosprawnych. Niewiele miejsca poświęca się w nich jednak ograniczaniu barier architektonicznych i dostępności transportu miejskiego. Bardzo ogólnie określa się także wskaźniki pozwalają-ce na monitoring i ewaluację programów oraz sposoby zarządzania nimi. Znamienny jest brak odpowiedniego podejścia do włączania samych osób starszych w diagno- zę sytuacji, konsultowanie celów i ich wspólną realizację.  Realizatorami działań mają być głównie podmioty publiczne i pozarządowe, rzadziej komercyjne i niefor-malne, takie jak np. grupy samopomocowe. Mimo posłu-giwania się hasłami aktywizującymi, działania mają ra-czej charakter osłonowy. Tylko w Olsztynie i Warszawie zadeklarowano koncepcję rozwijania i wykorzystywania kapitału społecznego osób starszych. Uzasadnione jest więc podejmowanie dalszych prac badawczych na rzecz szczegółowej analizy modeli polityk miejskich wobec starzenia się ludności, jak również kampanii społecz-nych i promocyjnych ukierunkowanych na partycypację wszystkich grup wieku w ich konstruowaniu, realizacji i doskonaleniu.Andrzej Klimczuk – socjolog, absolwent Wydziału Historyczno--Socjologicznego Uniwersytetu w Białymstoku, doktorant w Ko-legium Ekonomiczno-Społecznym Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, wiceprezes Fundacji Laboratorium Badań i Działań Społecznych „SocLab”. Autor prac naukowych z zakresu geronto-logii, ludologii i polityki społecznej (m. in. książki „Kapitał spo-łeczny ludzi starych na przykładzie mieszkańców miasta Białystok”, Wiedza i Edukacja, Lublin 2012, której bezpłatny pdf pobrać można na stronie: http://wiedzaiedukacja.eu/archives/56817)>>>M # 016    |     starsze miasto Polskie miasta wobec starości i starzenia się    |    M # 017 

Polskie miasta wobec starości i starzenia siȩ

https://philpapers.org/archive/KLIPMW.pdf

Polskie miasta wobec starości i starzenia siȩ

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

SSOAR - Social Science Open Access Repository

PhilPapers