Recenzja książki: Nowa podstawa programowa z pomocą biblioteki szkolnej / Monika Nagowska. − Warszawa : Agencja Sukurs, 2010. − 253 S. - Isbn 978-83-924008-5-1

Langer, Hanna

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ

             Title: Nowa podstawa programowa z pomocą biblioteki szkolnej - recenzja  Author: Hanna Langer  Citation style: Langer Hanna. (2011). Nowa podstawa programowa z pomocą biblioteki szkolnej - recenzja. "Nowa Biblioteka" (Nr 2 (2011), s. 129-134).      Nowa Biblioteka nr 2 (9), 2011   Hanna Langer Zakład Czytelnictwa  Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytet Śląski w Katowicach e-mail: hanna.1@interia.pl   NOWA PODSTAWA PROGRAMOWA Z POMOCĄ BIBLIOTEKI SZKOLNEJ / MONIKA NAGOWSKA. − WARSZAWA : AGENCJA SUKURS, 2010. − 253 S. : IL. ; 21 CM. – ISBN 978-83-924008-5-1.   Realizowana od roku szkolnego 2009/2010 podstawa progra-mowa kształcenia ogólnego [9] nawiązuje do zmian w szkolnictwie polskim zapoczątkowanych w 1999 roku. W zakresie bibliotek szkol-nych zlikwidowano wprowadzoną w 1999 roku jedną z nowych form zajęć – ścieżkę edukacja czytelnicza i medialna, która (w przeciwień-stwie do przysposobienia czytelniczego i informacyjnego, obowiązują-cego w latach 1983-1992 [8]) miała być prowadzona przez wszystkich nauczycieli, także bibliotekarza. Ważne jest jednak to, że treści ścieżki rozdzielono między poszczególne przedmioty. Równocześnie podkreślo-no istotną rolę dobrze wyposażonej biblioteki szkolnej w realizacji celów dydaktyczno-wychowawczych szkoły – w tym wszechstronnego przygo-towania uczniów do samokształcenia, sprawnego wyszukiwania, selek-cjonowania i wykorzystywania informacji, czyli wyposażenie uczniów w kompetencje niezbędne do funkcjonowania w społeczeństwie infor-macyjnym. W proces nabywania tych umiejętności powinni być zaanga-żowani wszyscy nauczyciele. Ważność biblioteki szkolnej w wypeł-nianiu różnych zadań edukacyjnych i wychowawczych szkoły podkre-ślono także w preambule podstawy programowej kształcenia ogólnego: „Realizację powyższych celów powinna wspomagać dobrze wyposażona biblioteka szkolna, dysponująca aktualnymi zbiorami, zarówno w postaci księgozbioru, jak i w postaci zasobów multimedialnych. Nauczyciele wszystkich przedmiotów powinni odwoływać się do zasobów biblioteki szkolnej i współpracować z nauczycielami bibliotekarzami w celu 130 Hanna Langer wszechstronnego przygotowania uczniów do samokształcenia i świado-mego wyszukiwania, selekcjonowania i wykorzystywania informacji” [9]. Zadania biblioteki szkolnej określono w podstawie programowej w sposób ogólny, szczegółowe zapisy powinny znaleźć się w dokumen-tach wewnętrznych szkoły. Ponieważ treści programowe wielu przed-miotów niejednokrotnie są wspólne, służą kształtowaniu tych samych lub podobnych umiejętności, dlatego konieczna jest korelacja między-przedmiotowa (uwzględniona także w reformie z 1999 roku).  W poszukiwaniu wspólnych obszarów współdziałania istotne jest także wskazanie roli biblioteki szkolnej jako pracowni, dzięki której można sprawniej realizować założenia podstawy programowej. Zadania tego podjęła się m.in. Monika Nagowska w publikacji Nowa podstawa programowa z pomocą biblioteki szkolnej, wydanej w Warszawie w 2010 roku przez Agencję Sukurs, nawiązując tym samym do wcze-śniejszej książki – Na szlaku edukacji czytelniczej i medialnej w szkołach ponadgimnazjalnych (Warszawa 2006) [5].  Poradnik Nagowskiej z 2010 roku składa się z dwóch części. Pierwsza to kompendium wiedzy z zakresu udziału biblioteki szkolnej w organizacji procesu edukacyjnego. Jako wprowadzenie można trakto-wać rozdział pierwszy – Główne cele edukacji w kontekście reformy programowej, w którym Autorka opisała założenia podstawy programo-wej poszczególnych przedmiotów na różnych etapach kształcenia, jed-nocześnie wskazując kierunki pracy wspólne dla nauczycieli, w tym np. konieczność wykorzystania, przetwarzania i tworzenia informacji. W realizacji tych założeń może być pomocna właśnie biblioteka szkolna. Ważne jest zatem urządzenie biblioteki jako pracowni interdyscyplinar-nej, w której „krzyżują się drogi do wiedzy z różnych dziedzin” [6, s. 29]. Nagowska podkreśliła konieczność właściwego zorganizowa-nia zbiorów bibliotecznych, odpowiednio do poziomu szkół wszystkich typów. Ponieważ ich możliwości finansowe są zazwyczaj ograniczone, cenne jest wymienienie – na podstawie analizy podstawy programowej – jakie źródła wiedzy i na jakim poziomie kształcenia należy uznać za zasoby minimalne. Za równie istotne Autorka uznała przygotowanie odpowiedniej oferty biblioteki. Słusznie stwierdziła, że jest to przede wszystkim zapewnienie dostępu do źródeł niezbędnych w procesie kształcenia; przygotowanie kompletów materiałów do pracowni przed-miotowych czy udostępnianie biblioteki i jej wyposażenia innym nau-czycielom w celu prowadzenia zajęć. Jednocześnie podkreśliła wagę literatury służącej rozwijaniu indywidualnych zainteresowań. Konieczne jest zatem porozumienie nauczycieli w zakresie uzupełniania zbiorów, zgodne nie tylko z wymogami programowymi, ale także z potrzebami 131 Nowa podstawa programowa z pomocą biblioteki szkolnej ... wszystkich członków społeczności szkolnej. Autorka wskazała też alter-natywne źródła informacji, w tym m.in. takie projekty, jak np. Library Thing czy Open Library oraz aktualizowany wykaz stron internetowych. Aby jednak źródła te były wykorzystywane, niezbędne jest prowadzenie akcji informacyjnej wśród nauczycieli i uczniów. Możliwości są duże – foldery z podstawowymi informacjami o bibliotece, strona internetowa biblioteki lub szkoły z zakładką biblioteki; promocją są też komunikato-ry i konta pocztowe. Autorka opisała również inne obszary współdziała-nia, w tym np. rozpowszechnianie osiągnięć uczniów i nauczycieli w postaci zorganizowanego zbioru konspektów, przygotowywanie wy-staw prac uczniów. Cenne mogą być także zbiory scenariuszy imprez wraz z dokumentacją faktograficzną.  Kolejny rozdział Autorka poświęciła na omówienie płaszczyzn współpracy bibliotekarzy z innymi nauczycielami. Wymieniła zawarte w podstawie programowej kompetencje, w które powinna wyposażać szkoła. Biblioteka szkolna może współuczestniczyć w kształtowaniu tych umiejętności, przede wszystkim dzięki właściwie prowadzonej polityce gromadzenia zbiorów, odpowiednim zorganizowaniu warsztatu informacyjnego biblioteki (np. kartoteki), udostępnianiu biblioteki i jej zbiorów do prowadzenia zajęć przez innych nauczycieli, o czym wcze-śniej już wspominano. W zakresie nabywania przez uczniów umiejętno-ści korzystania z informacji Autorka nawiązała do wcześniej realizowanych – przysposobienia czytelniczego i informacyjnego oraz ścieżki edukacja czytelnicza i medialna, jak również do międzynarodo-wych rozwiązań, np. idei media center czy też społeczeństwa informa-cyjnego. Warunkiem powstania takiego społeczeństwa – jak zaznaczyła Nagowska – jest m.in. nowoczesna oświata oraz system kształcenia ustawicznego, dostęp do potrzebnych informacji. Kolejna kluczowa umiejętność to świadomość i ekspresja kulturalna uczniów. Autorka omówiła pojęcie kultura, tożsamość kulturowa, problem przenikania kultur, wpływu m.in. mediów na kulturę – wszystkie zagadnienia w kontekście edukacji kulturalnej młodych ludzi, celów tej edukacji, konieczności stwarzania w szkole warunków do uczestnictwa uczniów w kulturze dzięki np. zajęciom z edukacji plastycznej, muzycznej czy innym dodatkowym zajęciom artystycznym. Także biblioteka szkolna jako jedna z instytucji kultury powinna włączyć się do prowadzenia edukacji kulturalnej i międzykulturowej. Nagowska opisała możliwości współpracy w tym zakresie z innymi nauczycielami, także wspierania uczniów w rozwoju artystycznym, głównie przez upowszechnianie sztu-ki. Jednym z podstawowych celów jest kształtowanie twórczych postaw i twórczego myślenia, co kształtuje w uczniach samodzielność, przyczy-132 Hanna Langer nia się do niekonwencjonalnego myślenia, sprzyja aktywności poznaw-czej. Stąd też Nagowska podkreśliła, że biblioteka powinna być postrze-gana jako miejsce pracy twórczej. Z kolei w zakresie kompetencji społecznych i obywatelskich Autorka zwróciła uwagę na różne funkcje biblioteki, jako np. szkolnego centrum wiedzy o regionie i działaniach podejmowanych w regionie, jeśli takie informacje gromadzi; łącznika między szkołą a innymi instytucjami kulturalnymi działającymi w regio-nie.  W kolejnym rozdziale – Współpraca w praktyce – Nagowska omówiła katalog cech i umiejętności bibliotekarza szkolnego (wymie-nionych również przez Jadwigę Andrzejewską i Marcina Drzewieckie-go), podkreślając, że właściwe wykorzystanie kwalifikacji bibliotekarza sprzyja opracowaniu wspólnych działań. Aby sprawnie przygotować ofertę takich przedsięwzięć, Autorka podała przykład ankiety Diagnoza potrzeb nauczyciela w zakresie współpracy z biblioteką szkolną. Jej celem jest pokazanie obszarów współpracy nauczyciela i biblioteki oraz wskazanie brakujących źródeł bibliotecznych, niezbędnych dla właściwego realizowania procesu dydaktyczno-wychowawczego. Dopie-ro później, po diagnozie, można opracować plan współpracy. Wymaga on dodatkowych ustaleń, jak np. wpisania zajęć bibliotecznych do har-monogramu pracy szkoły, potrzebę dokumentowania współpracy z gro-nem pedagogicznym. Nagowska scharakteryzowała też formy i metody pracy z uczniem, podkreślając jednak konieczność uzgodnienia właści-wej terminologii z zakresu głównie dydaktyki. Autorka, wykorzystując podział form pracy przygotowany przez Jacka Wojciechowskiego [10], opisała te formy, wskazując liczne przykłady. Dokonała także porząd-kowania metod nauczania, wzorując się na wykazach Wincentego      Okonia [7], Czesława Kupisiewicza [4], Franciszka Berezińskiego [2] i Jadwigi Andrzejewskiej [1]. Ponieważ pomiędzy podręcznikami dydak-tyki i podręcznikami dla bibliotekarzy występują różnice w klasyfikacji metod i form pracy, cenne jest ich zestawienie w tabeli. W przypadku metod wychowania Autorka wykorzystała podział W. Okonia. Uzupeł-nieniem tych treści jest wskazanie wybranych form współpracy, w tym np. prowadzenie zajęć wyrównawczych dla uczniów z zakresu korzysta-nia ze źródeł informacji, pozalekcyjnych (m.in. kół przyjaciół biblioteki), udział w projektach międzyprzedmiotowych. Szczególną uwagę Autorka zwróciła na projekty edukacyjne (dokonała ich krótkiego omówienia, opisała udział bibliotekarza w ich realizacji), zajęcia wychowawcze, wystawy, wycieczki szkolne i zajęcia pozalekcyjne.  Drugą część poradnika Nagowskiej stanowi zbiór przykłado-wych konspektów i scenariuszy, podzielony na kilka grup. Autorka 133 Nowa podstawa programowa z pomocą biblioteki szkolnej ... wyróżniła zajęcia poświęcone warsztatowi pracy ucznia (źródła informa-cji, korzystanie z katalogu bibliotecznego, korzystanie ze słowników), następnie przedstawiła propozycję tematów do realizacji w ramach go-dzin wychowawczych (np. informacja i rozrywka w telewizji, Internet – medium globalne), przykładowe realizacje projektów edukacyjnych (w tym np. instrukcję dla uczniów biorących udział w projekcie, harmo-nogram realizacji projektu), scenariusz wystawy, konkursu. Scenariusze te poprzedzono krótkim wstępem; wymieniono też umiejętności uczniów z zakresu danej tematyki, przedmioty, na których kompetencje te można nabyć. Każdy scenariusz zawiera cele edukacyjne, materiały pomocnicze wykorzystane w czasie zajęć, formy i metody pracy oraz przebieg zajęć. Do niektórych konspektów dołączono literaturę.  Na uwagę zasługują również materiały dodatkowe. Jest to nie tylko dość obszerna aktualna bibliografia. Autorka przygotowała też zestawienie wymagań edukacyjnych w podziale na poszczególne przed-mioty i poziomy nauczania. Wykaz ten powinien sprzyjać szukaniu wspólnych obszarów do współpracy bibliotekarza z innymi nauczycie-lami. Wartościowe są także inne tabele, w tym np. rejestr umiejętności ucznia klas I-III, które można doskonalić dzięki wsparciu biblioteki; przykładowe źródła wiedzy ucznia szkoły podstawowej, gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej.  Ustalenia dokonane przez Nagowską w wielu aspektach nawią-zują do założeń międzynarodowych instytucji z zakresu bibliotekarstwa szkolnego, w tym przede wszystkim Międzynarodowej Federacji Stowa-rzyszeń i Instytucji Bibliotekarskich (IFLA), w ramach której działa sekcja bibliotek szkolnych, obecnie pod nazwą Sekcja Bibliotek Szkol-nych i Centrów Źródłowych. Działalność IFLA na rzecz bibliotekarstwa szkolnego jest znaczna; świadczą o tym m.in. wytyczne do działalności bibliotek szkolnych [3], w którym podkreślono ważność współpracy wszystkich nauczycieli z bibliotekarzami, a na które wielokrotnie     Nagowska powoływała się. Jak zaznacza Autorka, „Mimo potencjału drzemiącego w szkolnych książnicach, ich możliwości nie są należycie wykorzystywane. W wielu przypadkach nauczyciele starali się być sa-mowystarczalni i po biblioteczne zasoby sięgali sporadycznie – zwłasz-cza gdy księgozbiór był daleki od kompletności i nie zaspokajał potrzeb. W takiej sytuacji funkcja pełniona przez biblioteki szkolne w procesie dydaktycznym i wychowawczym nie mogła być w pełni realizowana” [6, s. 27]. Można mieć tylko nadzieję, że poradnik Nagowskiej, skiero-wany głównie do bibliotekarzy i nauczycieli innych specjalności, przy-czyni się do zmiany postrzegania biblioteki szkolnej.  134 Hanna Langer BIBLIOGRAFIA: [1] Andrzejewska J.: Bibliotekarstwo szkolne. Teoria i praktyka. T. 2, Praca pedagogiczna biblioteki. Warszawa 1996. ISBN 83-85778-59-4.  [2] Bereziński F.: Dydaktyka kształcenia ogólnego. Kraków 2004. ISBN 83-7308-100-3.  [3] Biblioteki szkolne. Wytyczne IFLA/UNESCO, oprac. S. T. Pem-mer, W. Glenys pod auspicjami Sekcji Bibliotek Szkolnych i Cen-trów Zasobów Informacji, [tł. E.B. Zybert, M. Kisilowska, red. t. Elżbieta Barbara Zybert]. Warszawa 2003. ISBN 83-87629-97-9.  [4] Kupisiewicz C.: Dydaktyka ogólna. Warszawa 2000. ISBN 83-87988-57-X.  [5] Nagowska M.: Na szlaku edukacji czytelniczej i medialnej w szko-łach ponadgimnazjalnych. Warszawa 2006. ISBN 83-924008-0-1.  [6] Nagowska M: Nowa podstawa programowa z pomocą biblioteki szkolnej. Warszawa 2010. ISBN 978-83-924008-5-1. [7] Okoń W.: Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej. Wyd. 5. Warsza-wa 2003. ISBN 83-86770-21-X.  [8] Program pracy biblioteki szkolnej. Załącznik do zarządzenia Mi-nistra Oświaty i Wychowania z dnia 13 maja 1983 r. w sprawie programu pracy bibliotek szkolnych w resorcie oświaty i wycho-wania. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Oświaty i Wychowa-nia” 1983 Nr 5 poz. 30-31. [9] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przed-szkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. „Dziennik Ustaw” 2009 Nr 4 poz. 17.  [10] Wojciechowski J.: Praca z użytkownikiem w bibliotece. Warszawa 2000. ISBN 83-87629-49-9.       

Nowa podstawa programowa z pomocą biblioteki szkolnej - recenzja

https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/13728/1/Langer_Nowa_podstawa_programowa_z_pomoc%c4%85_biblioteki.pdf

Nowa podstawa programowa z pomocą biblioteki szkolnej - recenzja

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ