Marszałek wielki litewski Aleksander Hilary Połubiński (1626-1679). Działalność polityczno-wojskowa

Abstract

Aleksander Hilary Połubiński jako zdolny dowódca i wpływowy polityk brał aktywny udział w militarnym i politycznym życiu Rzeczypospolitej (szczególnie Wielkiego Księstwa Litewskiego) drugiej połowy XVII wieku. Urodził się w 1626 r. w starej litewskiej rodzinie szlacheckiej, pieczętującej się herbem Jastrzębiec. Jego ojciec, Konstanty Połubiński, osiągnął godność wojewody parnawskiego, a matka, Zofia Sapieżanka, była bratanicą kanclerza i hetmana wielkiego litewskiego Lwa Sapiehy. Aleksander Hilary Połubiński studiował na Akademii Wileńskiej, Zamojskiej i Krakowskiej. Około 1643 r. został dworzaninem pokojowym polskiego króla Władysława IV. W 1646 r., jako dwudziestoletni młodzieniec, został wybrany posłem na sejm warszawski. W 1648 r. sformował 100-konną chorągiew husarską i rozpoczął naukę wojennego rzemiosła pod komendą hetmana polnego litewskiego Janusza Radziwiłła. W latach 1648-1651 brał aktywny udział w walkach z Kozakami Zaporoskimi podczas powstania Chmielnickiego. Prawdziwy przełom w karierze polityczno-wojskowej Połubińskiego przyniosła wojna z Moskwą, rozpoczęta w czerwcu 1654 r. Jako dowódca jednego z pułków kawalerii, Połubiński uczestniczył w zwycięskiej bitwie pod Szkłowem i zakończonym klęską starciu pod Szepielewiczami. Po bitwie szepielewickiej zajmował się reorganizacją rozbitej armii litewskiej w obozie pod Smolewiczami niedaleko Mińska. W tym czasie poparł Jana Kazimierza w sporze z Januszem Radziwiłłem, co zaowocowało awansem na urząd pisarza polnego litewskiego (wrzesień 1654). Z kolei w lutym 1655 r. Jan Kazimierz mianował go porucznikiem królewskiej chorągwi husarskiej i dowódca pułku królewskiego w armii litewskiej. Po inwazji szwedzkiej na Polskę latem 1655 r., zwanej „potopem”, Połubiński opuścił Wielkie Księstwo Litewskie, aby wziąć udział w kampanii przeciw Szwedom w Koronie. Po bitwie pod Wojniczem w październiku 1655 r., gdzie Szwedzi pokonali armię koronną, Połubiński, podobnie jak wielu innych przedstawicieli polskiej szlachty i magnaterii, przeszedł na służbę szwedzkiego króla Karola X Gustawa. Jednakże już w lutym 1656 r. wrócił pod sztandary Jana Kazimierza. Podczas trzydniowej bitwy pod Warszawą w 1656 r. był naczelnym dowódcą armii litewskiej. 29 lipca 1656 r. poprowadził wielką szarżę husarską przeciwko szwedzkiej rajtarii niedaleko Bródna. Szarża ta, która przełamała regimenty rajtarskie uplandzki i smalandzki, była niewątpliwie największym wyczynem w jego karierze wojskowej. Przyniosła mu wielką sławę i zapewniła trwałe miejsce w literaturze pięknej („Potop” Henryka Sienkiewicza). W okresie panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego Połubiński wsparł króla w walce z opozycją magnacką. Dzięki temu otrzymał od monarchy w 1669 r. urząd marszałka wielkiego litewskiego. Aleksander Hilary Połubiński zdołał osiągnąć wysoką pozycję w hierarchii społecznej Wielkiego Księstwa Litewskiego. W swojej karierze przebył drogę od średniego szlachcica do magnata, piastującego jeden z najwyższych urzędów w Rzeczypospolitej. Swój awans zawdzięczał przede wszystkim bliskim związkom z dworem królewskim, nadto koneksjom rodzinnym i służbie wojskowej. Aleksander Hilary Połubiński as an able commander and influential politician took active part in military and political life of Polish-Lithuanian Commonwealth (especially the Grand Duchy of Lithuania) in the second half of the 17th century. He was born in 1626 in an old Lithuanian noble family of the Jastrzębiec coat of arms. His father Konstanty Połubiński was Voivode of Parnawa, his mother Zofia Sapieha was a niece of Lithuanian Grand Chancellor and Grand Hetman Lew Sapieha. Aleksander Hilary Połubiński had studied on Vilnius, Zamość and Cracow University. About 1643 he became a courtier to Polish King Ladislaus IV. In 1646 Połubiński as a twenty year old young man became deputy for the Warsaw General Sejm. In 1646 he formed a one-hundred man hussar unit and started to learn the art of war under command of Lithuanian Field Hetman Janusz Radziwiłł. In the years 1648-1651 he took an active part in the battles against the Zaporozhian Cossacks in the Khmelnytski Uprising. The real breakthrough in a political and military career of Połubiński was connected with the war with Moscow, which began in June 1654. As a commander of one of the cavalry regiments Aleksander Hilary took part in the victorious battle of Szkłów and in the totally lost clash in Szepielewicze. After the Szepielewicz’s defeat, he reorganized the Lithuanian Army into a camp in Smolewicze near Mińsk. At time of internal struggle between the Court and Janusz Radziwiłł, Połubiński supported the King John Casimir, who promoted him to the post of Lithuanian Field Notary (September 1654). In February 1655 he also received a nomination as a lieutenant of royal hussar banner – one of the most prestigious in the Lithuanian Army. After the start of the Swedish invasion of Poland in Summer 1655, known as “The Deluge”, Połubiński left the Grand Duchy of Lithuania, to join the Crown’s campaign against the Swedish Army. After the battle of Wojnicz in October 1655, where Swedish defeated the Polish Army, Połubiński, like many of Polish soldiers, noblemen and magnates, swore allegiance to king of Sweden Charles X Gustav. However in February 1656 he abandoned Swedish and returning to the side of Polish King John Casimir. During the three-day-long battle of Warsaw of 1656 Połubiński was commander-in-chief of the Lithuanian Army. On July 29, 1656 he led great hussars charge against the Swedish reiters near Bródno village. The charge broke Upland and Smaeland reiters regiments. Bold charge in Warsaw Battle was definitely the bravest act in Połubiński’s military career. It brought him fame and helped him to appear in literature (“The Deluge” of Henryk Sienkiewicz). During the reign of Michał Korybut Wiśniowiecki Połubiński supported the king in the struggle with magnates opposition. Thanks to that on November 11, 1669 the king promoted him to the post of Lithuanian Grand Marshall. Aleksander Hilary Połubiński was able to achieve a high position in the social hierarchy of the Grand Duchy of Lithuania. In his career he rose from a middle nobleman to a magnate holding one of the highest offices in the Commonwealth. He owed his advancement, most of all, to his close ties with the Court, as well as family connections and military service