Noryckie zagłębie metalurgii żelaza

Abstract

Wschodnioalpejskie zagłębie metalurgiczne położone w Noricum było w póżnym okresie lateńskim i w czasach panowania rzymskiego jednym z najważniejszych okręgów produkcji żelaza i stali w Europie. Wytwarzano tu słynną stal norycką, znaną w Imperium Rzymskim. Ośrodek produkcyjny w Noricum miał także wpływ na rozwój technologii obróbki żelaza na terenach Barbaricum. Praca zbiera informacje na temat noryckiego zagłębia metalurgicznego zawarte w źródłach archeologicznych i pisanych. Jej celem jest wyjaśnienie genezy i prześledzenie rozwoju tego ośrodka produkcyjnego. W tekście opisano okres od VI w. przed Chr. do VI/VII w. po Chr., a więc od wczesnej epoki żelaza, aż do wielkiej wędrówki ludów. Dysertacja zawiera systemową analizę działalności człowieka w kontekście warunków przyrodniczych na obszarze wschodnich Alp w omawianym okresie. Geneza właściwego zagłębia metalurgicznego w Noricum sięga okresu późnolateńskiego i jest mniej więcej równoczasowa z początkami istnienia Regnum Noricum. Praca przesuwa moment ukształtowania się Regnum Noricum na lata 40. i 50. I w. przed Chr., i zawiera rekonstrukcję procesu genezy tego tworu politycznego. Początki rozwoju zagłębia w Noricum należy wiązać z działalnością przedsiębiorców i kupców w Italii, którzy wykorzystali umiejętności celtyckich metalurgów i kowali, by rozwinąć produkcję na wielką skalę. Na przełomie er Noricum stało się zapleczem produkcyjnym dla rzymskiej armii. W okresie Cesarstwa Rzymskiego zagłębie metalurgiczne było głównym czynnikiem wzrostu gospodarczego w prowincji. Jego rozwój był skorelowany z rozkwitem rolnictwa, które mogło prosperować dzięki okresowi sprzyjającego, ciepłego klimatu. Istniała zależność pomiędzy stanem klimatu a rozwojem zagłębia i gospodarki prowincji. Wypracowano tu nowe metody produkcji i organizacji pracy oparte o małe stanowiska produkcyjne pracujące w sposób ciągły i wytwarzające zarówno żelazo, jak i stal. Dzięki temu osiągnięto zarówno wysoką jakość produkcji, jak i jej duże rozmiary. Istnienie zagłębia metalurgicznego w Noricum, produkującego na dużą skalę wyklucza też możliwość importu żelaza z Barbaricum przez mieszkańców Imperium.In the late La Tène and the Roman period the Eastern Alpine ironworking centre in Noricum was one of the largest foci of iron and steel production in Europe. Famous Noric steel widely known within the Roman Empire was manufactured here. The production centre in Noricum influenced also on the progress of ironworking technology within the Barbaricum. Using data on the Noric centre drawn from archaeological and written sources the study aims to explicate the origins of the ironworking centre and its later evolution from 6th c. BC to AD 6th/7th c., i.e., from the early Iron Age to the Migration Period. The dissertation contains a systemic analysis of human activity in the context of the natural setting of the Eastern Alps during the discussed period. The origins of the metallurgical centre proper in Noricum go back to the late La Tène and are roughly contemporary with the rise of Regnum Noricum. The study shifts the time of the origin of Regnum Noricum to the 40s and 50s BC and gives a reconstruction of processes involved in the emergence of this polity. Early beginnings of the Noric centre must be linked with the activity of entrepreneurs and merchants from Italy who used the skills of Celtic smelters and blacksmiths to develop production on a wide scale. At the turn of the era Noricum became a production facility of the Roman army. In the period of the Roman Empire the centre of metallurgy was the main factor in the province’s economic growth. This was greatly assisted by flourishing agriculture which could prosper during a period of a favourable and mild climate. The climate, the growth of the ironworking centre and the province’s economy were all interrelated. New methods of production and organization of labour were worked out, based on small production sites operated continuously to produce both iron and steel. This helped both in raising the quality and expanding the scale of the production. The existence of the metallurgical centre in Noricum with its vast output rules out also that iron was imported from the Barbaricum by the inhabitants of the Empire