Cyberprzemoc u adolescentów – o roli medium, własnych doświadczeń i empatii w zachowaniach świadków rówieśniczej przemocy elektronicznej

Abstract

Przedmiotem zainteresowań jest eksploracja zjawiska cyberprzemocy oraz identyfikacja czynników nasilających i ograniczających podejmowanie przez świadków zachowań rozpowszechniających kompromitujące informacje. Działania takie rozpatrywane są w kategoriach zachowań wzmacniających cyberprzemoc. Grupę internautów, która szczególnie łatwo angażuje się w cyberprzemoc, stanowi młodzież. Dwuetapowym programem badawczym objęto uczniów szkół gimnazjalnych i pierwszych klas szkół ponadgimnazjalnych (N = 1789). Celem pierwszej części rozprawy jest identyfikacja czynników sprzyjających zachowaniom wzmacniającym przemoc. Skoncentrowano się na eksploracji wpływu zmediatyzowanej formy kontaktu. Poszukiwano odpowiedzi na pytania o szanse na pojawianie się negatywnych zachowań świadków cyberprzemocy w warunkach: kontaktu online vs kontaktu twarzą w twarz oraz prywatnego vs publicznego kontekstu aktu przemocy, w którym działa świadek. Interesowano się także tym, czy doświadczenia wynikające z roli sprawcy i ofiary cyberprzemocy modyfikują częstość decyzji o rozpowszechnieniu kompromitujących inną osobę informacji. Kontrolowano także wpływ płci. W ramach części pierwszej zrealizowano dwa badania o charakterze eksperymentalnym, w których zmienną zależną był wybór zachowania. Badaniami objęto łącznie 1039 uczniów gimnazjów z różnych części Polski. Ustalenia tego etapu badań wskazały, że kontakt online oraz doświadczenia wynikające z roli sprawcy cyberprzemocy są istotnymi predyktorami zachowań świadków wzmacniających przemoc. Celem drugiej części było poszukiwanie czynników ograniczających zachowania świadków wzmacniające cyberprzemoc. Skoncentrowano się na znaczeniu aktywizacji różnych aspektów empatii w warunkach online. Weryfikowano hipotezy postulujące wpływ aktywizacji empatii afektywnej oraz poznawczej (w dwóch postaciach: skoncentrowanej na emocjach i zachowaniach ofiary) na ograniczenie zachowań o charakterze cyberprzemocy. Testowano także, czy aktywizowana empatia zachowuje w czasie swoje zbawienne skutki, innymi słowy, czy upływ czasu między aktywizacją empatii a zachowaniem zmienia szanse na pojawianie się zachowań wzmacniających cyberprzemoc. Zrealizowano trzy badania eksperymentalne w analogicznym do poprzedniego schemacie. Przebadano łącznie 750 uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. W tym kluczowym dla profilaktyki przemocy elektronicznej etapie badań wykazano wpływ aktywizacji empatii. Znaczenie okazała się mieć zarówno empatia afektywna, jak i poznawcza – skoncentrowana na emocjach i zachowaniach ofiary. Ujawniano także brak wpływu aktywizacji empatii w warunkach odroczonego pomiaru zachowania. Potwierdzono ponownie znaczenie doświadczeń cyberprzemocy. Podobnie jak w etapie pierwszym, w żadnym z dalszych badań nie ujawniono znaczenia płci oraz doświadczeń wynikających z roli ofiary cyberprzemocy dla zachowań wzmacniających cyberprzemoc