Flakus, Adam

Osyczka, Piotr

Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica

Polish

Jagiellonian Univeristy Repository

188 Fragm. Flor. Geobot. Polonica 16(1), 2009Gatunek porostu Cladonia subfurcata (Cladoniaceae, zlichenizowane Ascomycota) błędnie podany z PolskiAutorzy krytycznych list porostów i grzybów naporostowych Polski stale wymieniają Cla-donia subfurcata (Nyl.) Arnold jako gatunek występujący w polskiej części Tatr (zobacz: TOBOLEWSKI 1965; ALSTRUP & OLECH 1992; FAŁTYNOWICZ 1993, 2003; BIELCZYK i in. 2004; OLECH 2004). C. subfurcata ma typowo arktyczny oraz północno borealny zasięg występowania (m.in. BRODO i in. 2001) i fakt ten skłonił nas do weryfi kacji obecności gatunku w Polsce. Prowadzone ostatnio w Tatrach badania terenowe (FLAKUS 2007, 2008; OSYCZKA i in. 2007; WĘGRZYN 2008) oraz rewizja taksonomiczna materiałów zielnikowych (m.in. KRA, KRAM-L, LBL) nie potwierdzają występowania gatunku ani obecnie, ani w przeszłości.Pierwsze doniesienie o występowaniu gatunku w Polsce znajduje się w publikacji MOTYKI (1927). Porost ten został wówczas podany pod nazwą Cladonia delessertii Vain., która jest synonimem C. subfurcata (AHTI 1967). Autor uważał ten gatunek za nierzadki i notował go na kilkunastu stanowiskach w polskiej części Tatr. Nie ma wątpliwości, że jeden z okazów był niepoprawnie oznaczony (stanowisko z rejonu szczytu Kamienistej) i należał do C. subrangiformis Sandst. (SANDSTEDE 1931). Niestety, w polskich herbariach nie udało się odnaleźć żadnego okazu oryginalnie oznaczonego i nazwanego przez Motykę jako C. delessertii. Być może okazy te nie przetrwały do dnia dzisiejszego. Z drugiej jednak strony, jest niemal pewne, że Motyka początkowo mylił C. delessertii z innymi gatunkami [w szczególności z C. uncialis (L.) F. H. Wigg]. W zielniku Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (LBL) odnaleziono okazy C. uncialis pochodzące z takich samych rejonów co stanowiska C. delessertii podane w publikacji MOTYKI z 1927 r. Niektóre z nich zostały poddane rewizji taksonomicznej (między innymi przez Sandstede). W monografi i dotyczącej Cladoniaceae (MOTYKA 1964) znajduje się uwaga, że oba taksony morfolo-gicznie często są podobne i mogą być ze sobą mylone (dotyczy to w szczególności okazów z rejonów wysokogórskich). Należy również dodać, że w monografi i tej autor wskazując na wysokie prawdopodobieństwo występowania C. delessertii w najwyższych partiach Tatr neguje jednocześnie wcześniejsze notowania gatunku. Fakt ten najwyraźniej przypadkowo pomijany był przy opracowywaniu późniejszych list porostów z Tatr.Cladonia subfurcata fi guruje na pierwszej liście porostów Polski (TOBOLEWSKI 1965) dzięki oryginalnej publikacji MOTYKI (1927). Z kolei, informacja o obecności gatunku na liście porostów Tatrzańskiego Parku Narodowego (ALSTRUP & OLECH 1992) bazuje na publikacji MOTYKI (1927) i TOBOLEWSKIEGO (1965). Analogicznie takson stale umieszczany był na późniejszych listach porostów kraju.Występowanie Cladonia subfurcata w centralnej Europie nie jest do końca wyjaśnione. Ostatnia tatrzańska lista porostów (LISICKÁ 2005) określa obecność gatunku w Tatrach jako wysoce wątpliwą. Również notowania z innych rejonów Karpat i Alp najprawdopodobniej nie są prawdziwe i nawiązują do C. crispata var. cetrariiformis (Delise) Vain. (Ahti, inf. ust.). Istotne uwagi taksonomiczne dotyczące C. subfurcata i innych podobnych taksonów z sekcji Perviae (Fries) Mattick zawarte zostały w pracy poświęconej C. crispata var. cetra-riiformis w Tatrach (OSYCZKA i in. 2007). Notatki botaniczne 189Mając na uwadze wszystkie dane z literatury, rewizję taksonomiczną materiałów ziel-nikowych, jak również ostatnie badania lichenologiczne prowadzone w Tatrach zasadnym wydaje się skreślenie dyskutowanego gatunku z listy porostów Polski.Podziękowania. Autorzy serdecznie dziękują Profesorowi Teuvo Ahtiemu (Helsinki) ze cenne infor-macje dotyczące rozmieszczenia i morfologii Cladonia subfurcata oraz za sprawdzenie niektórych kry-tycznych okazów zielnikowych.Summary. Lichen species Cladonia subfurcata (Cladoniaceae, lichenized Ascomycota) errone-ously reported from Poland. Cladonia subfurcata is considered as an arctic to northern boreal species. Several critical and annotated checklists of the lichens and lichenicolous fungi from Poland steadily include it as the species occurring in the Polish Tatra Mts. However, the literature data and the taxonomical revi-sion of the lichen materials from the Tatras, as well as the latest fi eld lichenological research carried out in the Polish Tatra Mts did not confi rm presence of the species at present and in the past. It is postulated to exclude C. subfurcata from the lichen list of Poland.LITERATURAAHTI T. 1967. Nomenclatural notes on Cladonia delessertii and Cladonia alpicola. – Bryologist 70: 104–105.ALSTRUP V. & OLECH M. 1992. Checklist of the lichens of the Tatra National Park, Poland. – Zesz. Nauk. Uniw. Jagiell. 1059 Pr. Bot. 24: 185–206.BRODO I. M., SHARNOFF S. D. & SHARNOFF S. 2001. Lichens of North America. s. 795. Yale University Press, New Haven and London.BIELCZYK U., LACKOVIČOVÁ A., FARKAS E. E., LŐKÖS L., LIŠKA J., BREUSS O. & KONDRATYUK S. YA. 2004. Checklist of lichens of the Western Carpathians. Biodiversity of the Carpathians 1. s. 181. W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków.FAŁTYNOWICZ W. 1993. A checklist of Polish lichen forming and lichenicolous fungi including parasitic and saprophytic fungi occurring on lichens. – Polish Bot. Stud. 6: 1–65.FAŁTYNOWICZ W. 2003. The lichens, lichenicolous and allied fungi of Poland – an annotated checklist. Bio-diversity of Poland 6: 1–435. W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków.FLAKUS A. 2007. Lichenized and lichenicolous fungi from mylonitized areas of the subnival belt in the Tatra Mountains (Western Carpathians). – Ann. Bot. Fenn. 44: 427–449.FLAKUS A. 2008. Porosty piętra turniowego w Tatrach Polskich na tle czynników siedliskowych. Mskr. rozprawy doktorskiej. Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków.LISICKÁ E. 2005. The lichens of the Tatry Mountains. s. 439. VEDA, Slovak Academy of Sciences, Bratislava.MOTYKA J. 1927. Materiały do fl ory porostów Tatr. Część II. – Spraw. Komis. Fizjogr. Polskiej Akademii Umiejętności 61: 1–16.MOTYKA J. 1964. Porosty (Lichenes). Flora polska. Rośliny zarodnikowe Polski i ziem ościennych 3(2). s. 502. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.OLECH M. 2004. Lichens of the Tatra National Park. A checklist. Biodiversity of the Tatra National Park 2: 1–137. W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków.OSYCZKA P., FLAKUS A., WĘGRZYN M. & CYKOWSKA B. 2007. Cladonia crispata var. cetrariiformis (Cla-doniaceae, lichenized Ascomycota) in the Tatra Mts. – Biologia (Bratislava) 62(2): 144–147.190 Fragm. Flor. Geobot. Polonica 16(1), 2009SANDSTEDE H. 1931. Die Gattung Cladonia. – W: C. L. RABENHORST (red.), Kryptogamen-Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz. Die Flechten (Lichenes), s. 1–531. Borntraeger, Leipzig.TOBOLEWSKI Z. 1965. Wykaz porostów dotychczas stwierdzonych w Polsce (wraz z bibliografi ą licheno-logiczną). – Pr. Komis. Biol. Pozn. Tow. Przyj. Nauk 24(3): 1–62.WĘGRZYN M. 2009. The lichens of the dwarf pine belt in the polish part of the High Tatra Mts. – Fragm. Flor. Geobot. Polonica, Suppl. 12 (w druku).PIOTR OSYCZKA, Zakład Badań i Dokumentacji Polarnej, Instytut Botaniki, Uniwersytet Jagiel-loński, ul. Kopernika 27, PL-31-501 Kraków, Polska; e-mail: piotr.osyczka@uj.edu.plADAM FLAKUS, Pracownia Lichenologii, Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, ul. Lubicz 46, PL-31-512 Kraków, Polska; e-mail: a.fl akus@botany.plPrzyjęto do druku: 25.02.2009 r.

Lichen species Cladonia subfurcata (Cladoniaceae, lichenized Ascomycota) erroneously reported from Poland

https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/152894/osyczka_flakus_gatunek_porostu_cladonia_subfurcata_2009.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Lichen species Cladonia subfurcata (Cladoniaceae, lichenized Ascomycota) erroneously reported from Poland

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository