Tolstoy and Chaadaev represented two completely different ways to overcome the religious crisis, which still have much in common. There is the similarity of approaches: the panentheistic trends and the tendency in religious utopianism is the idea of creating the perfect human kingdom, a call to build God’s kingdom on earth. The difference between their approaches hinges on an acceptance or rejection of human culture and history. From the perspective of Leo Tolstoy, faith and Christianity are opposed to culture. In terms of Peter Chaadaev’s work, faith, Christianity, and the Church provide “unity through religion,” which is the real power forming and guarding the historical process. This ecclesiality of Chaadaev’s has a highly conditional and uncertain character, and there is an obvious shift from a soteriological to a social component.Tołstoj i Czaadajew reprezentują dwa zupełnie różne sposoby przezwyciężenia kryzysu religijnego, które wszakże mają wiele wspólnego. Istnieje podobieństwo w ich podejściu, którym jest panenteizm i tendencja do religijnej utopii polegającej na idei stworzenia idealnego królestwa ludzkiego i wezwania do budowania królestwa Bożego na ziemi. Różnica między ich podejściami zależy od akceptacji lub odrzucenia ludzkiej kultury i historii. Z perspektywy Tołstoja wiara i chrześcijaństwo są przeciwne kulturze. Zdaniem Czaadajewa wiara, chrześcijaństwo i Kościół dostarczają „jedności religii”, która stanowi prawdziwą moc kształtowania i zachowania procesu historycznego. Ten typ eklezjalności Czaadajewa ma warunkowy i bardzo niepewny charakter i ukazuje przejście od soteriologicznego do społecznego elementu
