Kłoczowski, Jerzy

Polish

Analecta Cracoviensia

SPRAWOZDANIAJERZY KŁOCZOW SKIKOŚCIÓŁ KRAKOWSKI W X—XIX WIEKU SESJE NAUKOWE POŚWIĘCONE HISTORII DIECEZJI KRAKOWSKIEJ W LUTYM 1966 R.Diecezja krakowska nie doczekała się dotąd gruntownego opraco­wania historycznego odpowiadającego potrzebom współczesnej nauki historycznej i ujmującego jej niezwykle bogate i ważne dla cało­kształtu dziejów Kościoła w Polsce i kraju wydarzenia i procesy w cią­gu prawie że już tysiącletniej historii. Stąd też bardzo szczęśliwa myśl ks. arcybiskupa K. Wojtyły (wówczas jeszcze nie kardynała) uczczenia Millenium ściśle naukową sesją historyczną poświęconą właśnie histo­rii Krakowskiego Kościoła. Już przy pracach przygotowawczych oka­zało się, że wobec ogromu tematu i ilości materiałów gromadzonych i badanych aktualnie przez historyków lepiej będzie rozbić dyskusję na kilka odrębnych sesji. Stąd w lutym 1966 r. w krakowskim Pałacu Arcybiskupim, w atmosferze niezwykle sprzyjającej swobodnej dy­skusji naukowej stworzonej przez gościnnego gospodarza, odbyły się aż trzy sesje poświęcone kolejno wiekom średnim, wiekom XVI—XVIII i wreszcie okresowi porozbiorowemu. Dwie pierwsze z nich, dwudnio­we, zajmowały się wielką, przedrozbiorową diecezją krakowską obej­mującą, jak wiadomo, całą prawie historyczną Małopolską po Lublin i Siedlce, natomiast sesja ostatnia, jednodniowa, poświęcona już była tylko diecezji małej, jakże ograniczonej po rozbiorach i spychanej przez zaborców do rzędu jednej z najmniejszych na starych ziemiach pol­skich jednostek kościelnych. Podstawę obrad stanowiły referaty, trak­towane na ogół bardziej jako zagajenia dyskusji aniżeli pełne omówie­nia aktualnego stanu badań w danej dziedzinie. Dyskusję taką rozpo­częła seria referatów poświęconych problematyce początków chrześci­jaństwa w Małopolsce i samej diecezji krakowskiej. Prof, dr Karol448 Jerzy KioczowskiBuczek (Kraków) z ogromnym znawstwem przedmiotu i swadą przed­stawił kluczowy i jakże dotąd kontrowersyjny temat owych począt­ków. Z referatem tym łączyła się ściśle wypowiedź prof, dr Lecha Kalinowskiego (Kraków) pt. Wczesno-historyczna architektura w Mało- polsce, gdzie zagadnienia od dawna dyskutowane przez historyków w świetle źródeł pisanych znalazły nowe, niezwykle interesujące i kom­petentne, ostrożne uzupełnienie od strony źródeł materialnych. Ks. prof, dr Marian Rechowicz (Lublin) mówił z kolei o zagadnieniu obrząd­ku słowiańskiego, którego istnienie czy też nie istnienie na ziemiach polskich łączy się, jak wiadomo, przede wszystkim z Małopolską. Bez wchodzenia w szczegóły bardzo ożywionej wymiany zdań na tematy wysunięte przez referentów zauważyć można, że wyraźnie zaznaczyła się opinia o braku dotąd rozstrzygających dowodów istnienia na ob­szarze Małopolski w IX w. chrześcijaństwa o nieco bardziej rozwinię­tych formach organizacyjnych. Wszystko wskazuje, jak dotąd, dopiero na schyłek X wieku jako okres kościelnego organizowania terenu i ma­sowej, choć z pewnością na razie jeszcze wcale powierzchownej chry­stianizacji szerokich kręgów ludności.Dyskusję nad diecezją krakowską w pełnym polskim średniowie­czu otworzyły referaty profesorów: Adama Vetulaniego (Kraków) — Rozwój organizacji i funkcje średniowiecznego Kościoła w Małopołsce; Zofii Budkowej (Kraków) — Kościół a środowisko kultury umysłowej; Jerzego Kłoczowskiego (Lublin) — Zakony w średniowiecznej Mało- polsce oraz dr Eugeniusza Wiśniowskiego (Lublin) — Struktury para­fialne i ich funkcje w Małopołsce średniowiecznej. Wypowiedzi dysku­syjne przyniosły m. in. wiele uzupełnień i nowych oświetleń sytuacji kulturalnej w stołecznym Krakowie u schyłku klasycznego średnio­wiecza. Dyskutowana była również złożona, jak wiadomo, sprawa św. Stanisława i jego kultu.Brak aż kilku referentów, którzy nie mogli przybyć na posiedzenie, uniemożliwił — ze szkodą dla całości obrazu — gruntowniejszą dy­skusję nad doniosłymi zagadnieniami Reformy protestanckiej i kato­lickiej w XVI wiecznej Małopołsce. Referat ks. dr Bronisława Natoń- skiego S. J. (Kraków) poruszył ważny temat: Jezuici i ich rola w Mało- polsce w XVI wieku. Zasadnicza recepcja reform trydenckich w para­fiach Kościoła Krakowskiego była procesem długotrwałym, ciągnącym się szereg pokoleń od schyłku XVI w. Punktem wyjścia do dyskusji nad tymi zagadnieniami były referaty historyków z K. U. L., Wiesława Müllera, Diecezja krakowska w XVII—XVIII w., Stanisława Litaka —■ Struktury i funkcje parafialne w tym okresie oraz Adama Chruszczew- skiego — Zakony i ich rola. Wystąpienia te uzupełnił ks. dr Ludwik Piechnik S. J. (Kraków), poruszając zagadnienie funkcji zakonu Jezu-Kościół krakowski w X—XIX w. 449itów. Dyskusja, równie ożywiona i wielostronna jak nad średniowieczem, bardzo poważnie rozszerzyła zakres dotkniętego w referatach kwestio­nariusza badawczego. Ukazano między innymi długi szereg możliwości i potrzeb naukowych łączących się z różnymi typami źródeł pochodze­nia kościelnego i niekościelnego, mało czy wcale dotąd nie wykorzy­stywanych. Poważną kontrowersję wywołała sprawa tak zw. Oświecenia katolickiego, zwłaszcza zaś próba rewizji tradycyjnych poglądów na józefinizm.Wstęp do dyskusji nad małą, przechodzącą jednak ważne prze­kształcenia diecezją krakowską XIX w. stanowiły referaty ks. doc. dr Bolesława Kumora (Lublin) o ramach organizacyjno-geograficznych diecezji, mgr Adama Stanowskiego (Lublin) o jej strukturach para­fialnych i wreszcie dr Ewy Jabłońskiej-Deptuła (Lublin) o zakonach. Szerszą wymianę zdań, wykraczającą poza ramy diecezji, wywołało zagadnienie postaw politycznych i zaangażowania narodowego Kościoła w Polsce XIX wieku.Nie sposób w krótkim sprawozdaniu oddać treść pięciodniowych, bardzo intensywnych, przeciągających się z reguły do późnego wieczora obrad. Niektóre wystąpienia w dyskusji miały w pełni charakter sa­modzielnych referatów. W sumie można więc mówić, że przedstawiono na trzech sesjach ponad 20 gruntownych, źródłowych referatów. W dys­kusji każdego dnia zabierało głos kilkanaście czy nawet kilkadziesiąt osób, kompetentnych fachowców, którzy w sposób bardzo cenny, często odkrywczy, nowy, uzupełniali naszą wiedzę o danej epoce dziejów Koś­cioła Krakowskiego, ukazywali nowe aspekty znanych już zjawisk czy też nowe możliwości badawcze. Sala obrad skupiała każdego dnia dzie­siątki historyków ze wszystkich ośrodków akademickich Polski z Kra­kowem i Lublinem na czele, wielu profesorów historii w seminariach kościelnych, diecezjalnych i zakonnych, archiwistów itd. Lubelski In­stytut Geografii Historycznej Kościoła w Polsce (K. U. L.) przedstawiał na każdej sesji długi szereg map, dających już dziś podstawę do opra­cowania atlasu historycznego diecezji krakowskiej. Bardzo często dysku­sja wychodziła poza ramy diecezji krakowskiej dotykając zagadnień ważnych dla całej historii chrześcijaństwa w Polsce, a czasem także w krajach ościennych. W tym sensie lutowe sesje krakowskie stanowiły niewątpliwie jedną z najpoważniejszych, przynajmniej w ostatnich la­tach, prób wszechstronnej dyskusji naukowej nad historią Kościoła polskiego. Jasno zarysowała się waga spotkań tego rodzaju, łączących specjalistów różnych gałęzi historiografii, dziejów politycznych, gospo­darczych, kultury w jej różnych działach, archeologów itd. Każdy z tych działów nauki historycznej interesuje się, czasem bardzo poważnie, dzie­jami Kościoła od innej strony, ale zarazem oczekuje coraz więcej odAnalecta — 29450 Jerzy Kłoczowskikonfrontacji z innymi, słucha z uwagą tego, co „sąsiedzi” mówią, otwiera się na nowe zagadnienia. Pełna historia każdej społeczności kościelnej, także Kościoła — diecezji krakowskiej, jakże musi być w rzeczywistości bliska historii pełnej, integralnej, ludzi na jej terytorium, stanowiącej zasadniczą ambicję i program badawczy współczesnej historiografii. Ale taka historia może powstać tylko w oparciu o dorobek całej historio­grafii, dziś tak intensywnie rozwijającej swe wyspecjalizowane działy, że zaczynamy wprost mówić już nie o nauce historycznej, ale o całym kompleksie nauk historycznych. W polskiej tradycji historiograficznej istnieje także, jak i w innych krajach, wątek ciasno traktowanej historii kościelnej, czasami przez niektórych rezerwowany w dodatku dla histo­ryków duchownych pracujących — w tym tradycyjnym modelu — w małej łączności z innymi, cyzelujących przez dziesiątki lat posiadane materiały. Sesje krakowskie były jak najdalsze od tego typu atmosfery. Znalazła w nich dobitny wyraz jedna z najbardziej zasadniczych tenden­cji współczesnej historiografii światowej, w Polsce nieraz z powodzeniem realizowana, mianowicie tendencja do współpracy, pracy zespołowej, możliwie skoordynowanej, poddającej swe wyniki stałej dyskusji, kon­frontacji, weryfikacji. Zasadniczy wynik naukowy sesji ujęć można chyba w ten sposób, że ukazała nam ona konkretniej, nieraz bardzo szczegółowo, ogromne perspektywy badawcze, wagę historyczno-kościelnego kwestio­nariusza badawczego, konieczność planowego, zgranego wysiłku zespo­łowego. Ogromny nacisk położono na sprawę ostatecznego uporządko­wania i udostępnienia bogatych archiwów kościelnych, podnoszono wagę zaniedbanych ostatnio edycji źródeł — łącznie z postulatem zorganizo­wania specjalnej pracowni edytorskiej w tym celu. Uznano potrzebę i wagę regularnego spotykania się co pewien czas w tak szerokim gronie specjalistów dla dyskusji nad pracami wykonanymi i dalszymi planami badawczymi. W sumie można więc śmiało nazwać krakowskie sesje lutowe 1966 r. za imprezę naukową bardzo pożyteczną i udaną. Warto też opublikować przynajmniej w obszernych streszczeniach referaty i dyskusje, choć dziś już w wielu punktach wypadałoby przedstawiane wówczas wyniki zaktualizować i uzupełnić.Wrzesień 1970 r.

Kościół krakowski w X–XIX wieku. Sesje naukowe poświęcone historii diecezji krakowskiej w lutym 1966 r.

http://czasopisma.upjp2.edu.pl/analectacracoviensia/article/download/2747/2629

Kościół krakowski w X–XIX wieku. Sesje naukowe poświęcone historii diecezji krakowskiej w lutym 1966 r.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Analecta Cracoviensia