Review: Elenco degli ex alcuni de Pontificio Istituto Biblico (1909-1944), Romae 1994, ss. 148Recenzja: Elenco deeli ex alunni del Pontificio Islituío Bíblico (1909-1994), Roma 1994, ss. 14

Prokop, Krzysztof

Polish

Folia Historica Cracoviensia

Vol. 7 F O L I A  H I S T O R I C A  C R A C O V I E N S I A 2000
Elenco deeli ex alunni del Pontificio Islituío Bíblico (1909-1994), Roma 
1994, ss. 148
W roku 1999 upłynęło 90 lat od chwili erygowania przez św. Piusa X Papie­
skiego Instytutu Biblijnego (Pontificium Institutum Biblicum; 7 V 1909) w Rzy­
mie -  wyższej uczelni kościelnej typu uniwersyteckiego, złączonej w roku 1928 
-  przy zachowaniu pełnej autonomii -  z Uniwersytetem Gregoriańskim i Papie­
skim Instytutem Orientalistycznym w Papieski Uniwersytet Studiów Kościel­
nych. Na przestrzeni już bez mała wiekowej działalności, mury Biblicum opu­
ściło kilka tysięcy absolwentów, spośród których wcale liczne grono osiągnęło 
godności biskupie i kardynalskie, wielu zaś poświęciło się pracy dydaktyczno- 
naukowej w różnych regionach świata chrześcijańskiego. Ich losy pomaga nam 
śledzić wydany staraniem uczelni „Elenchus byłych alumnów Papieskiego In­
stytutu Biblijnego” -  „Elenco degli ex alunni del Pontificio Istituto Biblico”, 
który ukazał się w 85. roku istnienia placówki, prezentując stan na dzień 1 III 
1994. Niezbyt obszerna, lecz złożona dość drobną czcionką publikacja przynosi 
wiele cennych danych osobowych i statystycznych. W żadnym natomiast miejscu 
nie zostały uwidocznione imiona osób, którym omawiana edycja zawdzięcza 
swoje powstanie.
Elenchus dzieli się na kilka części, z których każdą omówimy pokrótce po­
niżej .
Po otwierającym całość spisie treści następują „Dati statistici” (s. 5). Wynika 
z nich, iż grono absolwentów i alumnów Biblicum za lata 1909-1994 sięga liczby 
około 6300, z których w odnośnej publikacji uwzględnionych zostało 5748 -  4557 
żyjących i 1191 zmarłych, w tym 22 kardynałów i 189 biskupów. Poznajemy rów­
nież ilość nadanych w omawianym okresie stopni naukowych, a także liczebność 
alumnów podług ich pochodzenia z poszczególnych kontynentów (wciąż bezapela­
cyjnie dominuje Europa -  3593; na drugim miejscu Ameryka Północna -  9610). Na 
s. 7-9 widnieją przydatne wykazy chronologiczne władz uczelni: rektorów (wśród 
nich kardynałowie Agostino Bea i Carlo Maria Martini), wicerektorów, dziekanów, 
sekretarzy generalnych, prefektów biblioteki, ekonomów i dyrektorów utworzonej 
w roku 1927 filii w Jerozolimie. Następnie zestawione zostały w porządku alfabe­
tycznym nazwiska profesorów wykładających w Biblicum w roku publikacji elen- 
chusa, tudzież pozostałych profesorów związanych z uczelnią od momentu jej ery­
gowania, obecnie już nie prowadzących zajęć lub zmarłych (s. 10-12). Na s. 13 
znajduje się zestawienie (również z podziałem na żyjących i zmarłych) imion ab­
solwentów, któiych służba w Kościele Powszechnym uwieńczona została godno­
ścią kardynalską zaś na s. 13-16 z kolei biskupów (według identycznego schema­
tu). W grupie kardynałów napotykamy tu na takie nazwiska, jak Bernard Alfrink, 
Marco Ce, Eduard Clancy, Albert Decourtray, Joseph Frings, Franz König, Mi-
264 RECENZJE
roslav Ivan Lubacivsky, Carlo Maria Martini czy Raul Francisco Primatesta. Warto 
dodać, że do grona tego dołączył niedawno Aioysius Matthew Ambrozic, metropo­
lita Toronto, również wychowanek Biblicum, który kardynalat otrzymał 21 II 1998. 
W o wiele liczniejszym szeregu biskupów na wyróżnienie zasługuje osoba katolic­
kiego patriarchy Aleksandrii obrządku koptyjskiego -  Stefana (Stephanos) II Ghat- 
tas’a, obok którego w odnośnym wykazie widnieje także m. in. Archiwista i Bi­
bliotekarz Świętego Kościoła Rzymskiego, arcybiskup Jorge Maria Mejia, czy re­
prezentant Stolicy Apostolskiej przy Federacji Rosyjskiej -  arcybiskup John Bu­
kovsky SVD. O ile przy żyjących hierarchach (dotyczy to zarówno kardynałów, jak 
też biskupów) podane zostały ich aktualne (oczywiście w odniesieniu do początków 
roku 1994) stolice, o tyle w przypadku zmarłych tego nie czyniono (należałoby 
oczekiwać wskazania ostatniej z piastowanych godności), ograniczając się w ze­
stawieniu do samego imienia i nazwiska.
Największą wreszcie część publikacji (s. 17-136) wypełnia alfabetyczny 
wykaz żyjących absolwentów, w którym to znaleźli się i poprzednio zestawieni 
hierarchowie. Uwzględniono nadto osoby, które w momencie ukazywania się 
elenchusa znajdowały się w trakcie studiów w Papieskim Instytucie Biblijnym. 
Każda notka w tym zestawieniu przynosi informację na temat diecezji i kraju 
pochodzenia danego kapłana, jego ewentualnej przynależności zakonnej, lat stu­
diów w Biblicum, uzyskanego tamże stopnia oraz aktualny adres zamieszkania. 
Zajmuje ona zwykle trzy, rzadziej dwie linijki druku (przy czym układ strony jest 
dwukolumnowy). Publikację zamyka wykaz zmarłych absolwentów (s. 137-146). 
Tu notki są krótsze (przeważnie po linijce na osobę), gdyż odeszła konieczność 
podawania adresów (starano się natomiast oznaczać rok śmierci, co jednak 
w większości przypadków się nie udawało).
W odnośnych wykazach napotykamy na częste przekręcenia nazw osobo­
wych i geograficznych (np. Wrocklaw miast Wrocław, Vilkavinskis miast Vil- 
kaviskis, itp.), co przy tego rodzaju edycjach jest wprawdzie trudne do uniknię­
cia, niemniej korzystającemu utrudniać będzie identyfikację postaci i miejsc.
W niniejszej recenzji szczególną uwagę pragniemy skupić na obecności pol­
skich „akcentów” w tytułowej publikacji. Ponieważ w zasadniczej mierze po­
święcona jest ona absolwentom, zaczniemy więc od nich. Nie znajdujemy nazwi­
ska żadnego Polaka w gronie kardynałów kształcących się w swych młodszych 
latach w Papieskim Instytucie Biblijnym, niemało jest ich natomiast pośród bi­
skupów. Żyjący to: Stanisław Gądecki, Ryszard Karpiński, Henryk Muszyński, 
Adam Odzimek, Tadeusz Rakoczy, Kazimierz Romaniuk, Edward Samsel, Piotr 
Skucha, Andrzej Suski, Jan Szlaga, Adam Śmigielski SDB i Wojciech Zięba. 
Tylu ich uwzględniono w zestawieniu „Ex-alunni vescovi”, a którą to liczbę trze­
ba uzupełnić o osobę Pawła Cieślika, wyniesionego do godności biskupiej 
w kilka miesięcy po ukazaniu się odnośnej edycji -  3 XII 1994. Co się tyczy na­
tomiast grona zmarłych hierarchów, to znajdujemy tu takie postaci, jak Zygmunt 
Łoziński (1870-1932) -  ordynariusz miński, a następnie piński (w 1957 wszczęto 
jego proces beatyfikacyjny), Paweł Czesław Rydzewski (1893-1951) -  sufragan 
łomżyński, oraz Tomasz Wilczyński (1903-1965) -  sufragan lubelski, później 
delegat prymasa Polski z uprawnieniami biskupa rezydencjalnego w Olsztynie.
RECENZJE 265
„Polsko” brzmi również nazwisko kolejno sufragana w Detroit i ordynariusza 
Lansing (USA) Alexandra M. Zaleskiego (1906-1975), jak też Litwina Wincen­
tego Padolskiego /Padolskis/ (1904-1960), wpierw sufragan w Wiłkowyszkach, 
a następnie rektora Kolegium Litewskiego pw. św. Kazimierza w Rzymie. Inna 
rzecz, że wyżej wyliczone postaci zmarłych biskupów nie każdy czytelnik elen- 
chusa od razu poprawnie skojarzy, jako że ich nazwiska zapisane zostały w nie­
jednokrotnie zdeformowanej postaci (s. 16): Łoziński Zygmund (Beato) [!], Pa- 
dolski Vincentius, Rydzewski Ceslaus, Wilcwinski Thomas, Zalewski Alexander.
W gronie absolwentów nie obdarzonych sakrą liczba Polaków jest o wiele 
większa, mijałoby się tedy z celem nazwiska ich wszystkich tutaj zestawiać. Wy­
notujemy niemniej niektóre postaci odgrywające czy to obecnie czy też uprzed­
nio znaczącą rolę w życiu naukowym kręgu polskojęzycznego:
Bartnicki Roman (ur. 1943), prof. dr hab., rektor ATK (obecnie UKSW) od 
1996;
Brzegowy Tadeusz (ur. 1941), prof. dr hab., kierownik Katedry Egzegezy 
Starego Testamentu PAT;
Chmiel Jerzy (ur. 1935), prof. dr hab., prorektor PAT od 1997;
Chrostowski Waldemar (ur. 1951), prof. dr hab., kierownik Katedry Egze­
gezy Starego Testamentu ATK (UKWS);
Dąbek Tomasz Maria OSB (ur. 1952), prof. dr hab., kierownik Katedry 
Teologii Biblijnej PAT;
Jankowski Bogdan Augustyn OSB (ur. 1916), prof. dr hab., redaktor na­
ukowy tzw. Biblii Tysiąclecia i autor (lub współautor) przekładu w niej Księgi 
Psalmów, Listów św. Pawła do Efezjan, do Filipian, do Kolosan i do Filemona 
oraz Apokalipsy św. Jana;
Rubinkiewicz Ryszard SDB (ur. 1939), prof. dr hab., kierownik Instytutu 
Nauk Biblijnych KUL, kierownik Katedry Literatury Międzytestamentalnej 
i Nauk Pomocniczych Biblistyki KUL;
Stachowiak Lech (ur. 1926), prof. dr hab., były kierownik Katedry Egzege­
zy Ksiąg Historycznych i Dydaktycznych Starego Testamentu KUL, autor (lub 
współautor) przekładu Księgi Psalmów oraz Ksiąg Jeremiasza i Daniela w tzw. 
Biblii Tysiąclecia;
Tronina Antoni (ur. 1945), prof. dr hab., kierownik Katedry Egzegezy Ksiąg 
Historycznych i Dydaktycznych KUL.
Spośród zmarłych wspomnieć można z kolei księży: Michała Kordela (1892— 
-1936), prekursora odnowy liturgicznej w Polsce, założyciela czasopisma „Myste­
rium Christi”; Stanisława Łacha (1906-1983), dziekana Wydziału Teologicznego 
KUL, redaktora pomnikowej serii komentarzy do Ksiąg Starego Testamentu; Piotra 
Stacha (1886-1961), profesora kolejno Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie 
i Uniwersytetu Jagiellońskiego, egzegetę Nowego Testamentu.
Nazwiska Polaków znajdujemy również w gronie władz uczelnianych i pro­
fesury Papieskiego Instytutu Biblijnego -  poczynając od samego początku jego 
istnienia. I tak jezuita o. Ludwik Semkowski (1891-1977), związany z tąże pla­
cówką od roku 1925, wpierw jako lektor języka hebrajskiego i aramejskiego, 
a następnie profesor nauk biblijnych, był w latach 1937-1945 dziekanem Wy­
266 RECENZJE
działu Biblijnego (drugi z istniejących na uczelni wydziałów to Orientalistycz-
n v \  1 atar j) 1Q4Q— 1QS4 i nnwtńmip 1 0 ^ 0 —1 0 7 9  c t a ł  An ncł i lhi/nf/nnoi---J  /  ■ *• - — » -- ■ ^ ■ * j/u  .. tv iu iv  i- ' ^ i M unii v/u n u  W£iVlV WŁYł V/XŁUI1VJ
w roku 1927 filii Biblicum w Jerozolimie (jako dyrektor), w której zresztą od 
początku jej istnienia wykładał (archeologię i geografię biblijną oraz epigrafię 
semicką). Pomiędzy tym, w latach 1955-1959, był o. Semkowski rektorem Pa­
pieskiego Kolegium Polskiego w Rzymie. Inny polski jezuita, o. Władysław 
Szczepański (1877-1927), od momentu utworzenia Papieskiego Instytutu Biblij­
nego w roku 1909 do roku 1915 był tamże profesorem archeologii biblijnej 
i języka hebrajskiego. Po I wojnie światowej współtworzył Wydział Teologiczny 
Uniwersytetu Warszawskiego i w latach 1919-1920 był jego dziekanem. W roku 
1927 miał objąć kierownictwo wtenczas właśnie powstałej filii Biblicum w Jero­
zolimie (o której była już uprzednio mowa), lecz przed objęciem nowej funkcji 
zmarł.
W wykazie ekonomów Papieskiego Instytutu Biblijnego (s. 8) widnieje je ­
den jeszcze polski jezuita -  o. Julian Smodlibowski (1867-1943), mający spra­
wować tę funkcję w latach 1914-1918. Tymczasem jednak „Encyklopedia wie­
dzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995” wskazuje, iż w omawia­
nym okresie o. Smodlibowski pełnił różne funkcje zakonne kolejno w Chyrowie 
i we Lwowie, w Rzymie natomiast nie przebywał. Kwestia pozostaje tedy do 
wyjaśnienia.
Warto zwrócić nadto uwagę na nazwiska kilku dalszych profesorów Bibli­
cum, nie wywodzących się wprawdzie z Polski, niemniej będących promotorami 
licencjatów i doktoratów wyżej wymienionych współczesnych biskupów pol­
skich. Są to m. in.: Stanislas Lyonnet, Edouard des Places, Leopold Sabourin czy 
Albert Vanhoye -  wszyscy czterej będący jezuitami. Nieobce ogółowi polskich 
czytelników literatury biblistycznej może być z kolei nazwisko francuskiego je­
zuity Xavier’a Leon-Dufour’a, autora m. in. „Słownika Nowego Testamentu” 
i redaktora „Słownika teologii biblijnej” -  obu przetłumaczonych na język polski 
przez biskupa Kazimierza Romaniuka.
Ogólnie można tedy stwierdzić, iż Papieski Instytut Biblijny odegrał trudną 
do przecenienia rolę w kształtowaniu życia intelektualnego Kościoła katolickiego 
w Polsce. A zatem i recenzowany „Elenchus ...” stać się może cennym źródłem 
informacji dla polskiego historyka Kościoła. Zarazem warto, by stał się on także 
w jakiejś mierze wzorcem do naśladowania dla naszych uczelni kościelnych, 
które mogłyby zatroszczyć się o wydanie spisów swoich własnych absolwentów 
(okrągła data 2000 jest ku temu dobrą okazją), te zaś z pewnością okażą się 
w przyszłości dużą pomocą w kwerendach badaczy nie tylko parających się bio- 
grafistyką.
Sebastian Niewiarowski


Elenco deeli ex alunni del Pontificio Islituío Bíblico (1909-1994), Roma 1994, ss. 148

Analecta Cracoviensia

http://czasopisma.upjp2.edu.pl/foliahistoricacracoviensia/article/download/1409/1305

Elenco deeli ex alunni del Pontificio Islituío Bíblico (1909-1994), Roma 1994, ss. 148

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Folia Historica Cracoviensia

Analecta Cracoviensia