Stulczewski, Jarosław

Biuletyn Szadkowski

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

BIULETYN SZADKOWSKITom 20 2020http://dx.doi.org/10.18778/1643-0700.20.14SZADEK NA STAREJ FOTOGRAFIIWYZNAWCY RELIGII MOJŻESZOWEJ  I ICH ŚWIĄTYNIA W SZADKUzebrał i opracował – Jarosław StulczewskiOsiemdziesiąt lat temu na przełomie maja i czerwca 1940 r. niemieckie władze okupacyjne utworzyły w Szadku getto, w którym pod przymusem zgromadzono około 420 osób narodowości żydowskiej. Teren ogrodzono prymitywnym drew-nianym płotem. Po dwóch latach, 14 sierpnia 1942 r., getto w Szadku hitlerowcy zlikwidowali, a 405 osób etnicznych Żydów wywieziono do nazistowskiego obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem (SS–Sonderkommando Kulmhof)1. W czasie likwidacji getta szadkowskiego zastrzelono siedmiu Żydów, którzy zostali po-chowani na miejscowym cmentarzu.Okupacja niemiecka brutalnie i nieodwracalnie przerwała pięć wieków obec-ności wyznawców religii mojżeszowej w Szadku. W 1997 r. z krajobrazu miasta zniknęła synagoga (dom modlitwy i miejsce zebrań gminy żydowskiej) oraz mykwa (rytualna łaźnia). Dziś o nieistniejącej społeczności żydowskiej w mieście przypomina jedynie pozbawiony macew kirchol (cmentarz). odrestaurowany w 2005 r. , zlokalizowany w lesie na terenie Szadkowic–Ogrodzimia2. Materiałów ikonograficznych dokumentujących dzieje żydowskiej wspólnoty religijnej w Szadku do dziś zachowało się bardzo niewiele. Nieliczne prezento-wane fotografie pochodzą z zasobu Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu „Yad Vashem” w Jerozolimie, Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi oraz zbioru Tadeusza Marszała.1 Obóz zagłady w Chełmnie nad Nerem (SS-Sonderkommando Kulmhof) głównym ośrod-kiem zagłady ludności żydowskiej zamieszkującej polskie ziemie wcielone do III Rzeszy (Kraj Warty – Warthegau).2 Czytaj więcej: J. Stulczewski, Żydzi w Szadku – rys historyczny, „Biuletyn Szadkowski” 2010, t. 10, s. 141–160; B. Wasilewska-Klamka, Żydzi w Szadku – fragmenty wspomnień, „Biule-tyn Szadkowski” 2012, t. 12, s. 87–106.© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an open access articledistributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license CC-BY-NC-ND 4.0212 Szadek na starej fotografiiFot. 1. Arie Pik – kupiec urodzony w Szadku, trudnił się handlem obwoźnym, żonaty z Sarą z domu Tabachnik. Przed II wojną światową mieszkał w Szadku, zamordowanyŹródło: Archiwum Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu  Yad Vashem w JerozolimieFot. 2. Izaak Morgensztern – ur. w Szadku, przed II wojną światową mieszkał  we wsi Grodziec k. Konina, zamordowanyŹródło: Archiwum Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu  Yad Vashem w Jerozolimie© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an open access articledistributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license CC-BY-NC-ND 4.0Wyznawcy religii mojżeszowej i ich świątynia w Szadku 213Fot. 3. Moshe Mittelman  (ur. 1881 r. w Szadku, zamordowany w 1942 r.) i Ester Mittelman z d. Dawidowicz (ur. 1885 r. w Złoczewie, zamordowana w Turku) do 1939 r. zam. w Szadku – Rynek 13Źródło: Archiwum Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu  Yad Vashem w JerozolimieFot. 4. Rivka Regina Mittelman – ur. 1920 r. w Szadku, córka Moshe i Ester, studentka, panna, zam. z rodzicami w Szadku – Rynek 13, zamordowanaŹródło: Archiwum Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu  Yad Vashem w Jerozolimie© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an open access articledistributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license CC-BY-NC-ND 4.0214 Szadek na starej fotografiiFot. 5. Nieznani mieszkańcy Szadku pochodzenia żydowskiegoŹródło: Archiwum Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu  Yad Vashem w JerozolimieFot. 6. Szmuel Weksler, ur. 1900 r. w Szadku, żonaty z Marią z Fiszów.  Przed 1939 r. mieszkał w Metz (Francja), a w czasie okupacji w Montluçon (Francja), zamordowany w KL Auschwitz-BirkenauŹródło: Archiwum Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu  Yad Vashem w Jerozolimie© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an open access articledistributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license CC-BY-NC-ND 4.0Wyznawcy religii mojżeszowej i ich świątynia w Szadku 215Fot. 7. Dora Lusik, ur. w 1902 r. w Szadku, w czasie wojny przebywała w getcie w Mińsku, przeżyła holocaust, zmarła w 1966 r.Źródło: Archiwum Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Yad Vashem w JerozolimieFot. 8. Nieznani żydowscy mężczyźni w getcie szadkowskimŹródło: Archiwum Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Yad Vashem w Jerozolimie© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an open access articledistributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license CC-BY-NC-ND 4.0216 Szadek na starej fotografiiFot. 9. Ludność pochodzenia żydowskiego przy  prowizorycznym drewnianym płocie getta w SzadkuŹródło: Archiwum Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Yad Vashem w JerozolimieFot. 10. Szadek, ul. Sieradzka 11, 1987 r., nieistniejący już drewniany budynek mieszkalny i wjazd na plac synagogiŹródło: Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an open access articledistributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license CC-BY-NC-ND 4.0Wyznawcy religii mojżeszowej i ich świątynia w Szadku 217Fot. 11. Synagoga w Szadku przy ul. Sieradzkiej 11, 1987 r.Źródło: Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w ŁodziFot. 12. Szadkowska bożnica użytkowana jako magazyn Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, 1987 r.Źródło: Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an open access articledistributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license CC-BY-NC-ND 4.0218 Szadek na starej fotografiiFot. 13. Szadkowska bożnica – widok od strony zachodniej, 1994 r.Źródło: ze zbioru Tadeusza MarszałaFot. 14. Ściana wschodnia szadkowskiej synagogi z niewielką trójbocznie  zamkniętą absydą, 1994 r. Absyda mieściła dawniej Aron ha-kodesz (drewnianą lub kamienną szafę ołtarzową do przechowywania zwojów Tory)Źródło: ze zbioru Tadeusza Marszała© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an open access articledistributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license CC-BY-NC-ND 4.0Wyznawcy religii mojżeszowej i ich świątynia w Szadku 219Fot. 15. Schody wewnętrzne synagogi w Szadku, 1987 r.Źródło: Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w ŁodziFot. 16. Szadkowska synagoga i mykwa  – widok ogólny od północy, 1987 r.Źródło: Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an open access articledistributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license CC-BY-NC-ND 4.0220 Szadek na starej fotografiiFot. 17. Mykwa (łaźnia) przy szadkowskiej bożnicy, 1987 r.Źródło: Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w ŁodziFot. 18. Mykwa (łaźnia) przy szadkowskiej synagodze  – widok od strony północno-zachodniej, 1994 r.Źródło: ze zbioru Tadeusza Marszała© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an open access articledistributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license CC-BY-NC-ND 4.0Wyznawcy religii mojżeszowej i ich świątynia w Szadku 221Fot. 19. Mykwa (łaźnia) przy szadkowskiej synagodze  – widok od strony wschodniej, 1994 r.Źródło: ze zbioru Tadeusza Marszała© by the author, licensee Łódź University – Łódź University Press, Łódź, Poland. This article is an open access articledistributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license CC-BY-NC-ND 4.0Powered by TCPDF (www.tcpdf.org)

Wyznawcy religii mojżeszowej i ich świątynia w Szadku

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/38803/1/8358-Tekst_artykulu-21601-1-10-20200928.pdf

Wyznawcy religii mojżeszowej i ich świątynia w Szadku

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Wyznawcy religii mojżeszowej i ich świątynia w Szadku

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w