Dudzińska, Alicja

Gąsiorek, Andżelika

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

1KWARTAłmagazyn SKN SpatiumISSN 2082-8675nr 24 (02/2021)4Alicja Dudzińska, Andżelika GąsiorekMuzea w czasie pandemii COVID-19: Przykłady Kelvingrove Art Gallery Museum, Gallery of Modern Art, Narodowego Muzeum w Krakowie oraz Muzeum Powstania WarszawskiegoSłowa kluczowe: muzea, kultura, pandemia COVID-19, wirtualne muzea, ośrodki kulturyOśrodki kultury w dobie pandemii COVID-19Muzea są instytucjami, których celem jest ,,gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i nie-materialnym, informowanie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów, upowszechnianie podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej oraz światowej, kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgromadzonych zbiorów” (Ustawa, 1996). Nie można wyobrazić sobie świata bez tych ośrodków. Dają nam one zasób wiedzy z dziedziny historii i kultury. Są też odpowiedzialne za budowanie więzi społecznych, dzięki wspól-nemu doznawaniu sztuki i dzieleniu się opiniami na jej temat.Od momentu, gdy portale społecznościowe osiągnęły dużą popularność, przeka-zywanie informacji jest możliwe w jeszcze większym zakresie. Dzięki popularyzacji 32konfl ikt pomiędzy chęcią ochrony wszelkiego dziedzictwa a poszanowaniem, np.praw człowieka. Zapewne nie istnieje złoty środek, który zadowoliłby wszystkie zainteresowane strony. Z pewnością faktem jest, iż świat nieustannie się zmienia, a wraz z nim również kultura. Sama globalizacja wpływa na ujednolicanie się kul-tury. Na pewno należy zachować jak najwięcej informacji i danych dla przyszłych pokoleń, równocześnie także pamiętać, że nie jest to jedyny sposób zabezpiecze-nia dziedzictwa niematerialnego, a czynna ochrona i pielęgnacja tego dziedzictwa może przysłużyć się zarówno nam jak i przyszłym, a nawet na swój sposób prze-szłym pokoleniom.Drugim rdzeniem dziedzictwa kulturowego jest dziedzictwo materialne. Tworzą je obiekty ruchome (czyli te, które teoretycznie można przenosić, np. moneta czy pierścień) i nieruchome (czyli te, których teoretycznie przenieść się nie da, np. dworek, zamek, kościół) (Zarzycka, 2016). Innymi słowy, „materialne dziedzictwo kultury podzielone jest na nieruchome dziedzictwo, obejmujące budynki, które same mogą zawierać zainstalowaną sztukę oraz ruchome dziedzictwo obejmujące książki, dokumenty, dzieła sztuki, ruchome maszyny, ubrania i inne artefakty, które są uważane za godne zachowania na przyszłość. Należą do nich obiekty istotne dla archeologii, architektury, nauki i technologii o określonej kulturze” (Minerva, 2020). Ponadto wyróżnić można dwa rodzaje dziedzictwa materialnego: dzie-dzictwo naturalne i antropogeniczne. Dziedzictwo naturalne tworzą m.in. parki, krajobrazy, góry, zwierzęta, rośliny czy rzeki (Zarzycka, 2016). Dziedzictwo antro-pogeniczne natomiast to wszystkie pozostałe elementy dziedzictwa materialnego nienależące do dziedzictwa naturalnego, np. zabytki, zespoły urbanistyczne i ar-chitektoniczne, czyli dzieła człowieka lub wspólne dzieła człowieka i przyrody, lub pozostałości po nich – w formie stanowisk archeologicznych (Murzyn, 2002).Dziedzictwo antropogeniczne wraz z upływem czasu uzyskiwało większe znacze-nie, a także stawało się liczniejsze od dziedzictwa naturalnego. Można do niego zaliczyć zarówno obiekty sakralne jak i świeckie (w tym: świątynie, pałace, zamki, kamienice, obwarowania i wiele innych). Ze względu na użytkowy i niezwiązany z kultem charakter obiektów świeckich, często doceniano ich walory kulturowe dopiero po upływie danego okresu. Warto dodać, że dziedzictwo świeckie to także obiekty na tyle codzienne, powszechne, że ich mnogość pozwoliła zachować i za-bezpieczyć je do dziś, np. kamienice, układy urbanistyczne (które często różniły się od siebie, ale każda osada swój posiadała). Wiele obiektów, które obecnie uznane byłyby za część dziedzictwa kulturowego zostało zniszczonych wskutek wojen (Kila & Zeidler, 2013). Niektóre miejsca okazywały się na tyle ważne strategicznie, że sukcesywnie odbudowywano zniszczone struktury obronne.Dziedzictwo kulturowe jest swego rodzaju „nośnikiem kultury” (Kobyliński, 2011), dzięki któremu cała kultura może ewoluować, rozwijać się i dostosowywać do zmieniającego się świata przy jednoczesnym zachowaniu pamięci o przeszłości 13Przykład gminy miejskiej Tomaszowa MazowieckiegoRola i aktywność gminy w zakresie ochrony środowiska a p spektywa jej mieszkańcówesejSłowa kluczo e: Tomaszów M zowiecki, partycypacja społecz a, ochrona o-wiska, budżet obywatelski, zadania gminyWprowadzenieKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku wprowadza pojęcie decen-traliz cji władzy państw wej, tym samym czyniąc gminę podstawową jednostką s morządu terytorialnego w Polsce. Gmina posiada ob wiązek wykonywania zadań, które są niezastrzeżone dla pozostałych jednostek samorządu. Jednym z nich jest szeroko rozumiana ochrona środowiska.Ochrona środowiska to temat z pozoru prosty, lecz w praktyce wymaga uczest-nictwa wielu aktorów, którzy wykorzystując dostępne narzędzia są w stanie realizować to zadanie w sposób efektywny. Rola władz nie powinna ograniczać się jedynie do tworzenia programów, planów i strategii czy realizowania inwestycji, ale również powinna rozciągać się na analizę potrzeb mieszkańców oraz współ-pracę z nimi poprzez sprawdzone narzędzia, np.: konsultacje, budżet obywatelski, a takż na stosowanie n wych rozwiązań w postaci e oinnowacji.Kamil Ziółkowskikwartal_23.indd   Strony widzące 13 z 22 - składka(32, 13) 2020-12-10   09:53:495Internetu wiele rozwiązań zostało implementowanych także w instytucjach kultury. Wprowadzono w nich takie innowacje, jak: wirtualne wystawy, elektroniczne katalogi eksponatów muzealnych oraz filmy promujące wydarzenia, które pozwalają zwięk-szać grono odbiorców (Zachara, 2016). Skutkiem takich działań jest umocnienie re-lacji pomiędzy sektorem kultury a społeczeństwem (Pawłowska & Magota, 2014).Rok 2020 wiązał się z wieloma wyzwaniami, które były skutkiem pojawienia się pandemii COVID-19. Doprowadziła ona do sparaliżowania funkcjono-wania gospodarki na całym świecie. Czas ten okazał się równie trudny dla ośrodków kultury. Dotychczasowe wzorce funkcjonowania jednostek prze-stały być odpowiednie. Z dnia na dzień obiekty te zostały zmuszone do wy-korzystywania tylko i wyłącznie form przekazu za pośrednictwem Internetu. Istotną kwestią były wcześniejsze doświadczenia muzeów w wykorzystywa-niu technologii, umożliwiające zainteresowanym odwiedzenie danych miejsc poprzez świat wirtualny. W czasie pandemii wyżej wspomniane innowacje zaczęto wykorzystywać na szerszą skalę. Zmobilizowało to większą ilość ośrodków kultury do wdrażania rozwiązań, które będą pomocne przy pro-mowaniu muzeum oraz dziedzictwa kulturowego. Celem eseju jest przed-stawienie inicjatyw, które zostały wdrożone w muzeach zarówno w Szkocji, jak i w Polsce, podczas trwania pandemii COVID-19. Dodatkowo podjęto się porównania i oceny ofert tych instytucji.Innowacje wykorzystywane w wybranych muzeach w Szkocji i PolscePrzykładem wprowadzenia różnego rodzaju rozwiązań umożliwiających dostęp do zasobów muzealnych są Kelvingrove Art Gallery Museum (fot. 1) oraz Gallery Fotografia 1. Kelvingrove Art Gallery Museum   Źródło: archiwum własne autorek (2018).6of Modern Art (GoMA) (fot. 2), które mieszczą się w Glasgow w Szkocji. Obecnie (marzec 2020 r.) obiekty pozostają zamknięte, jednak ich użytkownicy mogą cie-szyć się sztuką dzięki rzetelnie prowadzonym stronom internetowym, profilom na Facebooku oraz Twitterze. Wydarzenia organizowane przez te muzea w sieci prezentuje tabela 1.Fotografia 2. Gallery of Modern Art (GoMA)   Źródło: archiwum własne autorek (2018).Tabela 1. Przegląd inicjatyw podejmowanych przez Kelvingrove Art Gallery Museum oraz Gallery  of Modern ArtKelvingrove Art Gallery Museum Gallery of Modern Art (GoMA) •Kreatywne warsztaty – wydarzenia kierowane są do różnych grup wieko-wych. Zajęcia poświęcone są rozmaitym zagadnieniom dotyczącym technik arty-stycznych oraz relaksacyjnych. Dodat-kowo w muzeum planowane są sesje warsztatów ,,Creative Parents” kierowa-ne szczególnie do rodziców z dziećmi. •Cyfrowe wystawy – muzeum, dzięki wykorzystaniu zaawansowanych techno-logii, stworzyło wiele ciekawych wystaw m.in. ,,Thistles and Dandelions”. Projekt miał za zadanie ukazać historię kobiet w Glasgow. Informacje umożliwiające stworzenie wystawy zostały pozyskane poprzez wirtualne warsztaty.7 •Transmisje koncertów – przykładowo w muzeum odbył się bezpłatny recital świąteczny pt. ,,Walking In The Air”. Pod-czas słuchania znakomitego występu na organach, widzowie mogli zapoznać się z wnętrzem samego obiektu. Nagranie jest dostępne w portalach społeczno-ściowych. Kolejnym wydarzeniem był koncert Duncana Chisholma. Wyda-rzenie było płatne, lecz jego fragment można obejrzeć na profilu muzeum, jak i samego artysty. •Wirtualna prezentacja eksponatów – administrator strony udostępnia zdję-cia zbiorów muzealnych wraz z ich do-kładnymi opisami. •Wystawy – funkcjonuje również stro-na, która daje możliwość zapoznania się z większością eksponatów w formie wirtualnej wystawy (360 stopni). •Projekty przeprowadzane zdalnie – jednym z nich jest Małe Studio Anima-cji, realizowane przez Creative Scotland przy współpracy ze szkołą podstawową. Po 9 miesiącach możemy obejrzeć krót-kometrażowy film pt. ,,The Mice and the Bakers”. •Warsztaty dla dorosłych – muzeum udostępnia również zajęcia ,,Mindful Art”. Zajęcia mają różnorodne tematykę, np. „The Art of Marbling”, które w zaci-szu swojego domu pozwalają stworzyć własne prace.  Warsztaty udostępniane są w formie nagrania bądź w formie in-strukcji. •Wystawy na portalu YouTube – na pro-filu Glasgow Museums znajdują się filmy, które przestawiają wybrane kolekcje eks-ponatów. Oprowadzanie jest świadczone przez pracowników muzeum.Źródło: opracowanie własne na podstawie stron internetowych (GoMA) oraz profilów muzeów w portalach społecznościowych (Facebook, Twitter).W Polsce muzea również starają się wykorzystywać rozwój technologiczny i w dalszym ciągu przekazywać wiedzę, kulturę danego miejsca i utrzymywać pamięć o dziedzictwie kulturowym pomimo utrudnień pandemicznych. Instytucji kultury, które mają w swojej ofercie e-wydarzenia w Polsce, jest wiele. Przykła-dem są Narodowe Muzeum w Krakowie oraz Muzeum Powstania Warszawskie-go. Druga z wymienionych instytucji uważana jest za prekursora pod względem wprowadzenia pierwszych w kraju innowacji umożliwiających dostęp do wirtu-alnych zasobów muzealnych. Jednostki te udostępniają zasoby muzealne korzy-stając ze swoich stron internetowych, profilów w mediach społecznościowych i kanałach YouTube (tabela 2).8Tabela 2. Przegląd inicjatyw podejmowanych przez Muzeum Narodowe w Krakowie oraz Muzeum Powstania WarszawskiegoMuzeum Narodowe w Krakowie Muzeum Powstania Warszawskiego •Wirtualny spacer – rozwiązanie, które po-zwala w realistyczny sposób odwzorować wnętrze muzeum oraz poznać jego eksponaty. •Cykle edukacyjne dla dzieci – zajęcia prowadzone są w formie online. Dotyczą one różnej tematyki, np. prowadzone są na podstawie wykładu. Organizatorzy przygotowali również materiały, które pozwolą uatrakcyjnić zajęcia. •Zajęcia online dla seniorów – głównym celem spotkań jest aktywizacja osób star-szych i umożliwienie im pozyskiwania wie-dzy w przystępny sposób. Zajęcia prowa-dzone są na platformie Zoom i poruszają wiele interesujących tematów, m.in. losy bohaterki obrazu pt. ,,Dama z gronostajem”. •Cyfrowa kolekcja – muzeum umożliwia również zaznajomienie się z dziełami sztu-ki poprzez kolekcję online. •YouTube – na kanale możemy zobaczyć np. kulisy powstawania ekspozycji czy oprowadzanie po wystawach. •Wydarzenia – dostępne są płatne lekcje online, na których obejrzeć można kolekcje muzealne lub płatne lekcje z nauczycielami dla dzieci klas II-VIII. Instytucja prowadzi także program ,,Raz, dwa, trzy, warszawia-kiem jesteś Ty!”, który umożliwia dzieciom uczestniczenie w grze online z zagadkami. •Wirtualne zwiedzanie – multimedialna platforma stała się możliwością odwie-dzenia muzeum w formie online. Rozwią-zanie to pozwoliło zwiększyć dostępność zasobów muzealnych oraz powiększyło grono odbiorców. •YouTube – rozbudowany kanał muzeum ma do zaoferowania odbiorcy wywiady, audiobooki, spotkania autorskie oraz wspólne śpiewanie, które integruje spo-łeczność. •Zasoby cyfrowe – materiały udostęp-niane są w różnej formie np. archiwalne zdjęcia, bazę ofiar Powstania Warszaw-skiego oraz relacje świadków.Źródło: Opracowanie własne na podstawie stron internetowych (Muzeum Powstania Warszawskiego, Mu-zeum Narodowe w Krakowie) oraz profilów muzeów w portalach społecznościowych (Facebook, Twitter, YouTube).PodsumowanieNa przykładzie zarówno muzeów ze Szkocji, jak i z Polski, można zaobserwować po-dobieństwa w ich działaniach. Chętnie wykorzystywaną formą były wirtualne spacery oraz cyfrowe kolekcje eksponatów muzealnych. Ponadto pojawiały się wydarzenia, które w szczególności kierowane były do danych grup wiekowych. Zauważalną różnicą jest brak prowadzenia kanałów na platformie YouTube, zarówno przez zespół Kelvin-grove Art Gallery Museum oraz Gallery of Modern Art, w porównaniu z polskimi mu-zeami. Takie profile mogłyby posłużyć do pozyskiwania większego grona zainteresowa-nych i promowania wydarzeń, które mają nastąpić w przyszłości. Z analizy wynika, że 9jednostki te powielają schematy funkcjonowania, które przynoszą zamierzone efekty w innych instytucjach. Zjawisko to jest zrozumiałe ze względu na chęć posiadania lep-szej bądź porównywalnej oferty w stosunku do muzeów na całym świecie.Działalność muzeów w Internecie pozwala utrzymać ciągłość uczestniczenia w ich funkcjonowaniu. Istotą prawidłowego działania tych placówek jest odpowiednie za-rządzanie oraz kompetentność pracowników podczas wykonywania obowiązków, które pozwalają na stworzenie przystępnych ofert dla odbiorców. Proces ten nie jest łatwy zważywszy na brak popularyzacji wydarzeń organizowanych przez instytucje kultury w środkach masowego przekazu. Są one często pomijane bądź całkowicie się o nich zapomina. Zjawisko to jest nietypowe, ponieważ muzea stały się miejscem nie tylko edukacji, ale również rozrywki. Dodatkowo nie pełnią już jedynie zadania ochro-ny dziedzictwa, ale są kreatorami jej nowej, cyfrowej formy. Podsumowując, mnogość wykorzystywanych technologii jest potencjałem ku wyzwoleniu kreatywności oraz szansą odnalezienia nowego sposobu interakcji w czasie pandemii.Bibliografia:GoMA (b.d.). Gallery of Modern Art (GoMA) Glasgow, Mindful Art - The Art of Marbling. Dostęp dnia: 2021.01.20 ze źródła https://galleryofmodernart.blog/portfolio/mindful-art-the-art-of-marbling/GoMA (b.d.). Gallery of Modern Art (GoMA) Glasgow, Thistles and Dandelions – ,,At Home”, a Digital Exhibition. Dostęp dnia: 2021.01.20 ze źródła: https://galleryofmodernart.blog/portfolio/thistles-and-dandelions/Muzeum Narodowe (b.d.). ROZMOWY W ETERZE – ZAJĘCIA ONLINE DLA SENIORÓW. Dostęp dnia: 2021.01.20 ze źródła https://mnk.pl/artykul/rozmowy-w-eterze-zajecia-online-dla-seniorowMuzeum Narodowe w Krakowie (b.d.). MNK ONLINE. Dostęp dnia: 2021.01.20 ze źródła: https://mnk.pl/aktualnosci/mnk-onlineMuzeum Powstania Warszawskiego (2008.07.03). Muzeum on-line. Dostęp dnia 2021.01.20 ze źródła: https://www.1944.pl/artykul/muzeum-on-line,2453.htmlMuzeum Powstania Warszawskiego (b.d.). Zasoby cyfrowe MPW. Dostęp dnia: 2021.01.20 ze źródła: https://www.1944.pl/zasoby-muzeum.htmlPawłowska, A., & Magota, Ł. (2014). Wirtualne Muzea w Internecie – forma promocji i udostępniania dziedzictwa kulturowego czy nowy walor turystyczny? Turystyka Kulturowa, (9), 46-58.Ustawa (1996). Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 902).Zachara, T. (2016). Technologia cyfrowa w muzeach narracyjnych na przykładzie Muzeum Powstania Warszawskiego i Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Zagadnienia Informacji Naukowej – Stu-dia Informacyjne, 54(2), 94-118.

Muzea w czasie pandemii COVID-19: Przykłady Kelvingrove Art Gallery Museum, Gallery of Modern Art, Narodowego Muzeum w Krakowie oraz Muzeum Powstania Warszawskiego

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/39756/1/24_dudzinska-gasiorek_muzea-w-czasie-pandemii-covid-19.pdf

Muzea w czasie pandemii COVID-19: Przykłady Kelvingrove Art Gallery Museum, Gallery of Modern Art, Narodowego Muzeum w Krakowie oraz Muzeum Powstania Warszawskiego

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)