Łuczak, Weronika

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

     Warsztaty z Geografii Turyzmu, T. 9,   2019                                https://doi.org/10.18778/8142-698-5.12     Weronika ŁUCZAK Uniwersytet Łódzki  WIGIERSKI PARK NARODOWY1  – OCHRONA DZIEDZICTWA PRZYRODNICZEGO  I KULTUROWEGO A TURYSTYKA    Autorka miała okazję odwiedzić Wigierski Park Narodowy (WPN) w wa-kacje letnie 2017 r. i w niniejszej notatce pragnie ukazać piękno oraz nie-zwykłość tego terenu dostrzeżone osobiście, ale także przekazać wiedzę o nim, uzupełnioną na podstawie dostępnej literatury.  Wigierski Park Narodowy jest terenem specyficznym i unikatowym  w skali kraju. Do głównych walorów tego obszaru należą: zróżnicowany kompleks 42 jezior, ekosystemy wodne, torfowiska i lasy, bogaty świat fauny (niemal 300 gatunków zwierząt, w tym chronione bobry, będące symbolem tego parku). W WPN ochronie podlegają też liczne zabytki, odzwierciedlające historię terenu, w tym bardzo dobrze konserwowany XVII-wieczny zespół poklasztorny Kamedułów, liczne obiekty budow-nictwa ludowego, muzea, kościoły oraz zabytki techniki (np. Wigierska Kolej Wąskotorowa). Z tego powodu nadrzędnym celem funkcjonowa-nia tego parku jest kompleksowa ochrona dziedzictwa przyrodniczego     i kulturowego.  Wigierski Park Narodowy powołano 1 stycznia 1989 r. Początki starań o jego utworzenie należy wiązać z jeziorem Wigry, które objęto ochroną                                                 1 Praca jest efektem wykonania przez autorkę zadania, zatytułowanego Turystyka na obszarach chronionych w świetle własnych doświadczeń oraz wiedzy popularnej i naukowej, podczas zajęć dydaktycznych o nazwie turystyczne i rekreacyjne użytkowanie obszarów chronio-nych, znajdujących się w programie pierwszego roku studiów licencjackich na kierunku turystyka i rekreacja na Uniwersytecie Łódzkim. Więcej na ten temat napisał Piotr Miazek w swojej notatce naukowej pt. Turystyka na obszarach chronionych w Polsce w niniejszym tomie. 144                                                                                                   Weronika ŁUCZAK   13 lat wcześniej, 12 stycznia 1976 r. Park jest położony w północno-            -wschodniej Polsce – na Suwalszczyźnie. Pod względem administracyjnym znajduje się w województwie podlaskim, leży na skraju Puszczy Augu-stowskiej, będącej czwartym pod względem wielkości zwartym kom-pleksem leśnym w Polsce. Obszar WPN obejmuje ponad 15 089,79 ha,       z czego 63% zajmują lasy, wody – 19%, grunty rolnicze – 15%, a tereny zur-banizowane – 3%. Ochroną ścisłą objętych jest 1822,55 ha powierzchni. Na obszarach zagospodarowanych rolniczo zastosowano ochronę krajobrazo-wą, a wokół parku utworzono strefę ochronną o powierzchni 11 283,81 ha, zwaną otuliną (Richling, Solon, 2001). Ważnym elementem parku jest jezioro Wigry, o kształcie zbliżonym do litery S – jedno z największych i najgłębszych jezior Polski. Jest ono od-biorcą wód z dwóch rzek – Czarnej Hańczy i Wiatrołuży. Jedyna rzeka, któ-ra wypływa z jeziora, to wspomniana już Czarna Hańcza. W południowo-   -zachodniej części Pojezierza Suwalskiego, w dorzeczu Czarnej Hańczy, leży 56 jezior określanych jako zespół jezior Wigierskich. W granicach parku znajdują się 42 stałe naturalne zbiorniki wodne, których łączna powierzch-nia wynosi 28 km2. Największe, najgłębsze i najatrakcyjniejsze dla większo-ści turystów odwiedzających park jest jezioro Wigry (Borejszo, Kamiński, Krzysztofiak, Szkiruć, 2003). Grono miłośników ziemi wigierskiej, odkrywających wyjątkowe walory przyrodnicze, krajobrazowe i kulturowe tego regionu, stale rośnie. Spo-śród innych parków narodowych w Polsce WPN wyróżnia się ekologicz-nym zróżnicowaniem licznych na tym terenie jezior i rzek, mozaikowym układem ekosystemów leśnych, wodnych i torfowiskowych, ale także za-chowaniem tradycyjnych krajobrazów rolniczych i interesujących obiek-tów kultury materialnej. Wyznaczone na obszarze parku szlaki turystyki lądowej i wodnej, a także ścieżki edukacyjne umożliwiają odwiedzającym bliższe zapoznanie się z charakterystycznymi dla tego regionu zespołami i gatunkami roślin (Richling, Solon, 2001).  Park pod względem ukształtowania terenu można podzielić na dwie róż-ne części. Na północ od jeziora Wigry rzeźba terenu jest zróżnicowana, krajobraz pagórkowaty, z licznymi wzniesieniami i obniżeniami, dużą liczbą jezior i dolin rzecznych. W części południowej zaś dominują ob-szary o lekko falowanej powierzchni, miejscami płaskiej. Rzeźbę terenu ostatecznie ukształtowało ostatnie zlodowacenie. Park wigierski leży w stre-fie wyniesienia mazursko-suwalskiego, stanowiącego fragment platformy wschodnioeuropejskiej. W klimacie tej części kraju zaznacza się oddzia-ływanie położonego w niewielkiej odległości Morza Bałtyckiego oraz wi-Wigierski Park Narodowy – ochrona dziedzictwa przyrodniczego…                                                 145   doczne są wpływy kontynentalne. Z tych względów na opisywanym obszarze panują najsurowsze warunki klimatyczne w całej nizinnej części kraju. Zima rozpoczyna się w trzeciej dekadzie listopada i trwa do pierw-szej dekady kwietnia. Średnia miesięczna temperatura waha się od –6°C do –2°C. Wiosna rozpoczyna się w połowie kwietnia i trwa około dwóch miesięcy. Temperatura powietrza waha się od ok. +5°C w kwietniu do ok. +16°C w czerwcu. Lato rozpoczyna się w połowie czerwca i trwa      do trzeciej dekady sierpnia – ze średnią temperaturą 16–18°C. Jesień na-tomiast trwa niespełna dwa miesiące i wówczas średnia temperatura po-wietrza spada do około 6°C (Richling, Solon, 2001).  W WPN najliczniejsze wśród roślin są gatunki środkowoeuropejskie, lecz występują tu także przedstawiciele gatunków arktycznych, południowo-syberyjskich i atlantyckich. W parku jest 18 gatunków będących reliktami późno- i postglacjalnymi, m.in.: brzoza niska, bażyna czarna, skalnica tor-fowiskowa i turzyca strunowa. W granicach parku żyje 1700 gatunków zwierząt, w tym 301 objętych jest ochroną prawną. Spośród 48 gatun-ków ssaków ochronie podlega 25. Są to m.in.: jeż wschodni, kret, nocek rudy i łydkowłosy, mroczek posrebrzany, późny i pozłocisty, gacek bru-natny, zając bielak, gronostaj (Richling, Solon, 2001). Ochrona gatunkowa obejmuje działania zabezpieczające trwałe występowanie gatunków szcze-gólnie cennych, a jednocześnie zagrożonych bezpośrednim wyniszczeniem. Chronione są gatunki rzadko występujące oraz objęte ochroną na pod-stawie umów międzynarodowych. Ochrona rezerwatowa polega na za-chowaniu różnorodności zasobów, stanowiących nieodzowny warunek odnawiania się i rozwoju środowiska naturalnego.  Jednym z podstawowych zadań WPN jest ochrona całości przyrody     i swoistych cech jego krajobrazu. Na ten cel składa się wiele działań, m.in: – zachowanie lub poprawienie stanu ekosystemów torfowiskowych  i wodnych poprzez utrzymanie stosunków wodnych i eliminację do-pływu zanieczyszczeń; – włączenie do parku dodatkowych obszarów cennych przyrodniczo lub ważnych ze względu na funkcjonowanie terenu WPN; – dążenie do wyeliminowania głównych zagrożeń dla przyrody parku; – ochrona krajobrazu; – podział obszaru parku na strefy różniące się priorytetami ochronnymi; – wykluczenie lokalizowania w parku i jego otulinie jakichkolwiek za-kładów przemysłowych; – przeciwstawianie się budowie dróg asfaltowych; 146                                                                                                   Weronika ŁUCZAK   – zakazanie zabudowy typu miejskiego na terenie parku oraz w jego najbliższym otoczeniu; – przestrzeganie, aby objęcie statusem ochronnym rejonu Wigier       w żaden sposób nie obniżało standardu życia miejscowej ludności (Richling, Solon, 2001).  Park jest obszarem udostępnionym do uprawiania różnorodnych form turystyki. W tym celu wytyczono i urządzono szlaki lądowe o łącznej dłu-gości 190 km dla turystyki pieszej i rowerowej oraz wyznaczono jeziora    i rzeki do uprawiania turystyki wodnej (zob. Wigierski Park Narodowy). Trasy prowadzą przez najistotniejsze i najciekawsze zakątki WPN. Moż-na go zwiedzić na wiele sposobów z przyjaciółmi, rodziną czy dziećmi. Szlaki wodne są dużą atrakcją, zwłaszcza dla najmłodszych. Autorka zwiedziła WPN, pokonując szlak turystyczny oznaczony ko-lorem żółtym, prowadzący przez następujące miejscowości: Stary Folwark, Leszczewo, Lipniak, Osinki, Studzieniczne i wieś Szwajcaria, w której znajduje się cmentarzysko Jaćwingów. Spędzając w parku wakacje, od-poczywała nad pięknym jeziorem Wigry i m.in. odwiedziła miejscowość Lipowe. Jest to osada leśna położona przy drodze pomiędzy Czerwonym Krzyżem a Sernetkami. Składają się na nią budynki w większości wznie-sione w latach 60. XX w. Lasy Obwodu Ochronnego Lipowe bezpośrednio graniczą z lasami głównego kompleksu Puszczy Augustowskiej, gdzie moż-na spotkać wilki, których w Wigierskim Parku Narodowym żyje ok. 20 (fot. 1). Wigierskie wilki polują często na jelenie, ale przede wszystkim na dziki. Płochliwe z natury wilki udaje się zaobserwować głównie dzięki fotopułapkom, które od połowy 2014 r. są rozstawiane w różnych czę-ściach parku (zob. Wigierski Park Narodowy). Na podstawie tych obser-wacji na mapy parku nanoszone są dane o wilczych szlakach. Zarządza-jący parkiem z uwagi na bezpieczeństwo zwierząt nie podają dokładnych lokalizacji ich najczęstszego przebywania. Same wilki doskonale znają to-pografię swojego terenu łowów. Podczas pobytu autorki w osadzie udało jej się zobaczyć wilka, co okazało się dużym przeżyciem.  Autorka poznała też niezwykłą historię miejscowości Lipowe, w której wśród zabudowań znajduje się miejsce pamięci narodowej upamiętniają-ce wydarzenia z 1943 r. W osadzie  ukrywali się polscy partyzanci, którzy na widok nadchodzących żołnierzy niemieckich uciekli do lasu. Hitle-rowcy, zauważywszy to, w odwecie postanowili rozstrzelać mieszkań-ców Lipowego. Kiedy już mieli wykonać egzekucję, nagle – nie wiadomo dlaczego – odstąpili od tego zamiaru. Wśród ocalałych był ks. Ślusarek. W celu upamiętnienia tego wydarzenia ksiądz ufundował i postawił we Wigierski Park Narodowy – ochrona dziedzictwa przyrodniczego…                                                 147   wsi pomnik z figurą Matki Boskiej. Takie miejsca jak Lipowe czy wiele innych w WPN to rejony, w których możemy podziwiać zarówno piękno przyrody, jak też poznać historię tej części naszego kraju.    Fot. 1. Wilk w Wigierskim Parku Narodowym Źródło: Wigierski Park Narodowy – ssaki   Autorka zwiedziła również wieś Lipniak i jej obwód ochronny, obej-mujący lasy północnej części WPN. W 1880 r. we wsi było 30 domów zamieszkanych przez 183 mieszkańców. W ostatniej dekadzie XX w. wieś, o luźnej zabudowie rzędowej i kolonijnej, liczyła 28 gospodarstw      i 104 mieszkańców (Kostrowicki, 1991). Przez miejscowość przebiega żół-ty szlak turystyczny, który dochodzi do linii kolejowej w pobliżu boru bagiennego. Najstarsze sosny mają tu 120 lat. W lesie, w pobliżu wsi Pio-trowa Dąbrowa przy tzw. modrzewiowej drodze, rośnie grupa 25 starych modrzewi europejskich, osiągających wysokość do 40 m. Modrzewie są tutaj poza zasięgiem ich naturalnego występowania, jednak mają bardzo dobre warunki wzrostu i osiągają pokaźne rozmiary. Na szlaku wędrówki autorki znalazła się także miejscowość Leszczowo – pierwotnie jeden z ostępów puszczańskich. Wieś powstała w drugiej 148                                                                                                   Weronika ŁUCZAK   połowie XVIII w. Około 1880 r. odnotowano w niej 31 domów i 211 miesz-kańców. Pod koniec XX w. liczyła 26 gospodarstw i 79 mieszkańców  (Kostrowicki, 1991). Następna w kolejności odwiedzin była wieś Osinki, która została założona przez kamedułów wigierskich w 1724 r. Miejsco-wość ulokowano jako kolonię na obrzeżach doliny, na bardzo malowni-czym terenie, w otoczeniu łąk, pól i lasów. Niedaleko od niej znajduje się wzniesienie zwane Zamkową Górą. W III i IV w. n.e. znajdował się tam gród obronny jednego z plemion jaćwieskich. Świadczą o tym prowadzo-ne tutaj wykopaliska archeologiczne. U podnóża grodziska usytuowana była osada rolnicza zamieszkiwana przez kilkanaście rodzin. Obecnie turyści mają możliwość zwiedzenia tego obszaru dzięki wytyczonym szlakom.  Na terenie parku znajdują się wybudowane jeszcze przed drugą woj-ną światową, a zarządzane przez PTTK, dwa ogólnodostępne obiekty tu-rystyczne w Starym Folwarku. Jednym z nich jest wzniesiony w latach 30. XX w. Dom Wypoczynkowy „Wigry”. Starszym od niego obiektem jest schronisko turystyczne im. Kazimierza Kulwiecia, zbudowane z drewna w latach 1928–1929 przez suwalski Oddział Polskiego Towarzystwa Kra-joznawczego (fot. 2). Obiekty te już w okresie międzywojennym służyły do prowadzenia ożywionej działalności stowarzyszenia na tym terenie, takiej jak: prowadzenie kursów żeglarskich, rajdów, obozów młodzieżo-wych czy zawodów bojerowych.    Fot. 2. Schronisko nad jeziorem Wigry w  Starym Folwarku Źródło: Stary Folwark  Wigierski Park Narodowy – ochrona dziedzictwa przyrodniczego…  149 Na terenie Wigierskiego Parku Narodowego mieści się wiele ciekawych zabytków i obiektów kulturowych, takich jak: zabytki archeologiczne, obiekty sakralne, dworskie, użyteczności publicznej, gospodarki leśnej, tradycyjne budownictwo ludowe oraz cmentarze. Warte odwiedzenia są: klasztor Kamedułów w Wigrach z XVII w., Muzeum Wigier w Starym Folwarku, Muzeum im. Marii Konopnickiej w Suwałkach, pięknie zorgani-zowany i ciekawie wyposażony Ogród Bajek w Kaletniku, przewidziany jako miejsce do aktywnego wypoczynku dla rodzin z dziećmi. Atrakcję stanowi przejażdżka 10-kilometrową trasą Wigierskiej Kolejki Wąskoto-rowej lub odbycie rejsu statkiem wycieczkowym po jeziorze Wigry. Park wyróżnia się piękną i interesującą przyrodą, o którą jego pracownicy i wolontariusze dbają i którą starają się chronić jak najlepiej, dzięki czemu nie dostrzega się tutaj oznak ingerencji gospodarczej człowieka. Jezioro Wigry jest otoczone lasami, podkreślającymi jego urodę i uwidaczniający-mi zróżnicowaną linią brzegową, co dzięki walorom estetycznym sprzyja bardziej efektywnemu odpoczynkowi. Z zasobów WPN można korzystać o każdej porze roku, poznając wiele gatunków flory i fauny i zachwycającsię niemal nieskażoną przyrodą, zwiedzając różnorodne i liczne atrakcjeantropogeniczne, ale także uprawiając liczne formy rekreacji zarówno nalądzie, jak i na wodzie, w ciszy i spokoju, z dala od mas turystów oblega-jących tereny nadmorskie i górskie.Bibliografia Ambrosiewicz, M., Brzozowski, J., Żulpa, A. (1997). Wigierski Park Narodowy. Tradycyjne budownictwo drewniane. Suwałki, Krzywe: Wigierski Park Narodowy.  Borejszo, J., Kamiński, M., Krzysztofiak, L., Szkiruć, Z. (2003). Wigierski Park Narodowy. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza. Kostrowicki, A.S. (1991). Wigierski Park Narodowy. Warszawa: Liga Ochrony Przyrody. Richling, A., Solon, J. (2001). Struktura i funkcjonowanie Wigierskiego Parku Narodowego. War-szawa: Wyd. Akademickie.  Stary Folwark. Pobrano z: http://www.wigry.org.pl/kwartalnik/nr17_stary2.htm (10.02.2019). Wigierski Park Narodowy powstał w 1989 r.. Pobrane z: http://www.wigry.org.pl (10.02.2019). Wigierski Park Narodowy – ssaki. Pobrane z: http://www.wigry.org.pl/glowne/ssaki.htm (10.02.2019). 

Wigierski Park Narodowy – ochrona dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego a turystyka

Weronika Łuczak

Crossref

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/33941/1/143-149_LUCZAK.pdf

Wigierski Park Narodowy – ochrona dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego a turystyka

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Crossref