Lis, Patrycja

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

     Warsztaty z Geografii Turyzmu, T. 9,   2019  https://doi.org/10.18778/8142-698-5.10     Patrycja LIS Uniwersytet Łódzki  TATRZAŃSKI PARK NARODOWY1  – UDOSTĘPNIANIE DLA TURYSTÓW   Autorka od dziecka lubiła podróżować, poznawać ciekawe i piękne miej-sca. Pasją do podróżowania została zarażona przez rodziców, którzy dużo opowiadali jej o świecie, pokazywali zdjęcia, kupowali przewodniki, książ-ki, a także czasopisma, zachowane przez nią do dzisiejszego dnia, przybli-żające odległe kraje i regiony. Już będąc w szkole podstawowej, pragnęła w przyszłości zostać przewodnikiem górskim, a to za sprawą wyjątkowej pani przewodnik, którą poznała w 2008 r. podczas wędrówki po Tatrach. Aby móc spełnić swoje marzenia związane z górami i podróżowaniem, przy wyborze szkoły średniej zdecydowała się na technikum z klasą o pro-filu obsługi turystycznej. Tymczasem w górach bywała już wielokrotnie. Przeważnie wraz z rodziną autorka udawała się w Tatry, które są szczegól-nie bliskie jej sercu. Pokazują one swoją potęgę i wyższość nad człowiekiem. Podczas wakacji autorka bardzo dużo czasu spędziła w Tatrzańskim Par-ku Narodowym. Wspomnieniami i zdobytą o nim wiedzą pragnie po-dzielić się w niniejszym opracowaniu. Tatrzański Park Narodowy (TPN) położony jest w południowej części Polski w województwie małopolskim. Park graniczy ze Słowacją, gdzie ma swój odpowiednik – Tatranský Národný Park. Polski Tatrzański Park Narodowy został utworzony 1 stycznia 1954 r., zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 października 1954 r. Pierwsze starania o ochronę                                                  1 Praca jest efektem wykonania przez autorkę zadania, zatytułowanego Turystyka na obszarach chronionych w świetle własnych doświadczeń oraz wiedzy popularnej i naukowej, pod-czas zajęć dydaktycznych o nazwie turystyczne i rekreacyjne użytkowanie obszarów chro-nionych, znajdujących się w programie pierwszego roku studiów licencjackich na kierunku turystyka i rekreacja na Uniwersytecie Łódzkim. Więcej na ten temat napisał Piotr Miazek w swojej notatce naukowej pt. Turystyka na obszarach chronionych w Polsce w niniejszym tomie.  130                                                                                                            Patrycja LIS   przyrody w Tatrach rozpoczęły się jednak już w XIX w., kiedy objęto ochroną gatunkową dwóch przedstawicieli tamtejszej fauny – świstaka i kozicę. Park obejmuje cały obszar Tatr polskich, stanowiących najwyższą część Karpat w granicach Polski, oraz fragment Podhala. Jest to jedyna w Polsce część pasma górskiego o charakterze alpejskim. Tatry to naj-młodsze i najwyższe góry w naszym kraju. Najwyższym szczytem ma-sywu, jak również całej Polski, są Rysy, które znajdują się na granicy polsko-słowackiej i osiągają wysokość 2499 m n.p.m. (Panek, 2015).  Tatrzański Park Narodowy zajmuje powierzchnię około 211,6 km², dzięki czemu jest jednym z największych parków narodowych na terenie Polski (Poznaj – Tatrzański Park Narodowy). Siedziba TPN znajduje się w Za-kopanem przy ulicy Kuźnice 1. Na terenie parku funkcjonuje Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR). Atrakcją dla turystów jest Muzeum Tatrzańskie im. dr. Tytusa Chałubińskiego, które mieści się na Krupówkach w Zakopanem.  Logo parku przedstawia kozicę górską w kolorze szarym, widzianą z boku, jakby stojącą na krawędzi skały. Jej sylwetka jest wpisana w część koła o błękitnym kolorze imitującym niebo. Błękitne koło rozciąga się od rogów kozicy do jej zadniego kopyta.   Fot. 1. Logo Tatrzańskiego Parku Narodowego Źródło: Tatrzański Park Narodowy  Tatrzański Park Narodowy odznacza się wyjątkowymi walorami śro-dowiska przyrodniczo-kulturowego oraz odpowiednio przygotowaną infrastrukturą dla turystów z Polski i świata. Ma też za zadanie chronić unikatowe zasoby przyrody. Tatry słyną bowiem z bogatej szaty roślin-nej, wśród której można wyróżnić endemity i relikty, takie jak: warzucha tatrzańska, ostróżka tatrzańska czy dębik ośmiopłatkowy. Niektóre rośli-ny stały się swoistą atrakcją turystyczną, np. okres zakwitu popularnego krokusa (szafran spiski) przyciąga w Tatry tysiące turystów (Panek, 2015). Bogata jest również fauna na terenie parku. Z jej przedstawicieli można wymienić wspomnianego już świstaka (który występuje jedynie w Ta-Tatrzański Park Narodowy – udostępnianie dla turystów                                                                 131   trach) i kozicę górską, ale także niedźwiedzia, rysia, wilka, orła, sokoła oraz niezwykle rzadkiego motyla niepylaka apollo (gatunek z rodziny paziowatych, największy w Polsce motyl dzienny). W jaskiniach, z których kilka jest udostępnionych do zwiedzania, żyją nietoperze. Wiele informacji o faunie i florze tego parku można przeczytać na tabliczkach informacyjnych znajdujących się przy szlakach turystycznych.  Za wejście do TPN pobierane są symboliczne opłaty, które rzadko kiedy przewyższają kwotę 10 zł. Park przeznacza je na tworzenie i utrzy-manie infrastruktury edukacyjnej i turystycznej, takiej jak np.: wynajem przenośnych toalet, sprzątanie i remonty szlaków, wymianę oznakowa-nia, oraz na ochronę przyrody. Ponadto z opłat za bilety 15% wpływów jest przekazywanych na wspieranie działalności ratowniczej Tatrzańskie-go Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (Zwiedzaj – Tatrzański Park Na-rodowy). Turystyka na terenie TPN rozwija się intensywnie, każdego roku ruch turystyczny jest bardzo duży, co odczuwalne jest szczególnie latem. Szla-ki turystyczne są utrzymane w należytym porządku; są dobrze oznakowa-ne. Na tablicach informacyjnych przy wejściach do parku, np. na Palenicy Białczańskiej, znajduje się regulamin obowiązujący turystów, z którym każdy powinien się zapoznać. Na tablicach prezentowane są również atrakcje turystyczne, które warto zobaczyć, m.in. droga do Morskiego Oka (fot. 2).     Fot. 2. Tablice informacyjne na terenie  Tatrzańskiego Parku Narodowego Źródło: fotografia autorki 132                                                                                                            Patrycja LIS   Autorka miała okazję wybrać się do najpiękniejszego jeziora w Ta-trach, czyli do Morskiego Oka. Był rok 2009, dzień był pogodny. Wę-drowcy, pełni zapału i oczywiście ciekawi wrażeń, wyruszyli z samego rana z domu wczasowego w Białym Dunajcu, w którym całą rodziną byli zakwaterowani. Wówczas jako dziewczynka, bez szczególnego przygo-towania kondycyjnego, miewała w trakcie drogi myśli, że nie da rady pokonać ponad 9-kilometrowej trasy. Piękne widoki jednak stanowiły re-kompensatę za wszelkie trudy, a pamiątką po tej wyprawie pozostały zdjęcia, które do dnia dzisiejszego zajmują szczególne miejsce w rodzin-nym albumie. Trudnym wyzwaniem było wejście na Giewont, szczyt uważany za jeden z symboli Tatr. Wspinaczkę ułatwiły autorce łańcuchy, które okazały się właściwie niezbędne podczas podchodzenia na szczyt (fot. 3).     Fot. 3. Łańcuchy na kopule szczytowej Giewontu Źródło: fotografia autorki  Na terenie TPN znajduje się odpowiednia do potrzeb turystów infra-struktura w postaci np. schronisk górskich, zadaszonych wiat oraz miejsc, w których wędrowcy mogą usiąść i odpocząć. Zamontowane łańcuchy oraz kamienne schodki ułatwiają poruszanie się po trudnym terenie górskim. W parku udostępnione jest kilka ścieżek rowerowych, dlatego w wielu miejscach można spotkać grupy rowerzystów, a wcześniej funkcjonowa-ły tam nawet wypożyczalnie rowerów. Należy również wspomnieć o tu-rystyce zimowej w Tatrach, którą umożliwiają szlaki turystyczne, drogi Tatrzański Park Narodowy – udostępnianie dla turystów                                                                 133   wspinaczkowe, wyciągi i trasy narciarskie. Tatry co roku przyciągają en-tuzjastów sportów zimowych.  Własne doświadczenia z wędrówek po parku pozwalają wnioskować, że turystyka na jego terenie rozwija się prężnie, ale z jednoczesnym  zachowaniem zasad ochrony przyrody. Najważniejszym celem powoływa-nia parku narodowego jest bowiem ochrona środowiska przyrodniczo-    -kulturowego, czyli unikatowego krajobrazu wraz z występującymi tam osobliwościami fauny i flory. Doświadczenia z TPN pokazują, że tury-styka na obszarze chronionym może funkcjonować, jednak z przestrze-ganiem określonych norm i respektowaniem zakazów, które obowiązują wszystkich turystów, głównie po to, aby kolejne pokolenia również mog-ły cieszyć się niezwykłymi walorami przyrodniczymi oraz kulturowymi tego miejsca (rys. 4).    Fot. 4. Morskie Oko i infrastruktura zabezpieczająca  przyrodę przed nadmierną ingerencją turystów Źródło: fotografia autorki  W wielu publikacjach popularnych oraz naukowych można znaleźć różne informacje o TPN dotyczące zarówno położenia geograficznego, rzeź-by terenu, występujących tam szaty roślinnej i świata zwierząt, jak również największych atrakcji turystycznych tego miejsca. Popularne opracowania często wzbogacone są ciekawymi ilustracjami. Przykładem takiej publi-kacji jest książka pt. Polska. Parki Narodowe autorstwa M. Panka (2015), który w ciekawy i przystępny sposób opisuje wszystkie parki narodowe wy-stępujące w Polsce. W pracy przedstawiono pokrótce historię TPN oraz 134                                                                                                            Patrycja LIS   sylwetki osób, które angażowały się w działalność szerzenia wiedzy o ochronie przyrody. Czytelnik znajdzie w tej publikacji opis Tatr w uję-ciu geologicznym i charakterystykę rzeźby terenu, a także osobliwości fauny i flory, chronionej na terenie parku.  Przydatnymi dla turysty publikacjami, w których może on zaznajomić się z atrakcjami zwiedzanego parku są również przewodniki. Można się w nie zaopatrzyć w różnych miejscach, jak np.: kioski, schroniska górskie czy stoiska z pamiątkami. Przewodniki zawierają zazwyczaj krajoznawczy opis terenu, ale też istotny dla turystów spis obiektów noclegowych i ga-stronomicznych. Dobrym uzupełnieniem przewodników są mapy, zwłasz-cza z zaznaczonymi szlakami turystycznymi. W osobistych zbiorach autorka ma zestaw map wydanych przez Agencję Wydawniczą WIT     pt. Schematy szlaków turystycznych Tatr polskich, które są nie tylko przydat-ne podczas planowania wędrówki, ale przede wszystkim wygodne w prak-tycznym stosowaniu. Tatry zostały podzielone w nich na mniejsze pod-regiony. Każdemu podregionowi poświęcono oddzielną mapę, na której znajduje się wiele informacji, np. odnośnie do wysokości szczytów gór-skich, występujących atrakcji turystycznych czy obiektów infrastruktury i zagospodarowania turystycznego. Każda mapa zawiera ponadto zdję-cia, jak również numery telefonów do ważnych instytucji, które każdy turysta powinien mieć przy sobie, wychodząc w góry. Poza tym na ma-pach znajdują się miejsca przeznaczone na pieczątki z odwiedzanych schronisk – specjalny ukłon w stronę pasjonatów wędrówek górskich. Ogólnie można stwierdzić, że publikacje popularne odznaczają się pro-stym językiem i są przydatne w zdobywaniu wiedzy na temat różnych zagadnień związanych z turystyką. Prezentują, a także promują szlaki turystyczne oraz inne miejsca warte odwiedzenia, sygnalizują też kie-runki rozwoju turystyki na danym obszarze. Jednocześnie są to wydaw-nictwa dosyć tanie i dostępne w wielu miejscach. Warto z nich korzystać zarówno przed wyjazdem w Tatry, jak i w trakcie pobytu na obszarze parku narodowego.  Kolejną wybraną przez autorkę publikacją dotyczącą omawianego parku była pozycja pt. Tatrzański Park Narodowy pod redakcją W. Szafera z 1955 r. Jest to obszerna książka, będąca kompendium wiedzy o parku do połowy ubiegłego wieku. Park został w niej dokładnie opisany za-równo pod względem budowy geologicznej, rzeźby terenu, warstwy roś-linnej, jak i świata zwierzęcego. Przedstawiono w niej pionierów turystyki tatrzańskiej, której początki sięgają 1565 r. (informacja z kroniki spiskiego miasta Kiezmarku), a pierwsza adnotacja na temat wejścia na wysoki szczyt Tatrzański Park Narodowy – udostępnianie dla turystów                                                                 135   Tatr pochodzi z 1615 r. W książce opisano niektóre prężnie działające or-ganizacje, takie jak np. Towarzystwo Tatrzańskie, dzięki któremu wzrósł ruch turystyczny na obszarze Tatr. Wiele miejsca poświęcono turystyce i jej bardzo istotnym związkom z ochroną przyrody.  Początkowo ochronie podlegały głównie lasy tatrzańskie, dopiero z cza-sem zaczęto chronić także zwierzęta. W wielu miejscach tej publikacji zwra-ca się uwagę na to, że jedynie nienaruszony stan gór sprawi, iż będą one dostępne dla kolejnych pokoleń. Stwierdzono, że budowa ścieżek, szla-ków czy schronisk może zaszkodzić środowisku naturalnemu. Zamiast tego zaproponowano ułatwienie dostępu do podnóża gór oraz zastoso-wanie odpowiedniego sposobu oprowadzania turystów. W publikacji zwró-cono uwagę na problem masowości turystyki w Tatrach, występujący tu już w latach 50. XX w. Pokazano, że przyroda, odpowiednio chroniona, odpłaci się pięknymi krajobrazami ludziom, którzy się o nią troszczą. Zaapelowano też, aby na terenie TPN połączyć zasady ochrony przyro-dy z rozwojem zrównoważonej turystyki.  Zdobyta z literatury wiedza o tym parku narodowym utwierdza w prze-konaniu, że jest on obszarem unikatowym w skali naszego kraju. Turystyka w Tatrzańskim Parku Narodowym prężnie się rozwija, ale jednocześnie osoby zarządzające nim uważają, aby nie dopuścić do niszczenia środo-wiska przez wędrowców. Zabiegają o to pracownicy parku, ale także sami turyści, których świadomość odnośnie do konieczności dbania o przy-rodę powinna stale rosnąć. Tatrzański Park Narodowy jest rejonem górskim niezwykle malow-niczym, lecz jednocześnie trudnym dla turysty. Może rozwijać się tam turystyka kwalifikowana, do której uprawiania turyście potrzebne jest zarówno przygotowanie pod względem kondycyjnym, jak i wyposaże-nie w odpowiedni sprzęt. Wiele form turystyki można uprawiać na terenie tego parku, np. turystykę pieszą, rowerową, wspinaczkową, narciarską, czy też speleologię. Ten park narodowy jest jednym z najbardziej zna-nych w Polsce, a fakt, iż znajduje się on na liście rezerwatów biosfery UNESCO, sprawia, że każdego roku licznie odwiedzają go turyści nie tylko z Polski, ale również ze świata. Turystyka ciągle się tutaj rozwija. Trzeba mieć jednak na względzie fakt, iż bez odpowiedniej ochrony przyrody park może stracić swoje unikatowe walory. Góry są jednocze-śnie piękne i potężne, a człowiek powinien okazywać im respekt, dbając o nie, tak aby zostały dobrze zachowane dla kolejnych pokoleń.  W wyprawach turystycznych do TPN duże znaczenie ma Muzeum Tatrzańskie im. dr. Tytusa Chałubińskiego. Tutaj można pozyskać wiele 136                                                                                                            Patrycja LIS   ciekawych informacji, np. dotyczących historii taternictwa, sprzętu tury-stycznego wymaganego w górach, a także przyjrzeć się osobliwościom górskiej flory i fauny. Muzeum pełni funkcję dydaktyczno-poznawczą, a dawka informacji wyniesionych po wizycie w tym obiekcie jest naprawdę duża i dobrze przygotowuje turystów do wędrówki po Tatrzańskim Par-ku Narodowym.  Na koniec trzeba podkreślić, że warto korzystać z walorów, jakie po-darowała nam natura. Ważna jest jednak ich ochrona, gdyż raz utracone, nie dadzą się już całkowicie odzyskać. Ponadto należy dodać, że swoisty urok gór dopełniają oczywiście rodzimi mieszkańcy, którzy są bardzo otwarci i przyjaźni wobec turystów.   Bibliografia  Panek, M. (2015). Polska. Parki narodowe. Ożarów Mazowiecki: Firma Księgarska Olesiejuk. Poznaj – Tatrzański Park Narodowy. Pobrane z: http:/tpn.pl/poznaj (30.11.2018). Schematy szlaków turystycznych Tatr Polskich (2008). Piwniczna: Agencja Wydawnicza WIT. Szafer, W. (red.) (1955). Tatrzański Park Narodowy. Kraków: Polska Akademia Nauk, Za-kład Ochrony Przyrody. Śledzińska, J., Wieloch, A. (2016). Kreatywne poznawanie, czyli poradnik nowoczesnego krajo-znawcy. Warszawa: Wydawnictwo PTTK ,,Kraj”.  Tatrzański Park Narodowy. Pobrane z:  https://tpn.pl (27.11.2018). Zwiedzaj – Tatrzański Park Narodowy. Pobrane z: https://.tpn.pl/zwiedzaj/turystyka (28.11.2018).   

Tatrzański Park Narodowy – udostępnianie dla turystów

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Crossref