Dziegieć, Elżbieta

Turyzm/Tourism

Polish

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Jean-Miehel Dewailly, Emilie Flament, 1993, "Géographie du tourisme et loisirs. Collection Dossiers des Images Économiques du Monde", SEDES, Paris, s. 287

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

wieniem tego nie może być mała objętość opracowania. Wszystko to czyni książkę Gaworeckiego mało przydatną dla studentów wyższych uczelni ekono­micznych, a szczególnie dla praktyków zajmujących się organizacją turystyki. Nie można więc jej traktować jako kompendium wiedzy o turystyce, na co wskazywałby tytuł. Na tle tych poważnych zarzutów błahymi mankamentami wydają się daleko idące uproszczenia przy opisie funkcji miastotwórczej czy przeceniania roli i znaczenia turystyki morskiej.Poważnym mankamentem książki W. W. Gaworeckiego jest jej strona sta- tystyczno-kartograficzna. Pozycja ta nie zawiera ani jednej mapy czy wykresu, jedynie tylko cztery tabele. Literatura wykorzystana przy pisaniu tej pracy również nie jest zbyt bogata i zawiera 39 pozycji, z czego tylko 6 stanowią prace autorów zagranicznych, co przy próbie analizy głównie turystyki międzynaro­dowej nie wygląda imponująco.Przedstawione uwagi krytyczne nie dyskredytują jednak w pełni książki Ga­woreckiego. Zakres prezentowanego materiału sprawił, iż jest to właściwie pod­ręcznik o charakterze uzupełniającym bądź praca o charakterze popularnym i in­formacyjnym. Autor pisze jasno, unikając o ile to możliwe, naukowego żargonu aby książka była zrozumiała dla wykształconego, lecz nie będącego fachowcem czytelnika. Jednocześnie należy wspomnieć, że publikacja ta jest jednym z nie­licznych opracowań próbujących poruszyć kompleksowo szeroko rozumianą problematykę dotyczącą turystyki i jej znaczenia dla gospodarki. Jest to niestety próba mało udana.Mgr Dorian Grzelka Wpłynęło:Studium Doktoranckie Geografii 15 czerwca 1994 r.Uniwersytet Łódzki al. Kościuszki 21 90-418 ŁódźJEAN-MICHEL DEWAILLY, EMILIE FLAMENT, 1993, GÉOGRAPHIE DU  TOURISME E T  LOISIRS, COLLECTION DOSSIERS DES IMAGES ÉCONOMIQUES DU MONDE, SEDES, PARIS, s. 287W kolekcji „Dossiers des Images Économiques du Monde” (D.I.E.M.) fun­kcjonującej pod kierunkiem J. Beaujeu-Gamier i A. Gamblin ukazała się pozy­cja książkowa autorstwa profesorów uniwersyteckich Jean-Michel Dewailly i Emilie Flament -  Geografia turyzmu i rekreacji.J. M. Dewailly pracuje na Uniwersytecie w Lille, jest autorem licznych prac dotyczących tuiystyki i wypoczynku oraz zagospodarowania rekreacyjnego w Europie Północnej.E. Flament jest pracownikiem naukowym Uniwersytetu Pikardyjskiego, od wielu lat zajmującym się geografią produkcji, a także organizacją i ewolucją przestrzeni turystycznych we Francji i pozajej granicami.Jak piszą autorzy we wstępie, początki tego dzieła datują się od 1986 r., kie­dy to Francuska Komisja Geografów Turyzmu zadecydowała o konieczności zrealizowania pracy poświęconej geografii turyzmu i czasu wolnego. Prezen­towane dzieło powstało w wyniku wspólnej koncepcji autorów, z tym, iż każdy z nich jest odpowiedzialny za treść i redakcję konkretnych rozdziałów.We wstępie autorzy uzasadniają konieczność zajęcia się problematyką geo­grafii turyzmu i wypoczynku. Piszą m. in., iż zaludnienie świata pomiędzy 1950 i 1960 r. podwoiło się, natomiast przyjazdy turystyczne do ogółu państw świata zwiększyły się 18-krotnie. W wielu państwach fakty związane z turystyką i wy­poczynkiem stały się ważnym, a niekiedy głównym składnikiem zagospodaro­wania terytorialnego. Według autorów -  geografowie wraz z przedstawicielami innych dyscyplin mają obowiązek badać procesy zachodzące w przestrzeni i ich rezultaty.Układ pracy cechuje logika i konsekwencja. Składa się ona z trzech części zawierających łącznie osiem rozdziałów o ciągłej numeracji. Część pierwsza pracy zmierza do określenia pola studiów nad zakresem koncepcyjnym i meto­dologicznym, do pokazania rozległości faktów i działalności rekreacyjnych. Część druga omawia szeroko zjawisko turystyfikacji przestrzeni. Jest to nowe pojęcie w geografii turyzmu wprowadzone przez autorów. W części trzeciej i ostatniej autorzy usiłują wyciągnąć wnioski z konsekwencji migracji w celach wypoczynkowych, konsekwencji mających miejsce zarówno w społeczeństwie i gospodarce, jak też w przestrzeni fizycznej.Zaprezentowany układ i treści odbiegają od spotkanych w podręcznikach z geografii turyzmu różnych państw. Jest to inne spojrzenie na geografię turyz­mu i czasu wolnego.Część pierwsza pracy zatytułowana L 'état des lieiu  zawiera trzy rozdziały.Rozdział pierwszy poświęcony jest przybliżeniu koncepcyjnemu i metodycz­nemu turyzmu i czasu wolnego. Zaprezentowano w nim koncepcje, pojęcia i po­miary faktów rekreacyjnych. Znajdzie tu czytelnik zdefiniowane wg różnych au­torów znaczenie francuskich pojęć loisir i loisirs, ich odpowiedniki w innych językach i krajach, a także pojęcie „turyzm”, „turystyka” i „wakacje”. Nowym, po raz pierwszy wprowadzonym do literatury przedmiotu jest pojęcie t u - r y s t y f i k a c j a  {La touristificatiori). Pod tym pojęciem autorzy rozumieją proces przystosowania przestrzeni dla potrzeb turystyki. Innymi słowy jest to całokształt działalności i mechanizmów, które doprowadzają do powstania przestrzeni turystycznej.Osobną partię materiału w omawianym rozdziale poświęcono pomiarowi działań i faktów rekreacyjnych. Wskazano na różne źródła materiałowe -  bez­pośrednie i pośrednie -  wykorzystywane przy pomiarze i określaniu wielkości ruchu turystycznego. Zaprezentowano także mierniki, wskaźniki, wzory, metody wykorzystywane przy przetwarzaniu danych. Należy zaznaczyć, iż należą one do dość powszechnie znanych.Rozdział drugi -  najobszerniejszy w części pierwszej -  zatytułowany Maso­wość i wszechobecność turyzmu i czasu wolnego, poza elementami teoretycz­nymi zawiera dużą partię materiału poznawczego. Zaprezentowano w nim sze­rokie, a jednocześnie usystematyzowane spojrzenie na światowy ruch turystycz­ny. Autorzy wychodzą z założenia, iż powinien być badany cały, przestrzenny system turystyczny, a więc przestrzenie przyjmujące turystów (espaces récep­teurs), przestrzenie tranzytowe, a także przestrzenie emitujące ruch (espaces de départ).Omówiona tu została turystyka międzynarodowa, jej charakter i ewolucja na przestrzeni 1950-1990. Przytaczane dane uwidaczniają czytelnikowi ogromny wzrost przemieszczeń międzynarodowych (1950 r. -  25,2 min, 1991 r. -  450 min turystów). Interesujące są wyniki badania salda turystycznego (w milionach dolarów), wg państw i kontynentów. Przyjmując za kryterium wielkość ruchu turystycznego i stosując metodę przybliżeń, pokazano i omówiono znaczenie kontynentów, grup państw i wreszcie, schodząc na najniższy szczebel -  główne państwa przyjmujące największą liczbę turystów, a także kontrasty przestrzenne w ich obrębie. Dalsze partie omawianego rozdziału poświęcone są potokom ruchu turystycznego oraz przestrzeniom, przez które ruch ten się odbywa. Uza­sadniono, iż potoki ruchu turystycznego -  zależne od elementów fizyczno-geo­graficznych, technicznych i geopolitycznych -  modyfikują przestrzeń i powo­dują wiele konsekwencji. W części końcowej zaprezentowano rytmy i turbulen­cje w przestrzeniach emitujących ruch turystyczny, które głównie zależą od spo­sobu życia społeczeństw miejskich.Należy zaznaczyć, iż rozdział drugi należy do najlepiej udokumentowanych w całej pracy. Znajdzie w nim czytelnik wiele zestawień, wykresów, map ilus­trujących omawiane problemy.Rozdział trzeci części pierwszej poświęcony jest zasobom rekreacyjnym. W jego wstępnej partii rozważane są istniejące i możliwe relacje „przestrzeń- rekreant”. Do podstawowych zasobów rekreacyjnych wynikających ze śro­dowiska naturalnego zostały zaliczone: klimat, wody oraz krajobrazy naturalne. Interesującym, a nawet dyskusyjnym może być fakt, iż rzeźba terenu uznawana powszechnie za walor przyciągający turystów nie została wyodrębniona i zali­czona do podstawowych zasobów środowiska. Jest ona uwzględniona, ale jako element składowy krajobrazów naturalnych -  pojmowanych tu szeroko -  jako formy terenu spostrzegane przez turystów, roślinność, koloryt prowokujący pewne emocje oraz wrażenia estetyczne.Do zasobów nienaturalnych, wynikających z działalności człowieka zali­czono: dziedzictwo artystyczne (zabytki, miasta sztuki, parki), dziedzictwo so- cjo-kulturalne (sztuka i tradycje ludowe, język, miejsca kultu religijnego), wy­darzenia sportowe, animacje i usługi. Rozdział ten w sposób skrótowy pre­zentuje różnorodność zasobów turystycznych, z których każdy element lub zes­pół mogą przyczynić się do przyjazdów turystów.Druga część pracy, zatytułowana Turystyfikacja (La touristification), składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy z nich dotyczy przestrzeni, produktu i kon­sumpcji turystycznej. Zaprezentowano tu znaczenie turystyki i czasu wolnego w ujęciu historycznym.Kwestią centralną geografii turyzmu jest -  wg autorów -  zrozumienie istoty przemieszczeń turystycznych. Pomaga temu, zaprezentowana w przekroju his­torycznym, różnorodność migracji turystycznych. Rozważania prowadzone są pod kątem zmieniającej się w czasie percepcji miejsc i przestrzeni. Ciekawa część tego rozdziału dotyczy prezentacji zależności pomiędzy szeroko pojętymi zapotrzebowaniami turystycznymi (m. in. różnych grup socjo-ekonomicznych) a typami przestrzeni. I tu percepcji przestrzeni turystycznych (obrazom rzeczy­wistym lub wyimaginowanym) przypisane jest duże znaczenie. Omówiono także wrażliwość sektora rekreacji na zmieniające się sytuacje polityczne, gospo­darcze i społeczne.Rozdział drugi poświęcony jest roli transportu w rozwoju ruchu turystycz­nego. Pozwala ona zrozumieć ciągłe powiększanie się przestrzeni turystyfiko- wanej (L ’espace touristifié). Prezentowane są tu zależności pomiędzy rozwojem różnych środków komunikacji a formami turystyki. Dwie składowe „odległość- czas” i „odległość-koszty” doprowadziły do stworzenia teoretycznego modelu koncentrycznego wobec ognisk emitujących ruch turystyczny.Trzeci rozdział części drugiej poświęcony jest „sprawcom”, strategiom i for­mom turystyfikacji. Znaczny akcent położony jest tu na interwencyjną rolę pań­stwa, które jest czynnikiem rozwoju, pobudzania, regulacji i planowania turys­tyki. Zaprezentowano rolę regionalnych i lokalnych władz, a także prowadzone przez nie strategie rozwoju. Wreszcie ostatnia część tego rozdziału dotyczy as­pektów przestrzennych turystyfikacji w ujęciu zarówno planowego, jak i spon­tanicznego rozwoju. Zwraca się tu uwagę na wszechobecność form sponta­nicznych, a także na nowe przestrzenie turystyczne, które najczęściej powsta­wały jako formy zorganizowane.Trzecia część pracy zatytułowana Conséquences et retombées składająca się z dwóch dużych rozdziałów, dotyczy generalnie obecności i konsekwencji turys­tyfikacji oraz relacji pomiędzy środowiskiem a turystyfikacją. Aby zrozumieć korzyści i straty wynikające z rozwoju ruchu turystycznego na danym terenie, autorzy zastanawiają się nad związkami pomiędzy turystyką a społeczeństwem, a także nad kwestią czy turystyka jest zdolna zredukować opóźnienie w rozwoju ekonomicznym i społecznym danego terenu.Rozdział pierwszy dotyczy obecności i konsekwencji społeczno-ekonomicz­nych turystyfikacji. Rozważanych jest tu wiele kwestii zarówno pozytywnych, jak i negatywnych wynikających z rozwoju ruchu turystycznego. Dotyczą one przestrzeni społecznych i różnych sfer życia gospodarczego. Tematem rozważań są także trudności generałizacji, wynikające z różnorodności problemów na każdym szczeblu (lokalnym, regionalnym itp.). Udowadniana jest tu teza, iż efekty społeczno-gospodarcze rozwoju turystyki są funkcją przyrody, struktury przestrzeni i społeczeństwa. Znaczna część tego rozdziału poświęcona jest turystyce jako czynnikowi regulującemu procesy struktur demograficznych. Omówiony tu został także wpływ turystyki -  pozytywny jak i negatywny -  na zatrudnienie, różne sfery życia gospodarczego, środowisko naturalne. Zaprezen­towano także różne sytuacje konfliktowe. Rozważania te potrzebne były do udo­wodnienia hipotezy, iż po pierwszej fazie destrukcyjnej turystyki zaczyna się proces rekonstrukcji, który prowadzi do nowej równowagi.Rozdział drugi części trzeciej poświęcony jest relacji pomiędzy turysty- fikacją a środowiskiem naturalnym. Rozwój turystyki modyfikuje przestrzeń fi­zyczną sprzyja degradacji, ale i zagospodarowaniu środowiska. Relacje po­między środowiskiem naturalnym a turystyką zaprezentowane zostały w dwóch aspektach: turystyka jako działalność poszkodowana z racji zdegradowanego już środowiska, oraz turystyka jako czynnik przyczyniający się do degradacji śro­dowiska. Rozważania dotyczą różnych typów środowisk (nadmorskich, gór­skich, rolniczych, miejskich), poparte są one przykładami. Turystykę przed­stawiono także w płaszczyźnie działalności korzystającej (i ciągnącej zyski) ze środowiska zagospodarowanego, a także wspierającej finansowo tę działalność. W końcowej części omawianego rozdziału zaprezentowano przykłady z Taj­landii, regionu Langwedocja-Rousillon oraz Zelandii ilustrujące analizowane re­lacje.Z prezentowanego w tym rozdziale materiału wynika też wniosek, iż turys­tyka jako dziedzina gospodarki przyczynia się często do właściwego zagospo­darowania środowiska, lepiej natomiast winna dbać o równowagę w jego obrę­bie, bowiem w jej interesie jest środowisko nie zdegradowane.Po zakończeniu części trzeciej, a przed wnioskami ogólnymi, zamieszczony został materiał dokumentacyjny, obrazujący zmiany pod wpływem turystyki. Składa się on z fragmentu mapy topograficznej w skali 1:50 000 pochodzącej z dwóch przekrojów czasowych oraz opisu interpretacyjnego i wyjaśniającego. Przykłady dotyczą zagospodarowania wybrzeża Langwedocji, małej górskiej gminy wiejskiej oraz kolonizacji turystycznej zatoki Saint-Tropez.Pracę kończą wnioski generalne, w których autorzy uzmysławiają czytelni­kowi wzrost i obecne znaczenie turystyki. W Stanach Zjednoczonych np. turys­tyka zajmuje pierwsze miejsce w zatrudnieniu w 13 spośród 50 stanów. Wska­zują na rolę turystyki w zaznaczającym się w obecnym świecie procesie interna­cjonalizacji. Podkreślają iż procesy i systemy turystyczne i rekreacyjne nie mo­gą być analizowane niezależnie od środowiska przyrodniczego i społeczno-gos­podarczego. Wreszcie stawiają diagnozy odnośnie rozwoju turystyki w różnych aspektach i związkach.Zamieszczony na końcu pracy aneks to dwie tabele dotyczące międzynaro­dowego ruchu turystycznego. Praca zawiera bardzo bogaty zestaw pozycji bi­bliograficznych. Stronę dokumentacyjną pracy stanowią zdjęcia biało-czarne (nie zawsze najlepszej jakości), tabele, mapy i w ykresy-łącznie 53 pozycje.We współczesnym świecie bilans konsekwencji, w różnych typach przes­trzeni, wynikających z gwałtownego rozwoju turystyki jest wciąż słabo rozez­nany. Występuje także wiele luk terminologicznych. Prezentowana praca przy­czynia się do wypełnienia tych luk, wnosi bezsprzecznie wkład do teorii w dzie­dzinie geografii turyzmu i czasu wolnego. Pozwala lepiej zrozumieć procesy i „sprawców”, które doprowadzają przestrzeń do przestrzeni turystycznej, czyli proces turystyfikacji. Praca może zainteresować szerokie rzesze odbiorców -  studentów, nauczycieli akademickich i praktyków.Dr Elżbieta D ziegieć Wpłynęło:Katedra Geografii Miast i Turyzmu 15 czerwca 1994 r.Uniwersytet Łódzki al. Kościuszki 21 90-418 Lódź