Grzelka, Dorian

Polish

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Władysław W. Gaworecki, 1994, "Turystyka", PWE, Warszawa, s. 292

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

RECENZJE -  COMPTES-RENDUS CRITIQUES -  REVIEWS„TURYZM” 1994, t. 4 , z. 2WŁADYSŁAW W. GAWORECKI, 1994, TURYSTYKA, PWE, WARSZAWA, s. 292Burzliwy rozwój ruchu turystycznego jest jedną z charakterystycznych cech naszych czasów. Turystyka rozkwita w tak gwałtownym tempie, że powoduje to konieczność prowadzenia specjalnych badań nad jej rozwojem. Stymuluje ona gospodarki różnych krajów, dostarczając rozlicznych korzyści. Rolę współ­czesnej turystyki w gospodarce narodowej próbuje ukazać Władysław W. Ga- worecki w swojej książce pt. Turystyka.Autor jest profesorem Uniwersytetu Gdańskiego, specjalistą w dziedzinie ekonomicznych zagadnień turystyki i wieloletnim działaczem PTTK.Gaworecki pracę tę kieruje przede wszystkim do studentów wyższych u- czelni ekonomicznych i pomaturalnych szkół hotelarstwa oraz praktyków zaj­mujących się organizacją turystyki. Ma ona charakter podręcznika wprowadza­jącego do zajęć z zakresu ekonomiki turystyki. Świadczy o tym zarówno układ jak i konstrukcja poszczególnych części, a także zawartość prezentowanego ma­teriału.Autor w sześciu rozdziałach prezentuje sześć tematów, które wspólnie two­rzą zamkniętą całość, pozwalającą studentowi na opanowanie niezbędnej wie­dzy dotyczącej turystyki, jej rodzajów, uwarunkowań cywilizacyjnych, tenden­cji rozwoju i konsekwencji społeczno-ekonomicznych dla różnych dziedzin współczesnego życia.Książkę, nie licząc krótkiego wstępu, otwiera rozdział prezentujący kry­tyczny przegląd definicji elementarnych pojęć z zakresu turystyki. Scharakte­ryzowano w nim też wybrane rodzaje turystyki: krajoznawczą, kwalifikowaną, zdrowotną, motywacyjną, biznesową, kongresową, morską, etniczną, polonijną, socjalną, alternatywną. Wątpliwości może tutaj budzić nie do końca jasne kryterium, wg którego dokonano wydzielenia poszczególnych rodzajów turys­tyki. Należy domyślać się, iż autorem kierowała chęć zwrócenia uwagi na roz­wój nowych trendów we współczesnej turystyce, np. turystyka biznesowa czykongresowa, często w innych opracowaniach o takim charakterze w dostateczny sposób niedostrzeganych. Jednak wydaje się, że można było uniknąć chaosu klasyfikacyjnego, adaptując do swoich potrzeb wypracowane już kryteria po­działu migracji turystycznych, np. przez Olafa Rogalewskiego na: wypoczyn­kowe, krajoznawcze, specjalistyczne, choć wszystkie one obecnie mogą się przenikać.Rozdział drugi poświęcono czynnikom rozwoju współczesnej turystyki. Dla Gaworeckiego punktem wyjścia w ich określeniu jest przyjęcie założenia, że tu­rystyka jest zjawiskiem kompensacyjnym wobec współczesnego życia a jej narodzin i rozwoju należy szukać w złym dostosowaniu człowieka do środo­wiska. Klasyfikacja czynników i ich ranga są dyskusyjne. Autor dochodzi jed­nak do wniosku, iż można wskazać na kilka elementów, które kształtują rozwój turystyki. Są to: czas wolny od pracy, siła nabywcza ludności, urbanizacja, śro­dowisko przyrodnicze i społeczne, rozwój cywilizacyjny, polityka państwa, dob­ra turystyczne, reklama i cena usługi turystycznej. Urbanizacja ujęta jest przez Gaworeckiego za J. Ziółkowskim jako proces nieodwracalny i złożony, przeja­wiający się w czterech płaszczyznach: ekonomicznej, demograficznej, technicz­nej i społecznej. Dobra turystyczne podzielone są na podstawowe -  rozumiane jako walory turystyczne-naturalne i antropogeniczne oraz komplementarne, utożsamiane z infrastrukturą turystyczną. Gaworecki jako ekonomista kładzie bardzo duży nacisk na promocję produktu turystycznego, jego dystrybucję i ce­nę będące elementami marketingu, ważne zwłaszcza w Polsce w dobie przecho­dzenia do gospodarki rynkowej. Reklamę traktuje jako główny instrument sty­mulacji sprzedaży właściwie nie omawiając pozostałych czynników: public re­lations, publicity, promocji sprzedaży i sprzedaży osobistej.W rozdziale trzecim Gaworecki dokonał statystycznej analizy wielkości i se­zonowości krajowego oraz międzynarodowego ruchu turystycznego na tle bazy noclegowej, podkreślając strukturę przestrzenną tego ruchu. Autor przedstawia regiony i subregiony turystyczne świata oraz strukturę ruchu turystycznego i je ­go dynamikę według tych regionów. Z załączonego materiału statystycznego z roku 1987 wynika, iż w międzynarodowym ruchu turystycznym przoduje Europa -  66,1% udziału oraz Ameryka -  18,6%. W Europie największy udział ma Subregion Zachodni -  38,4%, a w Ameryce USA i Kanada -  66,7%. Ga­worecki charakteryzuje też przyjazdowy i wyjazdowy zagraniczny ruch turys­tyczny w Polsce. W rozdziale tym zwrócona jest również uwaga na specyficzne czynniki polityczno-ekonomiczne, kształtujące międzynarodowe podróże turys­tyczne i na rolę międzynarodowych organizacji turystycznych.W rozdziale czwartym autor ukazał miejsce turystyki w strukturze ele­mentów gospodarki narodowej. Analizuje głównie jej związki z transportem, przemysłem, rolnictwem i międzynarodowym obrotem gospodarczym. Porusza problem wyróżnienia tak zwanego przemysłu turystycznego i konsekwencji roz­woju turystyki wiejskiej. Według źródeł, które przytacza, w skali świata blisko750 min osób rocznic odbywa podróże turystyczne, co wyraża się w kwocie przeszło 2 bln USD na zakup różnych dóbr i usług turystycznych stanowiąc oko­ło 12% produktu globalnego. Gaworecki przedstawia kraje będące generatorami i inkasentami wpływów z turystyki zagranicznej, ich bilans rachunku turystycz­nego oraz zastanawia się nad strukturą źródeł dochodów i wydatków w turys­tyce zagranicznej. Ukazuje też związki turystki ze sportem, kulturą i religią oraz rolę w gospodarce lokalnej. Na koniec dochodzi do stwierdzenia, iż w gospo­darce narodowej można wydzielić gospodarkę turystyczną rozumianą jako kom­pleks różnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych bezpośrednio lub poś­rednio rozwijanych w celu zaspokojenia wzrastających potrzeb materialnych i kulturalnych uczestników ruchu turystycznego.Rozdział piąty zawiera opis rozwoju wybranych usług turystycznych i ich przemian jakościowych w świecie. Autor analizuje usługi transportowe, hotelar­skie, informacyjne, gastronomiczne, bankowe, pośrednictwa, przewodnickie, wypoczynkowe i kultury fizycznej, infrastruktury lokalnej, handlowe, rzemieśl­nicze. Na szczególną uwagę zasługuje charakterystyka usług hotelarskich, gdzie są przedstawione największe łańcuchy hotelowe świata oraz bankowych, gdzie przytoczone zostają informacje dotyczące różnych form bezgotówkowej zapłaty za usługi turystyczne, do tej pory w Polsce prawie w ogóle nieznane.Rozdział szósty poświęcono ocenie funkcji współczesnej turystyki oraz jej dysfunkcji, czyli negatywnych skutków jej rozwoju. „Turystyka, jako wielowy­miarowe i dynamiczne zjawisko współczesnej kultury bytowania społeczeństw, znajduje odzwierciedlenie w różnych sferach życia: społecznej, psychologicz­nej, kulturowej, przestrzennej i ekonomicznej. Dzięki temu spełnia ona okreś­lone funkcje, pojmowane jako skutki jej rozwoju dla tych licznych sfer współ­czesnego życia” -  stwierdza autor. Analizuje on następujące funkcje: wypo­czynkową, zdrowotną, wychowawczą, kształceniową, miastotwórczą, edukacji kulturowej, ekonomiczną i etniczną.W pracy omówiono głównie turystykę międzynarodową oraz w miarę dos­tępności źródeł i krajową. Dokonując uogólnień wniosków wynikających z roz­ważań o turystyce na świecie autor odnosi je  do warunków krajowych kształto­wanych przez wprowadzaną reformę gospodarki. Prezentowane zagadnienia omówione są w skali światowej, regionalnej i krajowej.Przedstawiona praca ma głównie charakter dydaktyczny i jako taka może je ­dynie być oceniana. Nie prezentuje ona bowiem ani wyników badań empi­rycznych, ani też głębszych rozważań teoretycznych. Autor praktycznie nie się­ga w swych rozważaniach dalej jak do początku lat osiemdziesiątych; tak więc książka ta nie ma dostatecznej podbudowy historycznej. Brak też pełnego ob­razu kształtowania się popytu i podaży dóbr i usług na rynku turystycznym oraz zaznajomienia z ekonomiką funkcjonowania przedsiębiorstwa turystycznego. Prezentowany materiał przedstawiony jest w sposób dość powierzchowny, zwłaszcza ten dotyczący zagadnień geograficzno-przestrzennych. Usprawiedli­wieniem tego nie może być mała objętość opracowania. Wszystko to czyni książkę Gaworeckiego mało przydatną dla studentów wyższych uczelni ekono­micznych, a szczególnie dla praktyków zajmujących się organizacją turystyki. Nie można więc jej traktować jako kompendium wiedzy o turystyce, na co wskazywałby tytuł. Na tle tych poważnych zarzutów błahymi mankamentami wydają się daleko idące uproszczenia przy opisie funkcji miastotwórczej czy przeceniania roli i znaczenia turystyki morskiej.Poważnym mankamentem książki W. W. Gaworeckiego jest jej strona sta- tystyczno-kartograficzna. Pozycja ta nie zawiera ani jednej mapy czy wykresu, jedynie tylko cztery tabele. Literatura wykorzystana przy pisaniu tej pracy również nie jest zbyt bogata i zawiera 39 pozycji, z czego tylko 6 stanowią prace autorów zagranicznych, co przy próbie analizy głównie turystyki międzynaro­dowej nie wygląda imponująco.Przedstawione uwagi krytyczne nie dyskredytują jednak w pełni książki Ga­woreckiego. Zakres prezentowanego materiału sprawił, iż jest to właściwie pod­ręcznik o charakterze uzupełniającym bądź praca o charakterze popularnym i in­formacyjnym. Autor pisze jasno, unikając o ile to możliwe, naukowego żargonu aby książka była zrozumiała dla wykształconego, lecz nie będącego fachowcem czytelnika. Jednocześnie należy wspomnieć, że publikacja ta jest jednym z nie­licznych opracowań próbujących poruszyć kompleksowo szeroko rozumianą problematykę dotyczącą turystyki i jej znaczenia dla gospodarki. Jest to niestety próba mało udana.Mgr Dorian Grzelka Wpłynęło:Studium Doktoranckie Geografii 15 czerwca 1994 r.Uniwersytet Łódzki al. Kościuszki 21 90-418 ŁódźJEAN-MICHEL DEWAILLY, EMILIE FLAMENT, 1993, GÉOGRAPHIE DU  TOURISME E T  LOISIRS, COLLECTION DOSSIERS DES IMAGES ÉCONOMIQUES DU MONDE, SEDES, PARIS, s. 287W kolekcji „Dossiers des Images Économiques du Monde” (D.I.E.M.) fun­kcjonującej pod kierunkiem J. Beaujeu-Gamier i A. Gamblin ukazała się pozy­cja książkowa autorstwa profesorów uniwersyteckich Jean-Michel Dewailly i Emilie Flament -  Geografia turyzmu i rekreacji.