Krzyrnowska-Kostrowicka, Alicja

Turyzm/Tourism

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Alic ja  K rzy m o w sk a -K o s tro w ic k aREFLEKSJE NA TEMAT KIERUNKÓW BADAN W GEOGRAFII TURYZMU W POLSCE LAT DZIEWIĘĆDZIESIĄTYCHLES REFLEXIONS SUR LES DIRECTIONS DES RECHERCHES SCIENTIFIQUES DANS LE DOMAINE DE LA GÉOGRAPHIE DU TOURISME EN POLOGNE DANS LES ANNÉES Q U A T R E -V IN G T -D IXSOME REFLECTIONS ON RESEARCH AREAS IN GEOGRAPHY OF TOURISM IN POLAND OF THE 90’SNa wstępie chciałabym zwrócić uwagę na pewną prawidłowość, otóż, rozwój nauki nie zależy od zmieniającej się sytuacji polityczno-gospo­darczej, jest on bowiem im m anentną cechą nauki — oczywiście — o ile nauka jest nauką, a nie pseudonauką. Sytuacja zewnętrzna może nato­m iast okresowo hamować lub przyspieszać jej rozwój, może również ten rozwój zgeografizować, a więc w jednych krajach będzie on szyb­szy, w  innych wolniejszy.Rozpatrując możliwości dalszego rozwoju geografii turyzm u w P o l­sce w zmienionych i zmieniających się nadal realiach polityczno-gospo­darczych i społecznych naszego k raju  należy przyjąć — moim zda­niem — następujące aksjomaty.Aksjomat I: Wypoczynek i turystyka są im m anentnym i potrzebami człowieka, bez których nie może on funkcjonować jako jednostka sp ra­wna i twórcza, dlatego też — bez względu na okoliczności — potrzeby rekreacyjno-turystyczne będą m usiały być realizowane. Może w bar­dziej ograniczonym zakresie, może w formach nie zawsze właściwych, wypaczonych przez okoliczności zewnętrzne, tym  niem niej będą one istniały.Aksjomat II: Turystyka i wypoczynek (w znaczeniu „outdoor re- creation”) odbywa się zawsze w jakiejś przestrzeni, a więc siłą rzeczystanowi i stanowić będzie przedm iot zainteresowań i badań geograficz­nych.Aksjomat III: Geografia turyzm u jest dziedziną nauk stosowanych, co nie oznacza, że nie ma ona walorów poznawczych ani też, że pełni ona jedynie funkcją usługową w stosunku do nauk ekonomicznych, p la­nistycznych etc.Aksjomat IV: Jest rzeczą oczywistą, że w okresie najbliższych 15—20 lat geografia turyzm u w Polsce nie będzie mogła rozwijać się jednako­wo we wszystkich kierunkach. W ynika to nie tylko z przewidywanego niedostatku środków na badania, lecz — przede wszystkim — z faktu, iż kraj nasz znajduje się w stanie dogłębnej przebudowy gospodarczej, społecznej i kulturow ej, k tóry to stan będzie trw ał co najm niej przez najbliższe dziesięciolecie.W świetle tych aksjom atów można dopiero założyć, które kierunki w geografii turyzm u — mimo ich obiektywnego znaczenia — nie m ają w tym  okresie większych szans rozwoju, a k tóre je mają.W ydaje się, że kierunkam i o małych perspektyw ach rozwojowych w bliskiej nam przyszłości są:— ekonomika turystyki, przede wszystkim z dwóch względów: prze­budowy ustroju ekonomicznego kraju  oraz braku ekonomistów potra­fiących myśleć w innych kategoriach, niż ekonomika socjalizmu;— organizacja wypoczynku i turystyki, ze względu na te same co ekonomika turystyki przyczyny oraz na to, że odbywać się ona będzie w świecie „pryw atyzującym  się”, a więc w w arunkach całkowicie od­miennych od tych, jakie były dotąd.Pewne ograniczenia czekają również psychologię turystyki i wypo­czynku z powodu zmieniających się systemów wartości, potrzeb itp. oraz socjologię turystyki — z powodu destabilizacji i restrukturyzacji układów społecznych. Z drugiej jednak strony, oba te kierunki mogą być szczególnie frapującym  przedmiotem badań, właśnie ze względu na możliwość uchwycenia nowych s truk tu r społecznych oraz nowych systemów wartości niejako „in sta tu  nascendi” .Nie w ydaje się również, aby w obecnej rzeczywistości miały większe szanse rozwoju badania dotyczące zagospodarowania turystyczno-rekrea- cyjnego, zwłaszcza w ich wyrazie planistyczno-przestrzennym  typowym dla okresu ubiegłego, ponieważ zmieniła się w ogóle rola planów, cen­trów dyspozycyjnych itp.Cóż więc pozostaje? Otóż w tym  miejscu chciałabym postawić aksjo­m at V — O ile nie zaprzepaścimy szansy, to Polska ma wszelkie w a­runki ku temu, aby stać się krajem  atrakcyjnym  turystycznie (zwłasz­cza dla turystyki wypoczynkowej i specjalistycznej) w skali europej­skiej. Mamy bowiem unikalne w Europie obszary pojezierzy oraz sto­sunkowo dobrze jeszcze zachowane kompleksy naturalnych lasów, ja ­kich już w Europie brak. Jeśli potrafim y ochronić te obszary i odpo­wiednio je przystosować, a potem właściwie rozreklamować, to będą. one mogły przyciągnąć turystów  z zagranicy w znacznie większej li­czbie niż m alutkie Tatry  czy chłodne pobrzeża Bałtyku.Na tle powyższych uwag wydaje się, że przed geografią turyzm u stać będzie w najbliższych latach zadanie opracowania nowego, na wskroś nowoczesnego modelu wykorzystania walorów turystycznych Polski, uwzględniającego nowe potrzeby turystów  zagranicznych, np. typu „soft tourism us”, jak i krajowych; chodzi tu ta j o przejście z p re­ferowanej dotąd formy „hard tourism us” na „soft tourism us”. Wiąże się to z koniecznością przeprowadzenia:— oceny walorów turystycznych naszego kraju, opartej na odmien­nych od przyjm owanych dotąd założeniach;— rozpoznania przydatności funkcjonalnej obszarów turystycznych (z uwzględnieniem ich chłonności, pojemności itp.) dla różnych form tzw. „miękkiej turystyki";— studiów nad możliwościami włączenia obszarów turystycznych w systemy społeczno-gospodarcze gmin, tak aby obszary te stały się dla społeczności lokalnych wartościowe w sensie ekonomicznym;— studiów nad konsekwencjami przyrodniczymi, społecznymi i eko­nomicznymi żywiołowego rozwoju osadnictwa rekreacyjnego i „tw ar­dych” form zagospodarowania turystycznego;—  studiów nad percepcją i zachowaniem się (behawiorem) turystów  krajow ych i zagranicznych, czego celem byłoby przeciwdziałanie nasi­lającym  się zjawiskom patologii turystycznej.Są to jedynie przykłady problemów, w których rozwiązaniu głó­wną rolę powinni odgrywać geografowie, jako najbardziej predestyno­wani do kompleksowego widzenia relacji między podmiotem, tj. tu ry ­stą, a przedmiotem, tj. środowiskiem przyrodniczym i kulturowym .Podsumowując powyższe uwagi, widzę rolę badań geograficznych w um iejętnym  wykorzystaniu swojego rodzaju pauzy w rozwoju tu ry ­styki, spowodowanej zachodzącymi w naszym kraju  przemianami poli­tyczno-gospodarczymi, dla przeprowadzenia szeregu studiów, w yprze­dzających spodziewany jej rozwój w przyszłości.W związku z tym  musimy bardzo uważnie śledzić trendy, jakie w y­stępują obecnie na świecie (takim trendem  jest coraz większe zapotrze­bowanie na „miękkie” form y turystyki), a w przyszłości prawdopodo­bnie wystąpią i u nas i na tej podstawie kształtować kierunki badań turystyczno-geograficznych.Sądzę, że byłoby pożądane wejście z tem atam i geograficzno-turysty- cznymi w program y naukowe, dotyczące ochrony środowiska z jednejstrony, a gospodarki przestrzennej (zwłaszcza w mikroskali — gmin, re ­jonów itp.) z drugiej. Byłoby również pożądane przystąpienie do kom ­pleksowych badań nad możliwościami rozwoju turystyki i wypoczynku w regionach potencjalnie najbardziej do tych funkcji predestynowanych (np. woj. suwalskie). Jednakże badania te m iałyby praktyczną wartość tylko wówczas, gdybyśmy potrafili wykonać je możliwie szybko i za­proponować władzom lokalnym  konkretne rozwiązania, oparte na ra ­chunku społecznych, ekonomicznych i ekologicznych „kosztów — ko­rzyści”.Doc. dr hab. Alicja Krzymowska-Kostrowicka W płynęło:Instytut Geografii Społecznej 31 stycznia 199' r.Uniwersytet Warszawskiul. Krakowskie Przedmieście 26/2800-927 Warszawa

Some reflections on research areas in geography of tourism in Poland of the 90's

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/27635/1/Krzymowska-Kostrowicka.pdf

Some reflections on research areas in geography of tourism in Poland of the 90's

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)