Brzuska-Kępa, Alina

Acta Univeristatis Lodziensis Folia Librorum

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA LIBRORUM 1 (26), 2018 ISSN 0860-7435 Alina Brzuska-Kępa Katedra Informatologii i Bibliologii  Uniwersytet Łódzki e-mail: alinabrzuska@poczta.onet.pl „Przestrzenie literatury dla młodego czytelnika  Perspektywa niemiecka i polska”  (Oświęcim 19–20 października 2017) DOI: http://dx.doi.org/10.18778/0860-7435.26.09 W dniach 19–20 października 2017 roku w Miejskiej Bibliotece Publicz-nej Galerii Książki w Oświęcimiu odbyła się Międzynarodowa Interdyscypli-narna Konferencja Naukowa „Przestrzenie literatury dla młodego czytelnika. Perspektywa niemiecka i polska”. Zorganizowały ją Biblioteka Galeria Książki w Oświęcimiu i Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, przy współudziale Instytutu Goethego i Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej. Konferencja zgromadziła badaczy literatury dziecięcej i młodzieżowej oraz słuchaczy z całej Polski. Obrady uświetniły także wystąpienia niemiec-kich naukowców i krytyków literackich. Uroczystego otwarcia konferencji dokonał dyrektor Biblioteki Galeria Książki, Leszek Palus. Ogłoszono wyniki przeprowadzonego w Galerii kon-kursu na Najciekawszą Książkę Niemieckojęzyczną. Pierwszą część obrad plenarnych poprowadziła Elżbieta Jeleń (Instytut Goethego), a wystąpili w niej dr Roswitha Budeus-Budde oraz dr Michael Schmitt. Roswitha Budeus-Budde pracuje jako wykładowca Uniwersytetu w Giessen, piastuje stanowisko redaktora naczelnego działu książek i mło-dzieży w dzienniku „Suddeutchen Zeitung”, jest także jurorką wielu nagród literackich, w tym nagrody dla najlepszej książki dla dzieci i młodzieży. Jej [ A l i n a  B r z u s k a-K ę p a   [132] wystąpienie, zatytułowane Kinderliteratur in Deutschland – literarische Modelle einer besseren Welt, dotyczyło literackich modeli lepszego świata w literaturze dla dzieci w Niemczech. Odwołując się do rozmaitych funkcji literatury rozwa-żała, w jaki sposób literatura dla dzieci i młodzieży stymuluje do myślenia alter-natywnego, dzięki któremu jej odbiorcy mogą rozwijać pomysły na lepszy świat. Michael Schmitt jest natomiast dziennikarzem i krytykiem literackim ko-respondującym z „Neuer Zuricher Zeitung” i „Suddeutsche Zeitung”. Pełni funkcję redaktora literackiego programu kulturalnego 3sat-Kulturzeit i zasiada w jury ważnych nagród literackich, m.in. Niemieckiej Nagrody Książkowej. Jest też członkiem gremium wybierającego raz w miesiącu w radio niemieckim siedem najlepszych książek dla młodych czytelników. W swoim wystąpieniu, zatytułowanym W kraju Indian, prelegent odniósł się do problemów współ-czesnej literatury dla dzieci i młodzieży, reguł rynkowych rządzących książką dziecięcą oraz zadań i możliwości, jakie dają ciekawej literaturze nagrody i sty-pendia literackie. W kolejnej sesji, zgromadzeni mieli możliwość udać się na obrady w dwu sekcjach. W sekcji Interferencje kulturowe wystąpiły Dorota Michułka (Uniwer-sytet Wrocławski), Katarzyna Smyczyńska (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy), Joanna Frużyńska (Uniwersytet Warszawski) oraz Anita Wo-lanin (Uniwersytet Rzeszowski). Pierwsza z referentek odniosła się do Śląska jako genius loci w popularyzatorskich utworach Marka Szołtyska. W swoim wystąpieniu, zatytułowanym Misioczki Ślonzoczki, hazaki Austryjaki, psioki Czesioki, myszoki Niymczoki – „Śląsk dla dzieci” w wersji Marka Szołtyska , przeanalizowała edycje jego utworów i sposoby prezentacji wielokulturowego Śląska, od różnych typów narracji po atrakcje wzmacniające edukacyjną funk-cję opowieści. Z kolei Katarzyna Smyczyńska przyjrzała się kulturze niemieckiej widzia-nej oczami polskiej artystki, Iwony Chmielewskiej. Omówiła awangardowy pejzaż w jej książce autorskiej, zatytułowanej abc.de. Ta wydana zarówno w Niemczech, jak i w Polsce książka obrazkowa to swoisty abecedariusz, któ-ry, jak zauważyła referentka, przy uważnym odczycie staje się mapą kultury niemieckojęzycznej i zaprasza czytelnika do poszukiwań, rozwiązywania zaga-dek wizualnych, odnawiania wiedzy o prądach artystycznych, epokach histo-rycznych, poezji, architekturze.  W pozostałych wystąpieniach Joanna Frużyńska omówiła polską recepcję utworów Ericha Karstnera, odnosząc się do edycji, przekładów, ilustracji i krytyki literackiej, a Anita Wolanin porównała Krabat Otfrieda Preusslera i Czarny młyn Marcina Szczygielskiego. W obu tekstach występują nawiązania intertekstualne dotyczące: młyna, ucznia czarnoksiężnika, walki ze złem, szata-na, śmierci i ostatecznego zwycięstwa dobra, obie powieści posiadają metafi-zyczne „drugie dno”, skłaniające do wnikliwych i wielowarstwowych odczytań. P r z e s t r z e n i e  l i t e r a t u r y…   [133] Równolegle obradowała sekcja III, której przedmiotem była literatura w przekładzie. Jako pierwszy zaprezentowano w niej referat Elizy Pieciul- -Karmińskiej (Uniwersytet Adama Mickiewicza; sama referentka, niestety, nie dotarła na konferencję). Dotyczył on swoistości pierwszego (nie zmienianego i nie dostosowywanego do odbiorcy dziecięcego) wydania baśni braci Grimm w kontekście planowanego przez Elizę Pieciul-Karmińską przekładu dzieła na język polski.  Joanna Dybiec-Gajer i Agnieszka Gicała (Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie) w referacie Wielojęzyczność literackich światów – Struwwelpeter w przekładzie studenckim i profesjonalnym zaprezentowały działania w ramach studenckiego konkursu tłumaczeniowego (cele, założenia, sposób oceniania tekstów), przeanalizowały wybrane przekłady studenckie zgłoszone na kon-kurs i porównały je z opublikowanymi ostatnio wersjami Struwwelpetera w języku polskim. Wystąpienie Beate Sommerfeld (Uniwersytet Adama Mickiewicza), Mały Książę w nowej odsłonie – polskie i niemieckie przygody francuskiego klasyka , było próbą komparatystycznej analizy polskich i niemieckich przekładów utworu Antoine de Saint-Exupéryego, powstałych na przestrzeni ostatnich dekad. Odwołując się do prawnych, rynkowych i medialnych uwarunkowań przekła-dów Małego Księcia, referentka pokazała mechanizmy, którymi rządzi się re-cepcja literatury dziecięcej w Polsce i Niemczech. W porównawczej analizie przekładów zwróciła uwagę na różnice w postrzeganiu funkcji literatury dzie-cięcej w obydwu państwach i wskazała na odmienny status tłumacza. Jako kolejna zaprezentowała się Elżbieta Zarych (Uniwersytet Pedago-giczny w Krakowie). Omówiła ona ruch wydawniczy, recepcję oraz perspekty-wy niemieckiej książki dla dzieci i młodzieży na rynku polskim w XXI wieku. Ostatnim referatem w tej sekcji było wystąpienie Rafała Kępy (Uniwersy-tet Łódzki), zatytułowane Camonia – magiczna kraina książek. O polskich edy-cjach księgogrodzkiej trylogii Waltera Moersa . Referent omówił artykuły i recen-zje oraz dyskusje na forach internetowych poświęcone dostępnym w polskim przekładzie i przygotowywanym na rynek polski utworom o Camonii. Kolejna część obrad nosiła tytuł Książka na receptę w Niemczech i w Polsce, a wystąpienia poświęcone były utworom o charakterze biblioterapeutycznym. Wanda Matras-Mastalerz (Uniwersytet Pedagogiczny) i Agnieszka Miernik (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach) odniosły się do twórczości Jany Frey i funkcji dydaktyczno-prewencyjnej jej książek. Ewa Iglewska (Uni-wersytet Szczeciński) w referacie Za wszelką cenę doskonała – o problemie zabu-rzeń odżywiania w niemieckiej i polskiej literaturze dla dzieci i młodzieży  skoncen-trowała się na wybranych polskich i niemieckich utworach skierowanych do niedorosłych czytelników, w których pojawia się tematyka zagrożeń wynikają-cych z psychicznych zaburzeń odżywiania. A l i n a  B r z u s k a-K ę p a   [134] W części poobiedniej uczestnicy konferencji mogli wysłuchać wystąpień w sekcji O fenomenie książek obrazkowych bądź udać się na spotkania przy sto-likach eksperckich. Tematykę książek obrazkowych poruszyły w swoich wystąpieniach Ange-la Bajorek i Katarzyna Wądolny-Tatar (Uniwersytet Pedagogiczny) oraz Mag-dalena Sikorska (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego) i Edyta Antoniak-Kiedos (Biblioteka Śląska). Wypowiedzi dwóch pierwszych referentek poświęcone były książkom obrazkowym Wolfa Erlbrucha. Przedstawiając jego sylwetkę jako wizjonera, Angela Bajorek podkreśliła, że książki dla dzieci jego autor-stwa to obiekty międzyludzkiej komunikacji, wybrzmiewające odpowiednim zapleczem filozoficzno-egzystencjalnym. Katarzyna Wądolny-Tatar na wybra-nych przykładach książek autorskich W. Erlbrucha wskazała na możliwości czytania ilustracji w połączeniu z tekstem. Wystąpienie Magdaleny Sikorskiej poświęcone było książce obrazkowej Nikolausa Heidelbacha Wenn ich gross bin, werde ich Seehund (Kiedy dorosnę, będę foką). Podkreślając bogaty potencjał interpretacyjny książki, referentka skupiła się na wątkach ciągłości życia i możliwości przemiany losu. Wskazała na możliwości odczytania nagromadzonych w książce cytatów z malarstwa i nawiązań do legend. Ostatnie w tej części obrad wystąpienie poświęcone było książkom Jano-scha. Edyta Antoniak-Kiedos omówiła fenomen Misia i Tygryska oraz warto-ści edukacyjno-wychowawcze serii o tych postaciach. Uznała, że wykreowani przez Janoscha bohaterowie (nawiązujące być może do A.A. Milne’a) są za-bawni, nieco przerysowani, ale stanowią dla dzieci punkt odniesienia w wybo-rze właściwej drogi postępowania. Równocześnie z wystąpieniami w tej sekcji w Czytelni Naukowej Galerii Książki działało siedem stolików eksperckich. Praca przy nich dawała możli-wości głębszej dyskusji nad wybranymi zagadnieniami i praktycznej wymiany doświadczeń. Spotkanie przy stoliku „Dom Kultury Inspiro – Inspirujące miejsce” po-prowadzili Beata Kwiecińska i Maciej Dąbrowski (twórcy Domu Kultury In-spiro w Podłężu, pierwszego w Polsce domu kultury prowadzonego przez organizację pozarządową). Opowiedzieli oni o licznych projektach, które zre-alizowali (m.in. były to: Dron społeczny, Podziel kwadrat, Dla Aleppo, Pysz-ne wakacje, Musikomar, Strefa52, Strefa53.) oraz o swojej fascynacji siłą od-dolnych inicjatyw i energią lokalnych społeczności. W bogatej, nowoczesnej i innowacyjnej ofercie prowadzonego przez nich domu kultury można znaleźć zajęcia dla dzieci, młodzieży, rodziców, seniorów, rodzin. Inspiro bez kom-pleksów małej miejscowości realizuje swą misję wprawiając w zakłopotanie większe, lepiej wyposażone i szczodrzej finansowane instytucje. W 2011 r. P r z e s t r z e n i e  l i t e r a t u r y…   [135] Minister Edukacji Narodowej przyznał Inspiro tytuł „Miejsca odkrywania talentów”, a cotygodniowo ten dom kultury odwiedza blisko 500 osób. W spotkanie przy stoliku „Jak przygotować skuteczną akcję promującą czytelnictwo?” poruszano tematykę skutecznego przygotowania i przeprowa-dzenia akcji promujących czytelnictwo. W trakcie spotkania uczestnicy zadali sobie pytania: Do czego są nam potrzebne akcje promujące czytelnictwo? Jak ocenić własne możliwości (czas i umiejętności), aby przygotować i przepro-wadzić skuteczną i satysfakcjonującą promocję czytania? Ekspertem przy tym stoliku był Tomasz Kobylański, psychoprofilaktyk, socjoterapeuta, pedagog i coach. Wokół stolika „Czytanie – naturalna potrzeba dzieci i młodzieży” groma-dzili się chętni do rozmowy o psychologicznych podstawach czytania dzieci i młodzieży, motywowaniu do czytania, odnajdywaniu w dzieciach i młodzie-ży potrzeby czytania poprzez wykorzystywanie ich naturalnych predyspozycji psychologicznych. Spotkanie tutaj prowadził Marcin Mołoń, psychoprofilak-tyk, socjoterapeuta i pedagog. Natomiast grupa, zgromadzona wokół stolika „Niemiecka książka dla dzieci – i co dalej?”, rozmawiała o obecności niemieckich książek dla dzieci na rynku polskim: o ich odbiorze, zmiennej popularności, a także o oczekiwa-niach w stosunku do nich polskich wydawców, dorosłych opiekunów i ma-łych czytelników. Prowadząca, Elżbieta Zarych (komparatystka, polonistka, tłumaczka literatury niemieckiej i włoskiej, redaktorka), podzieliła się również swoimi spostrzeżeniami na temat pracy tłumacza i wydawcy, jej specyfiki, wy-zwań i trudności. Agnieszka Tracz (pracownik działu promocji w Bibliotece Galeria Książki w Oświęcimiu) poprowadziła warsztaty „Darmowe aplikacje i narzędzia in-ternetowe”. Tematyką spotkania było kreatywne wykorzystanie urządzeń mo-bilnych i aplikacji z rozszerzoną rzeczywistością w pracy z dziećmi. (Quiver, Anatomy 4D, Spacecraft 3D, Star Chart); gry, quizy i ankiety na żywo, czyli szybkie tworzenie atrakcyjnych testów, uprzyjemniających naukę dzieciom i młodzieży, ułatwiających szybkie zbadanie poziomu wiedzy grupy, udostęp-niające prowadzącym gotowe, bogate bazy testów z różnych dziedzin wiedzy do bezpłatnego wykorzystania (Kahoot, Quizizz); propozycje narzędzi online, przydatnych na co dzień w pracy i prywatnie (Pocket, Prisma, BeFunky,  WeTransfer, PosterMyWall, FotoJet). Spotkania przy pozostałych dwóch stolikach dawały możliwości bezpo-średniej dyskusji z gośćmi z Niemiec. I tak, Roswitha Budeus-Budde, ekspert-ka przy stoliku „Literatura dla dzieci w Niemczech – literackie modele lepsze-go świata – dyskusja”, była gotowa podjąć dyskusję na tematy poruszone w jej wystąpieniu konferencyjnym. Z kolei Michael Schmitt, jako ekspert przy stoli-ku zatytułowanym „Spojrzenie na literaturę dla młodzieży”, zapraszał do A l i n a  B r z u s k a-K ę p a   [136] rozmów wokół zagadnień: Temat czy kunszt językowy – co jest ważniejsze? W jaki sposób odbywa się przekaz – i przez kogo? Czy istnieje krytyka literac-ka – i jaką rolę odgrywa? Jaką role spełnia pesymizm kulturowy w trakcie de-bat o młodzieży i ich nawykach czytelniczych? Drugiego dnia konferencji w Centrum Literatury Dziecięcej odbyły się warsztaty literackie dla dzieci, które poprowadziła Elżbieta Jeleń (Instytut Goethego). Równoległe obrady konferencyjne poświęcone były wojnie w lite-raturze dziecięcej. Jako pierwsza w tej części wystąpiła Alina Brzuska-Kępa (Uniwersytet Łódzki). W swoim referacie porównała odbiór Pamiętnika Blumki Iwony Chmielewskiej w Polsce i w Niemczech na podstawie dostępnych recenzji i wypowiedzi w mediach elektronicznych. Agnieszka Karczewska (Katolicki Uniwersytet Lubelski) odniosła się do obecnego po 2007 r. silnego nurtu tekstów prezentujących czytelnikowi dzie-cięcemu problematykę II wojny światowej oraz Zagłady. Omówiła obraz Niemców w dziecięcej literaturze o Zagładzie (od roku 2007), próbując skla-syfikować obrazy i postawy oraz wskazać podobieństwa i różnice do analo-gicznych zabiegów w literaturze współczesnej. Po przerwie uczestnicy mieli okazję wysłuchać jeszcze trzech referatów. Wystąpienie Lidii Ippoldt (Biblioteka Pedagogicznaw Skawinie), zatytułowane Dziecko a wojna – literatura dla dzieci o tematyce wojennej na wybranych przykła-dach polsko- i niemieckojęzycznych, było prezentacją wybranych tytułów polsko- i niemieckojęzycznej literatury dla dzieci, dotyczących wojny, cierpienia dzieci w wyniku działań wojennych. Referentka przedstawiła także opinie psycholo-gów oraz rodziców polskich i niemieckich na temat poruszania z dziećmi tak trudnego tematu. Podobną tematykę podjęła w swym wystąpieniu Beata Sadowska (Uni-wersytet Warszawski). Zaprezentowała ona wybrane polskie i niemieckie utwo-ry literackie ostatnich 10 lat, poruszające tematykę II wojny światowej i Holo-kaustu. Wypowiedź była także próbą odpowiedzi na pytanie, czy ponad 70 lat po wojnie wciąż istnieje potrzeba tworzenia tego typu literatury i czy zasadne jest dedykowanie takich utworów odbiorcy dziecięcemu. Jako ostatni na konferencji wystąpił Piotr Pochel (Uniwersytet Śląski). W swoim referacie porównał sposób mówienia o wojnie w Asiuni Joanny Papuzińskiej i Na zachodzie bez zmian Ericha Marii Remarque’a. Zanalizował wymienione utwory pod kątem możliwości ich wykorzystania na lekcjach ję-zyka polskiego w szkole. Dziękując wszystkim uczestnikom, konferencję podsumowała Katarzyna Wądolny-Tatar reprezentująca współorganizatora obrad – Uniwersytet Peda-gogiczny w Krakowie. 

„Przestrzenie literatury dla młodego czytelnika  Perspektywa niemiecka i polska”  (Oświęcim 19–20 października 2017)

Alina Brzuska-Kępa

Directory of Open Access Journals

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS 
FOLIA LIBRORUM 1 (26), 2018 
ISSN 0860-7435 
Alina Brzuska-Kępa 
Katedra Informatologii i Bibliologii  
Uniwersytet Łódzki 
e-mail: alinabrzuska@poczta.onet.pl 
„Przestrzenie literatury dla młodego czytelnika  
Perspektywa niemiecka i polska”  
(Oświęcim 19–20 października 2017) 
DOI: http://dx.doi.org/10.18778/0860-7435.26.09 
W dniach 19–20 października 2017 roku w Miejskiej Bibliotece Publicz-
nej Galerii Książki w Oświęcimiu odbyła się Międzynarodowa Interdyscypli-
narna Konferencja Naukowa „Przestrzenie literatury dla młodego czytelnika. 
Perspektywa niemiecka i polska”. Zorganizowały ją Biblioteka Galeria Książki 
w Oświęcimiu i Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, przy 
współudziale Instytutu Goethego i Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej. 
Konferencja zgromadziła badaczy literatury dziecięcej i młodzieżowej 
oraz słuchaczy z całej Polski. Obrady uświetniły także wystąpienia niemiec-
kich naukowców i krytyków literackich. 
Uroczystego otwarcia konferencji dokonał dyrektor Biblioteki Galeria 
Książki, Leszek Palus. Ogłoszono wyniki przeprowadzonego w Galerii kon-
kursu na Najciekawszą Książkę Niemieckojęzyczną. 
Pierwszą część obrad plenarnych poprowadziła Elżbieta Jeleń (Instytut 
Goethego), a wystąpili w niej dr Roswitha Budeus-Budde oraz dr Michael 
Schmitt. Roswitha Budeus-Budde pracuje jako wykładowca Uniwersytetu 
w Giessen, piastuje stanowisko redaktora naczelnego działu książek i mło-
dzieży w dzienniku „Suddeutchen Zeitung”, jest także jurorką wielu nagród 
literackich, w tym nagrody dla najlepszej książki dla dzieci i młodzieży. Jej 
[ 
A l i n a  B r z u s k a-K ę p a  
 
[132] 
wystąpienie, zatytułowane Kinderliteratur in Deutschland – literarische Modelle 
einer besseren Welt, dotyczyło literackich modeli lepszego świata w literaturze 
dla dzieci w Niemczech. Odwołując się do rozmaitych funkcji literatury rozwa-
żała, w jaki sposób literatura dla dzieci i młodzieży stymuluje do myślenia alter-
natywnego, dzięki któremu jej odbiorcy mogą rozwijać pomysły na lepszy świat. 
Michael Schmitt jest natomiast dziennikarzem i krytykiem literackim ko-
respondującym z „Neuer Zuricher Zeitung” i „Suddeutsche Zeitung”. Pełni 
funkcję redaktora literackiego programu kulturalnego 3sat-Kulturzeit i zasiada 
w jury ważnych nagród literackich, m.in. Niemieckiej Nagrody Książkowej. 
Jest też członkiem gremium wybierającego raz w miesiącu w radio niemieckim 
siedem najlepszych książek dla młodych czytelników. W swoim wystąpieniu, 
zatytułowanym W kraju Indian, prelegent odniósł się do problemów współ-
czesnej literatury dla dzieci i młodzieży, reguł rynkowych rządzących książką 
dziecięcą oraz zadań i możliwości, jakie dają ciekawej literaturze nagrody i sty-
pendia literackie. 
W kolejnej sesji, zgromadzeni mieli możliwość udać się na obrady w dwu 
sekcjach. W sekcji Interferencje kulturowe wystąpiły Dorota Michułka (Uniwer-
sytet Wrocławski), Katarzyna Smyczyńska (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego 
w Bydgoszczy), Joanna Frużyńska (Uniwersytet Warszawski) oraz Anita Wo-
lanin (Uniwersytet Rzeszowski). Pierwsza z referentek odniosła się do Śląska 
jako genius loci w popularyzatorskich utworach Marka Szołtyska. W swoim 
wystąpieniu, zatytułowanym Misioczki Ślonzoczki, hazaki Austryjaki, psioki 
Czesioki, myszoki Niymczoki – „Śląsk dla dzieci” w wersji Marka Szołtyska , 
przeanalizowała edycje jego utworów i sposoby prezentacji wielokulturowego 
Śląska, od różnych typów narracji po atrakcje wzmacniające edukacyjną funk-
cję opowieści. 
Z kolei Katarzyna Smyczyńska przyjrzała się kulturze niemieckiej widzia-
nej oczami polskiej artystki, Iwony Chmielewskiej. Omówiła awangardowy 
pejzaż w jej książce autorskiej, zatytułowanej abc.de. Ta wydana zarówno 
w Niemczech, jak i w Polsce książka obrazkowa to swoisty abecedariusz, któ-
ry, jak zauważyła referentka, przy uważnym odczycie staje się mapą kultury 
niemieckojęzycznej i zaprasza czytelnika do poszukiwań, rozwiązywania zaga-
dek wizualnych, odnawiania wiedzy o prądach artystycznych, epokach histo-
rycznych, poezji, architekturze.  
W pozostałych wystąpieniach Joanna Frużyńska omówiła polską recepcję 
utworów Ericha Karstnera, odnosząc się do edycji, przekładów, ilustracji 
i krytyki literackiej, a Anita Wolanin porównała Krabat Otfrieda Preusslera 
i Czarny młyn Marcina Szczygielskiego. W obu tekstach występują nawiązania 
intertekstualne dotyczące: młyna, ucznia czarnoksiężnika, walki ze złem, szata-
na, śmierci i ostatecznego zwycięstwa dobra, obie powieści posiadają metafi-
zyczne „drugie dno”, skłaniające do wnikliwych i wielowarstwowych odczytań. 
P r z e s t r z e n i e  l i t e r a t u r y…  
 
[133] 
Równolegle obradowała sekcja III, której przedmiotem była literatura 
w przekładzie. Jako pierwszy zaprezentowano w niej referat Elizy Pieciul- 
-Karmińskiej (Uniwersytet Adama Mickiewicza; sama referentka, niestety, nie 
dotarła na konferencję). Dotyczył on swoistości pierwszego (nie zmienianego 
i nie dostosowywanego do odbiorcy dziecięcego) wydania baśni braci Grimm 
w kontekście planowanego przez Elizę Pieciul-Karmińską przekładu dzieła na 
język polski.  
Joanna Dybiec-Gajer i Agnieszka Gicała (Uniwersytet Pedagogiczny 
w Krakowie) w referacie Wielojęzyczność literackich światów – Struwwelpeter 
w przekładzie studenckim i profesjonalnym zaprezentowały działania w ramach 
studenckiego konkursu tłumaczeniowego (cele, założenia, sposób oceniania 
tekstów), przeanalizowały wybrane przekłady studenckie zgłoszone na kon-
kurs i porównały je z opublikowanymi ostatnio wersjami Struwwelpetera 
w języku polskim. 
Wystąpienie Beate Sommerfeld (Uniwersytet Adama Mickiewicza), Mały 
Książę w nowej odsłonie – polskie i niemieckie przygody francuskiego klasyka , było 
próbą komparatystycznej analizy polskich i niemieckich przekładów utworu 
Antoine de Saint-Exupéryego, powstałych na przestrzeni ostatnich dekad. 
Odwołując się do prawnych, rynkowych i medialnych uwarunkowań przekła-
dów Małego Księcia, referentka pokazała mechanizmy, którymi rządzi się re-
cepcja literatury dziecięcej w Polsce i Niemczech. W porównawczej analizie 
przekładów zwróciła uwagę na różnice w postrzeganiu funkcji literatury dzie-
cięcej w obydwu państwach i wskazała na odmienny status tłumacza. 
Jako kolejna zaprezentowała się Elżbieta Zarych (Uniwersytet Pedago-
giczny w Krakowie). Omówiła ona ruch wydawniczy, recepcję oraz perspekty-
wy niemieckiej książki dla dzieci i młodzieży na rynku polskim w XXI wieku. 
Ostatnim referatem w tej sekcji było wystąpienie Rafała Kępy (Uniwersy-
tet Łódzki), zatytułowane Camonia – magiczna kraina książek. O polskich edy-
cjach księgogrodzkiej trylogii Waltera Moersa . Referent omówił artykuły i recen-
zje oraz dyskusje na forach internetowych poświęcone dostępnym w polskim 
przekładzie i przygotowywanym na rynek polski utworom o Camonii. 
Kolejna część obrad nosiła tytuł Książka na receptę w Niemczech i w Polsce, 
a wystąpienia poświęcone były utworom o charakterze biblioterapeutycznym. 
Wanda Matras-Mastalerz (Uniwersytet Pedagogiczny) i Agnieszka Miernik 
(Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach) odniosły się do twórczości 
Jany Frey i funkcji dydaktyczno-prewencyjnej jej książek. Ewa Iglewska (Uni-
wersytet Szczeciński) w referacie Za wszelką cenę doskonała – o problemie zabu-
rzeń odżywiania w niemieckiej i polskiej literaturze dla dzieci i młodzieży  skoncen-
trowała się na wybranych polskich i niemieckich utworach skierowanych do 
niedorosłych czytelników, w których pojawia się tematyka zagrożeń wynikają-
cych z psychicznych zaburzeń odżywiania. 
A l i n a  B r z u s k a-K ę p a  
 
[134] 
W części poobiedniej uczestnicy konferencji mogli wysłuchać wystąpień 
w sekcji O fenomenie książek obrazkowych bądź udać się na spotkania przy sto-
likach eksperckich. 
Tematykę książek obrazkowych poruszyły w swoich wystąpieniach Ange-
la Bajorek i Katarzyna Wądolny-Tatar (Uniwersytet Pedagogiczny) oraz Mag-
dalena Sikorska (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego) i Edyta Antoniak-Kiedos 
(Biblioteka Śląska). Wypowiedzi dwóch pierwszych referentek poświęcone 
były książkom obrazkowym Wolfa Erlbrucha. Przedstawiając jego sylwetkę 
jako wizjonera, Angela Bajorek podkreśliła, że książki dla dzieci jego autor-
stwa to obiekty międzyludzkiej komunikacji, wybrzmiewające odpowiednim 
zapleczem filozoficzno-egzystencjalnym. Katarzyna Wądolny-Tatar na wybra-
nych przykładach książek autorskich W. Erlbrucha wskazała na możliwości 
czytania ilustracji w połączeniu z tekstem. 
Wystąpienie Magdaleny Sikorskiej poświęcone było książce obrazkowej 
Nikolausa Heidelbacha Wenn ich gross bin, werde ich Seehund (Kiedy dorosnę, 
będę foką). Podkreślając bogaty potencjał interpretacyjny książki, referentka 
skupiła się na wątkach ciągłości życia i możliwości przemiany losu. Wskazała 
na możliwości odczytania nagromadzonych w książce cytatów z malarstwa 
i nawiązań do legend. 
Ostatnie w tej części obrad wystąpienie poświęcone było książkom Jano-
scha. Edyta Antoniak-Kiedos omówiła fenomen Misia i Tygryska oraz warto-
ści edukacyjno-wychowawcze serii o tych postaciach. Uznała, że wykreowani 
przez Janoscha bohaterowie (nawiązujące być może do A.A. Milne’a) są za-
bawni, nieco przerysowani, ale stanowią dla dzieci punkt odniesienia w wybo-
rze właściwej drogi postępowania. 
Równocześnie z wystąpieniami w tej sekcji w Czytelni Naukowej Galerii 
Książki działało siedem stolików eksperckich. Praca przy nich dawała możli-
wości głębszej dyskusji nad wybranymi zagadnieniami i praktycznej wymiany 
doświadczeń. 
Spotkanie przy stoliku „Dom Kultury Inspiro – Inspirujące miejsce” po-
prowadzili Beata Kwiecińska i Maciej Dąbrowski (twórcy Domu Kultury In-
spiro w Podłężu, pierwszego w Polsce domu kultury prowadzonego przez 
organizację pozarządową). Opowiedzieli oni o licznych projektach, które zre-
alizowali (m.in. były to: Dron społeczny, Podziel kwadrat, Dla Aleppo, Pysz-
ne wakacje, Musikomar, Strefa52, Strefa53.) oraz o swojej fascynacji siłą od-
dolnych inicjatyw i energią lokalnych społeczności. W bogatej, nowoczesnej 
i innowacyjnej ofercie prowadzonego przez nich domu kultury można znaleźć 
zajęcia dla dzieci, młodzieży, rodziców, seniorów, rodzin. Inspiro bez kom-
pleksów małej miejscowości realizuje swą misję wprawiając w zakłopotanie 
większe, lepiej wyposażone i szczodrzej finansowane instytucje. W 2011 r. 
P r z e s t r z e n i e  l i t e r a t u r y…  
 
[135] 
Minister Edukacji Narodowej przyznał Inspiro tytuł „Miejsca odkrywania 
talentów”, a cotygodniowo ten dom kultury odwiedza blisko 500 osób. 
W spotkanie przy stoliku „Jak przygotować skuteczną akcję promującą 
czytelnictwo?” poruszano tematykę skutecznego przygotowania i przeprowa-
dzenia akcji promujących czytelnictwo. W trakcie spotkania uczestnicy zadali 
sobie pytania: Do czego są nam potrzebne akcje promujące czytelnictwo? Jak 
ocenić własne możliwości (czas i umiejętności), aby przygotować i przepro-
wadzić skuteczną i satysfakcjonującą promocję czytania? Ekspertem przy tym 
stoliku był Tomasz Kobylański, psychoprofilaktyk, socjoterapeuta, pedagog 
i coach. 
Wokół stolika „Czytanie – naturalna potrzeba dzieci i młodzieży” groma-
dzili się chętni do rozmowy o psychologicznych podstawach czytania dzieci 
i młodzieży, motywowaniu do czytania, odnajdywaniu w dzieciach i młodzie-
ży potrzeby czytania poprzez wykorzystywanie ich naturalnych predyspozycji 
psychologicznych. Spotkanie tutaj prowadził Marcin Mołoń, psychoprofilak-
tyk, socjoterapeuta i pedagog. 
Natomiast grupa, zgromadzona wokół stolika „Niemiecka książka dla 
dzieci – i co dalej?”, rozmawiała o obecności niemieckich książek dla dzieci na 
rynku polskim: o ich odbiorze, zmiennej popularności, a także o oczekiwa-
niach w stosunku do nich polskich wydawców, dorosłych opiekunów i ma-
łych czytelników. Prowadząca, Elżbieta Zarych (komparatystka, polonistka, 
tłumaczka literatury niemieckiej i włoskiej, redaktorka), podzieliła się również 
swoimi spostrzeżeniami na temat pracy tłumacza i wydawcy, jej specyfiki, wy-
zwań i trudności. 
Agnieszka Tracz (pracownik działu promocji w Bibliotece Galeria Książki 
w Oświęcimiu) poprowadziła warsztaty „Darmowe aplikacje i narzędzia in-
ternetowe”. Tematyką spotkania było kreatywne wykorzystanie urządzeń mo-
bilnych i aplikacji z rozszerzoną rzeczywistością w pracy z dziećmi. (Quiver, 
Anatomy 4D, Spacecraft 3D, Star Chart); gry, quizy i ankiety na żywo, czyli 
szybkie tworzenie atrakcyjnych testów, uprzyjemniających naukę dzieciom 
i młodzieży, ułatwiających szybkie zbadanie poziomu wiedzy grupy, udostęp-
niające prowadzącym gotowe, bogate bazy testów z różnych dziedzin wiedzy 
do bezpłatnego wykorzystania (Kahoot, Quizizz); propozycje narzędzi online, 
przydatnych na co dzień w pracy i prywatnie (Pocket, Prisma, BeFunky,  
WeTransfer, PosterMyWall, FotoJet). 
Spotkania przy pozostałych dwóch stolikach dawały możliwości bezpo-
średniej dyskusji z gośćmi z Niemiec. I tak, Roswitha Budeus-Budde, ekspert-
ka przy stoliku „Literatura dla dzieci w Niemczech – literackie modele lepsze-
go świata – dyskusja”, była gotowa podjąć dyskusję na tematy poruszone w jej 
wystąpieniu konferencyjnym. Z kolei Michael Schmitt, jako ekspert przy stoli-
ku zatytułowanym „Spojrzenie na literaturę dla młodzieży”, zapraszał do 
A l i n a  B r z u s k a-K ę p a  
 
[136] 
rozmów wokół zagadnień: Temat czy kunszt językowy – co jest ważniejsze? 
W jaki sposób odbywa się przekaz – i przez kogo? Czy istnieje krytyka literac-
ka – i jaką rolę odgrywa? Jaką role spełnia pesymizm kulturowy w trakcie de-
bat o młodzieży i ich nawykach czytelniczych? 
Drugiego dnia konferencji w Centrum Literatury Dziecięcej odbyły się 
warsztaty literackie dla dzieci, które poprowadziła Elżbieta Jeleń (Instytut 
Goethego). Równoległe obrady konferencyjne poświęcone były wojnie w lite-
raturze dziecięcej. 
Jako pierwsza w tej części wystąpiła Alina Brzuska-Kępa (Uniwersytet 
Łódzki). W swoim referacie porównała odbiór Pamiętnika Blumki Iwony 
Chmielewskiej w Polsce i w Niemczech na podstawie dostępnych recenzji 
i wypowiedzi w mediach elektronicznych. 
Agnieszka Karczewska (Katolicki Uniwersytet Lubelski) odniosła się do 
obecnego po 2007 r. silnego nurtu tekstów prezentujących czytelnikowi dzie-
cięcemu problematykę II wojny światowej oraz Zagłady. Omówiła obraz 
Niemców w dziecięcej literaturze o Zagładzie (od roku 2007), próbując skla-
syfikować obrazy i postawy oraz wskazać podobieństwa i różnice do analo-
gicznych zabiegów w literaturze współczesnej. 
Po przerwie uczestnicy mieli okazję wysłuchać jeszcze trzech referatów. 
Wystąpienie Lidii Ippoldt (Biblioteka Pedagogicznaw Skawinie), zatytułowane 
Dziecko a wojna – literatura dla dzieci o tematyce wojennej na wybranych przykła-
dach polsko- i niemieckojęzycznych, było prezentacją wybranych tytułów polsko- 
i niemieckojęzycznej literatury dla dzieci, dotyczących wojny, cierpienia dzieci 
w wyniku działań wojennych. Referentka przedstawiła także opinie psycholo-
gów oraz rodziców polskich i niemieckich na temat poruszania z dziećmi tak 
trudnego tematu. 
Podobną tematykę podjęła w swym wystąpieniu Beata Sadowska (Uni-
wersytet Warszawski). Zaprezentowała ona wybrane polskie i niemieckie utwo-
ry literackie ostatnich 10 lat, poruszające tematykę II wojny światowej i Holo-
kaustu. Wypowiedź była także próbą odpowiedzi na pytanie, czy ponad 70 lat 
po wojnie wciąż istnieje potrzeba tworzenia tego typu literatury i czy zasadne 
jest dedykowanie takich utworów odbiorcy dziecięcemu. 
Jako ostatni na konferencji wystąpił Piotr Pochel (Uniwersytet Śląski). 
W swoim referacie porównał sposób mówienia o wojnie w Asiuni Joanny 
Papuzińskiej i Na zachodzie bez zmian Ericha Marii Remarque’a. Zanalizował 
wymienione utwory pod kątem możliwości ich wykorzystania na lekcjach ję-
zyka polskiego w szkole. 
Dziękując wszystkim uczestnikom, konferencję podsumowała Katarzyna 
Wądolny-Tatar reprezentująca współorganizatora obrad – Uniwersytet Peda-
gogiczny w Krakowie. 


Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

„Przestrzenie literatury dla młodego czytelnika Perspektywa niemiecka i polska” (Oświęcim 19–20 października 2017)

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/25344/1/0_10_Folia_26_131-136_Brzuska-K%c4%99pa.pdf

„Przestrzenie literatury dla młodego czytelnika Perspektywa niemiecka i polska” (Oświęcim 19–20 października 2017)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Directory of Open Access Journals

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

„Przestrzenie literatury dla młodego czytelnika Perspektywa niemiecka i polska” (Oświęcim 19–20 października 2017)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Directory of Open Access Journals

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w