Kwiatek-Sołtys, Agnieszka

Konwersatorium Wiedzy o Mieście

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

  http://dx.doi.org/10.18778/2543-9421.02.12  ISSN 2543-9421 „Konwersatorium Wiedzy o Mieście” 2(30), 2017     WSPOMNIENIE  PROFESOR JAN RAJMAN (1935–2017)  WYBITNY GEOGRAF I WSPANIAŁY CZŁOWIEK                       Od początku swojej kariery zawodowej Profesor Jan Rajman związany był z geografią w krakowskiej ów-czesnej Wyższej Szkole Pedagogicznej, gdzie w 1958 r. ukończył studia. Jego praca magisterska pt. Wpływ ośrodków przemysłowych powiatu strzeleckiego na wiejskie zaplecze, na tle stosunków społeczno-gospo-darczych powiatu, napisana pod kierunkiem profesor Marii Dobrowolskiej, została przyjęta z wynikiem bar-dzo dobrym. Choć od zakończenia studiów nieprzer-wanie pracował w Instytucie Geografii, to jednak krótko, w latach 1958–1959, związany był także z Kra-kowskim Okręgowym Biurem Prognoz (ówczesnym PIHM, obecnym Instytutem Meteorologii i Gospodarki Wodnej), gdzie pracował jako technik synoptyk. Pro-fesor często wspominał ten ciekawy okres swojej ka-                 riery, a z tego czasu pochodzi m.in. Bibliografia z za-kresu meteorologii i klimatologii polskiej do roku 1939 (1963), wydana także w języku angielskim w Stanach Zjednoczonych (1968).  Rozprawa na temat Kształtowanie się i przemiany skupień ludnościowych woj. opolskiego pod wpływem industrializacji (1860–1960) powstała pod kierunkiem prof. Marii Dobrowolskiej i była podstawą do nadania Profesorowi w 1963 r. stopnia doktora nauk przyrod-niczych w zakresie geografii ekonomicznej. W latach 1963–1969 Jan Rajman pracował na stanowisku adiun-kta, a później docenta.  W roku 1971, na podstawie pracy Procesy urbani-zacyjne w obrzeżu Górnośląskiego Okręgu Przemysło-wego po II wojnie światowej, uzyskał stopień doktora    94                                                „Konwersatorium Wiedzy o Mieście”     habilitowanego. Kolejno, w roku 1982 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego nauk geograficznych i w ro-ku 1997 tytuł profesora zwyczajnego.  Profesor Jan Rajman pełnił też na uczelni wiele ważnych funkcji organizacyjnych. W latach 1975–1981 był prodziekanem, w okresie 1981–1987 r. dziekanem Wydziału Geograficzno-Biologicznego, a od 1987 do 1990 r. prorektorem ds. nauki i współpracy zagra-nicznej. W Instytucie Geografii był organizatorem        i kierownikiem Studium Podyplomowego, przez dwa lata kierował Zakładem Geografii Ekonomicznej.       W latach 1984–1990, przez dwie kadencje, był człon-kiem Centralnej Komisji ds. stopni i tytułów nauko-wych oraz od 1983 do 1996 r. członkiem Polsko-Nie-mieckiej Komisji Podręcznikowej.  Choć o tym sam nigdy nie wspominał, to jednak Profesor Jan Rajman był wielokrotnie wyróżniany        i odznaczany. Otrzymał nagrodę zespołową Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w 1967 r., Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w 2002 r. Odznaczony został Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi w 1975 r., w 1981 Medalem KEN, Złotą Odznaką Instytutu Śląskiego       w Opolu, którego w 2002 r. został honorowym człon-kiem. Otrzymał ponadto Złotą Odznakę Związku Nau-czycielstwa Polskiego oraz Złotą Odznakę Polskiego Towarzystwa Geograficznego, Złotą Odznakę za Pracę Społeczną dla Miasta Krakowa oraz Złotą Odznakę za pracę społeczną dla Ziemi Krakowskiej. Został ponadto wyróżniony Medalem Akademii Pomorskiej w Słupsku oraz Medalem Uniwersytetu Pedagogicznego w Kra-kowie. Przejawem ogromnej pracowitości Profesora jest blisko 300 prac jego autorstwa. Zainteresowania ba-dawcze, choć szerokie, koncentrowały się wokół prob-lematyki geografii ludności i osadnictwa. Na pierw-szym etapie badań chętnie nawiązywał do ukochanej Opolszczyzny, skąd pochodził i gdzie mieszkał do zakończenia liceum. Zajmował się dojazdami do pracy, oddziaływaniem ośrodków przemysłowych na wiejskie zaplecze i przemianami społeczno-ekonomicznymi województwa, a także rozwojem ośrodków przemysło-wych nad Małą Panwią, migracjami i procesami urba-nizacyjnymi na Opolszczyźnie. Wiele z tych prac pow-stawało w ścisłej współpracy z Instytutem Śląskim      w Opolu. Nie sposób w tym miejscu wymienić je wszystkie, ale wśród tych, do których sam Autor często nawiązywał należą: Rozwój ośrodków przemy-słowych nad Małą Panwią do 1939 roku z 1962 r., Studium odcinkowe węzłowych problemów rozwojo-wych woj. opolskiego. Ludność, osadnictwo, zatrud-nienie z 1971 r., Miejsce małych miast w systemie osadniczym województwa opolskiego z 1977, Sieć miejska Opolszczyzny jako strefa brzeżna aglomeracji górnośląskiej z 1986 r. oraz Zawadzkie z 1990 r.   Tematykę badań urbanizacji rozszerzył Profesor później na Górnośląski Okręg Przemysłowy oraz daw-ne województwo krakowskie i obecne małopolskie. Ważnym Jego wkładem w badania zróżnicowania fun-kcjonalnego osiedli na podstawie struktury i rozmiesz-czenia miejsc pracy była Próba klasyfikacji funkcjo-nalnej pozarolnych ośrodków pracy w województwie krakowskim. Szkoda że to opracowanie pochodzące już z 1962 r. nie znalazło szerszego odzwierciedlenia w li-teraturze osadniczej, choć na to w pełni zasługiwało.  Wśród badań Pana Profesora kluczowe miejsce zaj-mowały procesy urbanizacyjne oraz badania miast Pol-ski i świata. Spośród szeregu opracowań z tego zakresu można wymienić wspomnianą pracę habilitacyjną,       a ponadto Studia nad urbanizacją południowej Polski (1989). Teoretycznym wkładem Profesora Rajmana     w badania procesów urbanizacji jest praca Kryte-       ria i mierniki urbanizacji opublikowana w 1970 r.    oraz The dynamics of urbanized zones formation:     Methods of socio-occupational structure analysis. Case Study of the Upper-Silesian Industrial District z 1975 r. Późniejsze teoretyczne prace w tym zakresie to Stre-  fa podmiejska – mechanizm powstawania i przekształ-ceń: nowe problemy badawcze z 1997 r. oraz Zmien-na rola przemysłu jako czynnika miastotwórczego        z roku 2001.  Wiele z prac Profesora podejmujących aktualne za-gadnienia społeczno-gospodarcze zostało opublikowa-nych w wydawnictwach niemieckich, np. Probleme der demographischen Entwicklung der Städte im Oberschlesischen Ballungsgebiet (1985), Die landwirt-schaftlichen Produktionsformen in der VR Polen (1987), Die Gebirgslandwirtschaft in der Karpaten-aus-gewählte Themen (współautor Bronisław Górz, 1988), Polens Landwirtschaft in neuen Staatsgrenzen (1989), Region vor der strukturellen Anpassung (1992) i inne.  Duża część dorobku Profesora przypada na czas transformacji społeczno-gospodarczej w Polsce. Prace  z tego okresu dotyczą sieci osadniczej południowej Pol-ski i współczesnych problemów zarówno miast, np. Miejska sieć osadnicza południowej Polski w okresie transformacji społeczno-gospodarczej kraju (1998), Małe miasta w przestrzeni rolniczej – wybrane kwestie metodologiczne (2006), jak i wsi, np. Ekonomiczno-spo-łeczne uwarunkowania przekształceń obszarów wiej-KWoM  2(30)  2017                                                             95    skich w południowej Polsce (1996) czy Przekształcenia urbanizacyjne wsi krakowskiej w okresie transfor-macji (1997). Niejednokrotnie prace Profesora odzwierciedlają też jego zainteresowania historią, przykładami mogą być opracowania: Zróżnicowanie społeczno-zawodowe mieszkańców parafii Krzanowice (w świetle ksiąg met-rykalnych z XIX wieku) z 1997 r. czy Od kasztelanii do powiatu: Ziemia chrzanowska na pograniczu Mało-polski i Górnego Śląska  z 1998 r.  Z dużą radością przyjmował Pan Profesor zaprosze-nia do pracy nad rozdziałami monografii miast, wśród których wymienić można Skarżysko Kamienną (1977), Stary i Nowy Sącz (1995, 1996), Dębicę (1995) i Brze-sko (2006).  Zainteresowanie Profesora miastami i procesami urbanizacji na świecie znajdowało odzwierciedlenie    w Jego publikacjach głównie z lat 70. minionego stu-lecia, a wśród nich: Nowa stolica Pakistanu (1968), Wielkie miasta Afryki (1971), Największy zespół miej-ski Skandynawii (1971), Zmiany zaludnienia Ameryki w latach 1871–1971 (1975), Osadnictwo Wielkiej Ni-ziny Węgierskiej (1975), Urbanizacja Stanów Zjedno-czonych Ameryki Północnej (1977) i Urbanizacja Chin i jej regionalne zróżnicowanie (2002). W późniejszym okresie to zainteresowanie Profesora znalazło odzwier-ciedlenie w podejmowanych pracach nad opracowa-niami encyklopedycznymi poświęconymi państwom    i miastom wielu krajów świata. Wspominamy dzisiaj Pana Profesora, który codziennie siedział w swoim gabinecie przy komputerze i z dużym zaangażowaniem redagował kolejne hasła. Trzeba w tym miejscu pod-kreślić, iż niejedną z osób wprawiał w zdumienie fak-tem, że sam z łatwością i przyjemnością szybko za-mienił starą maszynę do pisania na komputer.  Ważne miejsce w działalności naukowej Profesora miały prace o charakterze metodycznym, wśród nich liczne przewodniki metodyczne, m.in. Geografia lud-ności i osadnictwa (2000, 2003), Geografia ludności       i osadnictwa. Słownik terminologiczny (2003) oraz roz-dział „Osadnictwo” w podręczniku akademickim (1989). Choć nowy słownik do geografii osadnictwa już kilka lat temu wspólnie zgłosiliśmy do wydawnictwa, to jednak Profesor przy każdej okazji otwierał gotowy już plik i ciągle dokonywał dalszych uzupełnień.        Profesor Jan Rajman prowadził wykłady i ćwi-czenia z geografii osadnictwa i zaludnienia, pod Jego kierunkiem powstało ponad 430 prac magisterskich      i dyplomowych, był promotorem siedmiu prac dok-torskich, autorem ośmiu recenzji prac habilitacyjnych  i niemal 30 doktorskich oraz opracował sześć wniosków w sprawie nadania tytułu naukowego. Profesor często wspominał „swoich” dawnych studentów, doktoran-tów, habilitantów i profesorów, śledził Ich dalsze po-czynania, czytał kolejne prace i szczerze cieszył się       z kolejnych awansów i dokonań. Przyczynił się nie tylko do prężnej działalności naszego krakowskiego instytutu, ale z pewnością także do rozwoju słupskiego ośrodka badań geograficznych, który był Mu zawsze równie bliski, a pracujących tam geografów nazywał swoimi naukowymi dziećmi i wnukami.  Profesor wykazywał zrozumienie i zainteresowanie nie tylko naszymi badaniami naukowymi, ale także zamiłowaniami i hobby. Wiedział kogo w Instytucie interesuje myślistwo, piłkarstwo, architektura czy pod-róże. Do nieodłącznych zadań, które Pan Profesor so-bie sam wyznaczył, należało zbieranie aktualnych informacji, ciekawostek oraz wycinków prasowych       i przekazywanie ich na biurka zainteresowanych osób, co czynił do ostatniego pobytu w Instytucie Geografii Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie.  Wielkiemu umysłowi i ogromnej pracowitości to-warzyszyła niebywała skromność Pana Profesora i po-kora w znoszeniu wyjątkowych trudów dnia codzien-nego z jednej strony, a z drugiej umiejętność cichej radości ze wszystkiego co przynosił los. Cieszył się przede wszystkim ze swojej Rodziny, z pracy i awan-sów żony, która w latach 1983–1984 pełniła obowiązki dyrektora Biblioteki Głównej WSP, z kariery syna, profesora historii, z wnuków i prawnuków, z ulubio-nych kotów, ale także z naukowej dziatwy i geografii. Odeszła od nas Osoba, którą z pewnością nie tylko ja mam zaszczyt nazywać swoim Nauczycielem, Przy-jacielem i Mistrzem.   Agnieszka Kwiatek-Sołtys Instytut Geografii Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie     

Profesor Jan Rajman (1935–2017) – wybitny geograf i wspaniały człowiek

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Agnieszka Kwiatek-Sołtys

Crossref

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/24547/0_12_%5b93%5d-95_Kwiatek-So%c5%82tys%20A..pdf?sequence=1&isAllowed=y

Profesor Jan Rajman (1935–2017) – wybitny geograf i wspaniały człowiek

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Crossref

Profesor Jan Rajman (1935–2017) – wybitny geograf i wspaniały człowiek

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w