Lech, Andrzej

Zeszyty Wiejskie

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Henryk Cimek, Polityka komunistów wobec chłopów i ruchu ludowego w Polsce w latach 1918–1937, Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2017, ss. 221

Andrzej Lech

Directory of Open Access Journals

[Rec.:] Henryk Cimek, Polityka komunistów wobec chłopów i ruchu ludowego w Polsce w latach 1918–1937, Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2017, ss. 221

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

http://dx.doi.org/10.18778/1506-6541.23.16 „Zeszyty Wiejskie”, z. XXIII, 2017 221  [Rec.:] Henryk Cimek, Polityka komunistów wobec chłopów i ruchu ludowego w Polsce w latach 1918–1937, Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego,  Rzeszów 2017, ss. 221 Henryk Cimek jasno sprecyzował cel swojej pracy: „Ukazanie ewolucji KPP, w mniejszym stopniu Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy, Komuni-stycznej Partii Zachodniej Białorusi i Komunistycznego Związku Młodzieży Pol-ski (…)” wobec chłopów i ich ruchu społeczno-politycznego (ruchu ludowego) w latach 1918–1937, czyli w okresie istnienia Komunistycznej Partii Robotniczej Polski/Komunistycznej Partii Polski (KPRP/KPP). Podjął więc niezwykle trudne wyzwanie naukowe, na którego głębsze opracowanie od dawna czeka nasza hi-storiografia.  Sam Autor, związany ostatnio zawodowo z Uniwersytetem Rzeszowskim (2001–2012) i Wydziałem Nauk Politycznych Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku, jest wyjątkowo predestynowany do zmie-rzenia się z problematyką wymagającą znajomości dogłębnej dwóch ruchów spo-łeczno-politycznych czasów II Rzeczypospolitej, a także ich doktryn politycz-nych. Po pierwsze, dysponuje wiedzą o legalnie działającym, choć od 1926 r. w opozycji parlamentarnej i pozaparlamentarnej, ruchu ludowym z jego dojrze-wającym dopiero agraryzmem. Po drugie, jest to znajomość ruchu komunistycz-nego, z dojrzałym, choć skłaniającym do wielu interpretacji, marksizmem (tzw. socjalizmem naukowym). Dlatego cel badawczy mógł osiągnąć tylko poprzez zintegrowanie, w toku analizy, kwestii działań politycznych z ideowo-programo-wymi. I zrealizował ten wymóg metodologiczny, m.in. nawiązując do wielu swo-ich dojrzałych naukowo opracowań dotyczących obu wymienionych ruchów spo-łeczno-politycznych (np. H. Cimek, Komuniści – Polska – Stalin, Białystok 1990; Idem: Międzynarodówka Chłopska, Rzeszów 2013; Idem: Sojusz robotniczo-chłopski w Polsce 1918–1939, Warszawa 1989; Elity politycznego ruchu chłop-skiego w II Rzeczypospolitej, Rzeszów 2013; itd.)  Praca prof. H. Cimka jest opracowaniem o charakterze monograficznym. Przedstawia zagadnienie, które dotychczas traktowane było niekiedy w sposób uproszczony i także przyczynkarski. (Por. np. Historia polskiego ruchu robotni-czego 1864–1964, Tom pierwszy 1864–1939, Warszawa 1967). Dlatego, nawią-zując do stanu badań nad problematyką podjętą w opiniowanej książce, zwrócę jeszcze uwagę na artykuł Krystyny Trembickiej (Komunistyczna Partia Polski i ruchu ludowy w latach 1918–1939, [w:] Sojusznicy i przeciwnicy ruchu ludo-wego 1895–1995, pod red. J. Jachymka, Lublin 1996, s. 119–144), aby na jego tle docenić wartość merytoryczną trudu podjętego przez prof. H. Cimka. Przywołany wyżej artykuł, oparty na skromnej i jednorodnej bazie źródłowej (tylko programy KPRP-KPP), bez wchodzenia w niuanse, dyskusje i polemiki, jednoznacznie fe-ruje tezę o instrumentalnym potraktowaniu chłopów przez ruch komunistyczny, czyli jego partię polityczną. Przy tym, niezgodnie z faktografią, niejako przedłuża istnienie tej struktury do roku 1939, albowiem partia ta została zlikwidowana już  222  w 1938 roku, a jej kierownictwo przebywające w tym czasie w Moskwie, wymor-dowane w wyniku decyzji Józefa W. Stalina. W kontekście powyższego, opinio-wane opracowanie prof. H. Cimka jawi się jako rzetelna naukowo analiza, która istotnie wzbogaca dorobek naszej najnowszej historiografii.  Przed uproszczeniami chroni Autora wszechstronnie dobrana i uczciwie wy-korzystana baza źródłowa. Jest ona tak zbudowana, aby badanemu przedmiotowi zapewnić najpełniejsze i obiektywne naświetlenie. Przede wszystkim jej istotną część, gwarantującą w badaniach historycznych największą wiarygodność, stano-wią źródła archiwalne. Zostały one pozyskane nie tylko w centralnych i regional-nych polskich archiwach państwowych, ale także, co zasługuje na szczególne do-cenienie, podczas kwerend Autora w Centralnym Archiwum Federacji Rosyjskiej (Rossijskij Gosudarstwiennyj Archiw Socyalno-Politiczeskoj Istorii). W placówce tej, sporadycznie odwiedzanej przez polskich autorów po 1989 r., odnalazł on oryginalne i sporadycznie dotychczas wykorzystywane ma-teriały, szczególnie w zespołach Komitetu Wykonawczego Międzynarodówki Komunistycznej, Międzynarodowej Rady Chłopskiej i Międzynarodowego Insty-tutu Agrarnego.  Bazę źródłową pracy znacznie wzbogacają materiały z poszukiwań przepro-wadzonych w 40 periodykach, wielu wydawnictwach źródłowych i statystycz-nych; ponadto źródła narracyjne pochodzące z publikacji lub rękopiśmiennych dzienników, pamiętników bądź wspomnień. Natomiast tzw. wiedzę źródłową Au-tora wzmacniały liczne opracowania naukowe i publicystyczne, zapisane w ję-zyku polskim, jak i innych językach słowiańskich, dotyczące badanej przez niego problematyki. W tej sytuacji trudno jest odnaleźć i wymienić jakieś źródło, które zostało w pracy nieuwzględnione.  Recenzowana rzecz posiada układ przejrzysty, chronologiczno-proble-mowy. Jej przedmiot badania został ujęty w ramach osobno wyodrębnionych kry-teriów periodyzacji, które odnoszą się do dziejów partii stanowiącej centrum ru-chu politycznego, zajmującego rewolucyjną pozycję w całym ruchu robotniczym II Rzeczypospolitej. Przez pryzmat aktywności tej partii, czyli KPRP-KPP, Autor przedstawił „politykę komunistów wobec chłopów i ruchu ludowego w Polsce”. Z metodologicznego punktu widzenia jest to jak najbardziej uzasadnione i dobrze podporządkowane tytułowi pracy, która składa się, w części merytorycznej, z pię-ciu logicznie do siebie przylegających rozdziałów.  Poprzedzona została „Wstępem”, który precyzyjnie określił cel opracowania oraz zaprezentował jego układ rzeczowy. Ów układ został podporządkowany, co stanowi istotny walor całej pracy, udzieleniu merytorycznej odpowiedzi na py-tanie: „(…) w jakiej mierze poglądy KPP były wynikiem jej własnych przemy-śleń, a w jakim stopniu ukształtowały się one pod wpływem Międzynarodówki Komunistycznej. Dlaczego wreszcie doszło do rozwiązania partii w szczytowym momencie jej rozwoju ideologicznego?”. Poszczególne rozdziały recenzowanej pracy przynoszą zasadniczą wiedzę o przedmiocie badania, który Autor poznawał zapewne przez szereg lat, tak aby przedstawić go w postaci monografii historycznej, łączącej w sobie historię poli-tyczną z historią myśli społeczno-politycznej. Podejmując pionierskie wyzwanie  223  musiał dysponować odpowiednią informacją naukową o organizacji politycznej społeczeństwa II Rzeczypospolitej, o życiu organizacyjnym ruchu komunistycz-nego i ruchu ludowego, a także o doktrynach politycznych i programach marksi-zmu („socjalizmu naukowego”) oraz agraryzmu.  Merytoryczną część opracowania udanie otwiera rozdział I („Stosunek ko-munistów do chłopów i ruchu ludowego w latach 1918–1923”), którego istotną częścią jest rzeczowe przedstawienie ewolucji stanowiska komunistów wobec chłopów i ruchu ludowego, przyjętego w postaci nowego, a wręcz przełomowego, stanowiska na II Zjeździe KPRP w październiku 1923 roku.  W kolejnym, II rozdziale („Partia chłopska czy związek? Stanowisko komu-nistów w sprawie działalności na wsi oraz wobec Niezależnej Partii Chłopskiej”) znajdziemy rzeczowo przedstawiony kolejny element ewolucji ideowo-politycz-nej komunistów, którzy ze względów raczej taktycznych, ale także niejako opusz-czając swoje dogmatyczne stanowisko, tworzą Niezależną Partię Chłopską (1924–1927).  Treść rozdziału III („Pod znakiem walk frakcyjnych w KPP i rządów sana-cyjnych”) wprawdzie chronologicznie nieco zazębia się z rozdziałem poprzed-nim, ale dotyczy przede wszystkim specjalnego potraktowania przez komunistów chłopów i ruchu ludowego w latach 1926–1929, czyli w okresie walk frakcyjnych w KPP i w pierwszych latach rządów sanacji. Natomiast, i to jest słuszne, nie znajdziemy tutaj odniesień do aktywności legalnych chłopskich partii rewolucyj-nych mniejszości narodowych, gdyż nie były one częścią ruchu ludowego, wy-znając zasady komunistyczne, nie zaś agrarystyczne.  Udanie również wybrnął Autor z przedstawieniem problematyki zawartej w IV rozdziale „Orientacja komunistów na rewolucyjne wyjście w kryzysu go-spodarczego w Polsce (1929–1934)”. Tutaj krytycznie ocenił okres „dogmatycz-nego i sekciarskiego” stanowiska komunistów wobec kwestii granic Polski oraz ruchów socjalistycznego i, przede wszystkim, ludowego, które kojarzyli oni, krzywdząco dla tych ruchów, z faszyzmem.  Z kolei treść rozdziału V „Komuniści wobec chłopów i ruchu ludowego pod-czas walki o front ludowy w Polsce (1935–1937)” szczegółowo i kompetentnie feruje pozytywne oceny, odnoszące się do działalności komunistów w ostatnim dla nich okresie istnienia, jako KPP. Docenia to, że „(…) zaczęli wysuwać na pierwszy plan obronę praw demokratycznych i niepodległości Polski, i to bez względu na jej ustrój”. W ten sposób formułuje i uzasadnia istotną dla całego opracowania odpowiedź na pytanie dotyczące przyczyn i okoliczności rozwiąza-nia KPP „(…) w szczytowym momencie jej rozwoju ideologicznego”.  Rzetelnie udokumentowana źródłowo praca prof. H. Cimka stanowi tekst swoiście polemizujący z uproszczeniami, które występowały w opracowaniach historycznych epoki stalinowskiej, nadmiernie eksponującymi znaczenie i rolę KPP w życiu społecznym i politycznym II Rzeczypospolitej. Jednakowoż rów-nież zdaje się nie podzielać jednoznacznego poglądu, że KPP była jedynie „agen-turą bolszewicką”. Gdyby bowiem tak było, to zapewne partia ta nie straciłaby zaufania Józefa W. Stalina, a polscy komuniści życia w wyniku wyroków tego dyktatora.   224  Generalnie, można stwierdzić, iż Autor recenzowanej pracy, co podnosi jej wartość poznawczą, stroni w swoich ocenach i opiniach od ujęć uproszczonych, szczególnie takich, które mogłyby mieścić się w modnej u nas ostatnio tzw. poli-tyce historycznej.  Strona formalna pracy zasługuje na uznanie. Redakcja techniczna prezentuje się na odpowiednio wysokim poziomie. Przypuszczam jednak, że tytuły rozdzia-łów i śródtytuły poszczególnych części można było oznaczyć grubszymi czcion-kami. Przypisy są sformatowane prawidłowo, podobnie jak zapisy w obszernej „Bibliografii”.  Wysoko też należy ocenić jakość i funkcjonalność materiału pomocniczego, uzupełniającego istotnie treść całej pracy, czyli „Not biograficznych działaczy”. Przyczyniają się one znacznie do swoistego ożywienia i spersonalizowania fak-tów, ocen i dyskusji zawartych w tekście. Szkoda, że nie udało się poszczególnych życiorysów zaopatrzyć w fotografie ich bohaterów. Wartość poznawcza pracy znacznie wzrosła, a praca stała się bardziej przystępna, dzięki „Indeksowi osób”.  Generalnie, można stwierdzić, iż praca prof. H. Cimka podjęła i na wysokim poziomie przedstawiła, jako przedmiot poznania, zagadnienie dotychczas jeszcze nie zaprezentowane w postaci monograficznej. Szerzej upowszechniane dzieło to może wpływać na kształtowanie wiedzy historycznej Polaków, szczególnie młod-szych pokoleń. Jestem przekonany, że będzie ważnym edytorsko wydarzeniem w naszym życiu wydawniczym i przysporzy należnej chwały nie tylko Autorowi, ale i oficynie, która podjęła się wzorowo trudu jego opublikowania w formie książkowej. Tym samym Uniwersytet Rzeszowski i jego wydawnictwo naukowe oddały swoisty hołd swemu wieloletniemu Profesorowi, czcząc Jego 55-lecie pracy naukowej.  Ze swej strony redakcja „Zeszytów Wiejskich”, gratulując znakomitego do-robku i dziękując za owocną dotychczasową współpracę, składa Jubilatowi ży-czenia zdrowia i wszelkiej pomyślności, a nade wszystko utrzymania na wysokim poziomie, z pożytkiem dla polskiej nauki historycznej, twórczej kondycji badaw-czej.  Łódź, 18 IV 2016 r.  A.L.  

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/25459/1/0_16_221-224%20AL.pdf

[Rec.:] Henryk Cimek, Polityka komunistów wobec chłopów i ruchu ludowego w Polsce w latach 1918–1937, Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2017, ss. 221

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Directory of Open Access Journals

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

[Rec.:] Henryk Cimek, Polityka komunistów wobec chłopów i ruchu ludowego w Polsce w latach 1918–1937, Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2017, ss. 221

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Directory of Open Access Journals

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w