Tekst jest dyskusją z J. Kotusem – autorem artykułu, który podjął się próby zdefiniowania pojęcia „turystyka sportowa”. Artykuł został opublikowany w niniejszym zeszycie na stronach 21-28

Liszewski, Stanisław

Turyzm/Tourism

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

  e-ISSN 2080-6922    ISSN 0867-5856 „Turyzm”  2016, 26/1      Stanisław Liszewski  Uniwersytet Łódzki Instytut Geografii Miast i Turyzmu  KILKA UWAG I REFLEKSJI NT. TURYSTYKI SPORTOWEJ NA MARGINESIE ARTYKUŁU PT. RELACJE TURYSTYKI I SPORTU W ASPEKCIE ORGANIZACJI NAUKI O TURYSTYCE   Abstrakt: Tekst jest dyskusją z J. Kotusem – autorem artykułu, który podjął się próby zdefiniowania pojęcia „turystyka sportowa”. Artykuł został opublikowany w niniejszym zeszycie na stronach 21-28.  Słowa kluczowe: turystyka sportowa, sport, turystyka, terminologia.     Po zapoznaniu się z artykułem J. KOTUSA (2016) zatytułowanym Relacje turystyki i sportu w aspekcie organizacji nauki o turystyce stwierdziłem nie tylko, że jest on interesujący, ale również prowokujący do dyskusji, zwłaszcza na płaszczyźnie pojęciowej i ro-zumienia dwóch najbardziej dynamicznie rozwinię-tych i masowo podejmowanych typów aktywności człowieka, czyli turystyki i sportu. Wyznaczając cele, pytania i tezy swojej pracy     J. Kotus podejmuje dyskusję nt. „wzajemnych rela-cji turystyki i sportu” – jest to główny cel jego roz-ważań. Pomocne w tej dyskusji mają być dla autora pytania badawcze: „czy turystyka ma wspólne ob-szary ze sportem?” i „o ile tak, to czy jest to nadal aktywność turystyczna?”. W końcowej części pracy autor stawia tezę, iż „pomiędzy aktywnością tury-styczną i sportową istnieje strefa buforowa, którą nazywa działalnością odkrywczą”. Już tylko zacytowane cele, pytania czy tezy pra-cy J. Kotusa prowokują do podjęcia szerszej dys-kusji nad rozwijającymi się turystyką i sportem. Niniejsza wypowiedź dotyczyć będzie głównie prob-lemów terminologicznych, których nieuporządko-wanie prowadzi do chaosu i wielu nieporozumień. Inspirowany cytowanym artykułem J. Kotusa skon-centruję się w tej wypowiedzi głównie na pojęciu „turystyka sportowa”. Dynamicznie rozwijający się, zwłaszcza w dru-giej połowie XX i na początku XXI w., ruch migra-cyjny ludności nazywany turystyką wymusił wielo-krotne korekty definicji turystyki i turysty, o czym piszą autorzy pracy pt. Turystyka (KUREK, red. 2007). Odsyłając zainteresowanych do konkretnych defi-nicji, przypomnijmy tu tylko najważniejsze cechy, jakimi musi charakteryzować się człowiek, aby był uznany za turystę. Musi mieć czas wolny, który może przeznaczyć na wyjazd, wyjazd ten musi być dobrowolny, nie może mieć charakteru zarobkowe-go, a zmiana miejsca pobytu poza miejscem stałego zamieszkania nie powinna być krótsza niż 24 go-dziny (wyjazd z noclegiem) i nie dłuższa niż 1 rok. Generalnie celem wyjazdu turystycznego powinna być zmiana środowiska przyrodniczego i społecz-nego, poznanie i wypoczynek rozumiany szeroko jako regeneracja sił fizycznych i psychicznych. Jak wynika z powyższego, współczesne zdefi-niowanie „odwiedzających”, których dzieli się na „turystów” (co najmniej 24 godziny) i „wycieczko-wiczów” (krótszy pobyt) jest bardzo nieprecyzyjne, co przy dużej mobilności mieszkańców świata po-woduje, że statystyki ruchu turystycznego urosły do ponad 1 mld odwiedzających rocznie w ruchu międzynarodowym (nie licząc turystów wewnę-trznych). W licznych podziałach i klasyfikacjach ruchu odwiedzających (ruchu turystycznego) według róż-nych kryteriów stosunkowo niedawno zaczęto wy-różniać turystykę sportową. 30                                                         „Turyzm” 2016, 26/1    Przyjrzyjmy się bliżej temu, jak definiują tę for-mę turystyki niektórzy autorzy. M. MIKA (2007), do-konując charakterystyki wybranych form turystyki, wyróżnia formy turystyki: poznawczej, wypoczyn-kowej, kwalifikowanej, zdrowotnej, religijnej i biz-nesowej. W grupie form turystyki poznawczej, obok turystyki przyrodniczej, kulturowej, etnicznej, festi-walowej i innych, wymienia również „fanoturysty-kę”. Pod nazwą tą kryją się podróże turystyczne związane ze sportem i wydarzeniami sportowymi, Nazwę tej formy turystyki autor przejął z literatury angielskiej (fan-tourism). Oznacza ona podróże osób poza miejsce zamieszkania w celu bezpośredniego (na żywo) oglądania zawodów sportowych. Tak ro-zumiana turystyka sportowa obejmuje wyjazdy za-równo na pojedyncze wydarzenia sportowe (jeden mecz, pojedyncze zawody), jak również kilkudnio-we turnieje jednej dyscypliny sportowej, czy wie-lodniowe mistrzostwa świata lub kontynentu. Nie-wątpliwie największymi imprezami sportowymi,    z udziałem wieluset tysięcy oglądających, są współ-czesne igrzyska olimpijskie. Warto tu przypomnieć, że właśnie igrzyska już w starożytnej Grecji prze-rywały działania wojenne, co zachęcało walczących do podjęcia wędrówki na miejsce, gdzie się odby-wały, i aktywnego w nich udziału. Ten fakt można by uznać za początki turystyki sportowej na świe-cie (LISZEWSKI 2005). Identyfikacja turystyki sportowej z fanotury-styką przybliża tę formę do turystyki kulturowej czy festiwalowej, gdzie motywem podjęcia węd-rówki jest konkretne wydarzenie, w którym chce się uczestniczyć. Porównanie to współcześnie znajduje uzasadnienie również ze względu na miejsce, gdzie się odbywa. Wielkie inwestycje w obiekty sportowe coraz częściej są tak pomyślane, aby można je było wykorzystać nie tylko w celu rozgrywania na nich zawodów sportowych, ale także organizowania na nich festiwali muzycznych czy występów znanych artystów. Taka wymienność funkcji, a więc rodzaju wydarzenia, ale również w dużej części i widowni, znana jest już w Polsce od lat, np. w łódzkiej hali Arena, na Stadionie Narodowym w Warszawie          i w kilku innych obiektach. Inny autor poczytnego podręcznika, W.W. GA-WORECKI (2010) – w książce Turystyka – charaktery-zując wybrane rodzaje turystyki, na 19. miejscu wy-mienia turystykę sportową. Zdaniem tego autora: „turystyka sportowa obejmuje podróżowanie poza miejsce zamieszkania danej osoby w celu uczes-tniczenia w działalności sportowej dla rekreacji lub zawodowego uprawiania sportu, w celu ogląda-  nia wydarzeń sportowych, zwiedzania słynnych atrakcji sportowych, nie dłużej niż rok bez przer-wy, poza jej codziennym otoczeniem.” (GAWORECKI 2010, s. 94). W dalszej części autor ten, nawiązując do litera-tury (na którą się nie powołuje) uważa, że turysty-ka sportowa utożsamiana jest z podróżą odbywa- ną w celu: – odwiedzenia miejsca i artefaktu; – uczestniczenia w aktywności fizycznej; – obejrzenia gry sportowej; – uczestniczenia w imprezie sportowej jako wo-lontariusz. W.W. Gaworecki identyfikuje turystykę sporto- wą zarówno z oglądaniem imprez sportowych czy związanych z nimi obiektów i urządzeń, jak i upra-wianiem sportu. Wydaje się, że współcześnie nastą-pił już wyraźny rozdział tych dwóch rodzajów ak-tywności. Dokonany przegląd poglądów i definicji jeszcze bardziej zachęca do zajęcia się głównym celem autora niniejszej wypowiedzi, która miała zmierzać do zdefiniowania turystyki sportowej. O ile pojęcie „turystyka”, choć definiowane różnie, często zmie-niane i rozszerzane, w sposób ogólny, może mało precyzyjny, pozwala jednak określić, czym jest to zjawisko, to termin „sport”, które tu łączymy z tu-rystyką, wymaga przynajmniej ogólnego dookre-ślenia.  Moim zdaniem jedną z najważniejszych cech charakteryzujących sport jest rywalizacja. Każda     z osób uczestnicząc w zawodach sportowych, indy-widualnie lub w zespołach, stara się osiągnąć lep-szy wynik lub wygrać z przeciwnikiem i to niezale-żnie, czy odbywa się to w hali, na stadionie, w lesie,        w wodzie itd. To właśnie rywalizacja i chęć odnie-sienia zwycięstwa zachęca do intensywnych trenin-gów, które z „przeciętnego” człowieka, ale mające-go określone predyspozycje fizyczne i psychiczne, czyni „mistrza”. Idea uprawiania sportu z myślą o zachowaniu dobrego zdrowia przesunęła się jednak dziś z klu-bów sportowych do sal rekreacyjnych, różnego rodzaju zespołów i stowarzyszeń, również i tych, które propagują turystykę aktywną czy kwalifiko-waną, a także czynną rekreację. Sport, który od wielu już lat stał się przedsię-wzięciem ekonomicznym, trudno łączyć dziś z tu-rystyką, a tym bardziej upatrywać w nim wzorców prozdrowotnych. Towarzyszące dawniej zawodom sportowym hasło „Sport to zdrowie”, w konfronta-cji z brutalnością niektórych dyscyplin sportowych czy zawodników, musiało ustąpić miejsca reklamie różnych towarów oferowanych na rynku. Artykuły                                                                     31    Współcześnie, aby wychować „ligowego” spor-towca określonej dyscypliny, rodzice oddają pod opiekę trenera kilkunastoletnie dzieci, których życie dzieli się tylko na czas pobytu w szkole i czas prze-znaczony na trening. Głównym celem organizato-rów współczesnego sportu zawodowego (a tylko taki jest przedmiotem zainteresowania mediów) jest bowiem zarobienie pieniędzy. Zarówno zawodnicy, dla których sport jest zawodem („sportowcy”), któ-rzy występują w zawodach na specjalnie wybudo-wanych arenach (stadiony, hale, boiska, korty, skocznie narciarskie, tory zjazdowe itp.), jak i oglą-dający te imprezy widzowie („fani”) uczestniczą     w wielkim przedsięwzięciu ekonomicznym opar-tym na rachunku, w który wpisuje się wynagro-dzenie dla zawodników, trenerów, opiekunów, le-karzy, zyski dla klubów, koszty wynajmu obiektów itp. oraz wpływy z biletów wstępu, transmisji tele-wizyjnych, reklam i innych dochodów. Dla organi-zatorów takich imprez sportowych ważny jest do-datni wynik finansowy, dla widzów dawka adrena-liny związana ze zwycięstwem „mojego” zawod-nika, drużyny itd. Bardzo interesujący przykład turystyki sporto-wej związanej z Igrzyskami XXVIII Olimpiady     w Atenach, prezentuje artykuł M. SŁONIEWSKIEGO (2005). Autor omawia dość szczegółowo koszty        i zyski, jakie przyniosła Grecji (Atenom) organizacja olimpiady. Nie wdając się w skądinąd ciekawe szczegóły, warto jednak przytoczyć opinie wyrażo-ne przez Greckie Stowarzyszenie Przedsiębiorstw Turystycznych, które stwierdziło, że Grecję w roku igrzysk sportowych odwiedziło o 10% mniej tury-stów niż w roku je poprzedzającym. Powodem tego zmniejszenia liczby turystów okazały się wygóro-wane ceny miejsc w hotelach, jakie Grecy wprowa-dzili w roku olimpiady, spodziewając się zwięk-szonego napływu osób (fanów) pragnących uczest-niczyć w zawodach olimpiady. Niestety, przyjęty rachunek okazał się błędny. Podsumowując przedstawione rozważania au-tor pragnie wyrazić pogląd, że licznie przemiesz-czających się ludzi w skali świata, których łączy motyw ogólnie nazywany sportem, należy podzie-lić na dwie grupy: na tych, dla których motywem odbywania podróży jest chęć osobistego uczestnic-twa (oglądania) w zawodach sportowych (fan, ki-bic...) i tych, którzy wyjeżdżają, aby móc uprawiać turystykę aktywną, zwłaszcza nowe jej formy (np. biegi terenowe czy uliczne i inne), oraz turystykę kwalifikowaną, która wymaga użycia odpowied-niego sprzętu. Wydaje się, że dla pierwszej z tych form tury-styki właściwa byłaby zaproponowana przez M. MI-KĘ (2007) nazwa „fanatoturystyka”, jednak z do-określeniem sportowa („fanatoturystyka sporto-wa”). To dookreślenie jest tu konieczne, bowiem określenie „fan” może dotyczyć również np. fanów zespołów muzycznych, śpiewaków, festiwali, za-baw i innych imprez masowych. Fanatoturystyka sportowa dotyczyłaby wyjazdów osób spełniają-cych kryteria turysty (patrz definicje), którzy w spo-sób bierny (jako widzowie) uczestniczą w zawo-dach sportowych (mecze, turnieje, mistrzostwa, igrzyska i inne). Liczba dużych imprez sportowych o randze międzynarodowej z roku na rok rośnie, coraz więcej jest również osób (fanów), którzy jeżdżą oglądać te imprezy i „swoich zawodników” (np. turniej skoków narciarskich w Zakopanem). Wydaje się słuszne poszerzenie naszej wiedzy o tej formie turystyki i przeprowadzenie solidnych stu-diów w skali międzynarodowej. Moim zdaniem, druga z wymienionych grup turystów – którzy uprawiają różne rodzaje aktyw-ności fizycznej z myślą o poprawieniu swojego zdrowia, aktywnym wypoczynku, doznaniu sil-nych wrażeń, zaakcentowaniu stylu życia, manife-stacji publicznej (biegi) i o innych celach – uprawia tę formę turystyki, którą nazywamy kwalifikowa-ną lub rekreacyjną. Na zakończenie tych rozważań autor pragnie odnieść się do tezy, jaką postawił J. KOTUS (2016)   w swoim artykule (opublikowanym w niniejszym zeszycie). Zakłada on, „iż pomiędzy aktywnością turystyczną i sportową istnieje «strefa buforowa»  w postaci działalności odkrywczej/poznawczej, wy-chodzącej poza turystykę i sport”. Najpierw muszę podkreślić, iż zgadzam się z autorem cytowanego artykułu, że „aktywność turystyczna i sportowa różnią się między sobą”. Pragnę jednak zaznaczyć, że w pewnych okolicznościach te dwa rodzaje ak-tywności spotykają się, nie mogąc bez siebie istnieć. Trudno współcześnie wyobrazić sobie np. mecz pił-karski o Puchar Europy bez piłkarzy (sportowców), ale też i bez kibiców (turystów). Ci pierwsi przyjeż-dżają tu pracować (i dlatego nie mogą być uznani za turystów), drudzy są „fanoturystami” sporto-wymi, a ich głównym celem jest obejrzenie meczu   i zwycięstwa swoich faworytów. Inaczej, przynaj-mniej ze względu na skalę, wyglądają te zależności m.in. w przypadku biegu narciarskiego o mistrzo-stwo świata na dystansie np. 10 km. Wracając do cytowanej tezy J. Kotusa o „strefie buforowej w postaci działalności odkrywczej/poz- 32                                                         „Turyzm” 2016, 26/1    nawczej”, trzeba zaznaczyć, że działalność odkryw-czą autor ten utożsamia z eksploracją, która jest charakterystyczną aktywnością dla turystyki, ale również – zdaniem J. Kotusa – dla pewnych dys-cyplin sportu. W tym miejscu należy przypomnieć, że w artykule dotyczącym przestrzeni turystycznej   i jej typów S. LISZEWSKI (1995) wyróżnił przestrzeń eksploracji turystycznej. W dalszych studiach pra-cowników Instytutu Geografii Miast i Turyzmu Uniwersytetu Łódzkiego pojęcie to zostało dopre-cyzowane. Wyróżniono wówczas eksplorację tury-styczną przestrzeni geograficznej (przestrzeń geo-graficzna odkryta po raz pierwszy przez człowieka) oraz indywidualną przestrzeń eksploracji tury-stycznej (przestrzeń geograficzna odkryta po raz pierwszy przez konkretnego człowieka-turystę). Ta pierwsza forma przestrzeni eksploracji turystycznej jest już dziś niewielka (powierzchnia lądów została generalnie odkryta przez człowieka), druga jest co-dziennym przedmiotem odkrywania każdego no-wego miejsca, które turysta odwiedza po raz pier-wszy. W tym znaczeniu, zasygnalizowany przez    J. Kotusa „bufor” między działalnością turystyczną i sportową, za który uważa się eksplorację (odkry-wanie), występuje bardzo rzadko i dotyczy praw-dopodobnie turystyki kwalifikowanej i sportów ekstremalnych.                            BIBLIOGRAFIA  GAWORECKI W.W., 2010, Turystyka, PWE, Warszawa, 421 ss. KOTUS J., 2016, Relacje turystyki i sportu w aspekcie organizacji nauki o turystyce, „Turyzm”, 26, 1, s. 22–28. KUREK W. (red.), 2007, Turystyka, Wyd. Naukowe PWN, War-szawa, 541 ss. LISZEWSKI S., 2005, Współczesne trendy rozwoju turystyki światowej, „Rocznik Naukowy”, 3, Wyższa Szkoła Turystyki i Rekrea-cji im. Mieczysława Orłowicza w Warszawie, s. 7–18. LISZEWSKI S., 1995, Przestrzeń turystyczna, „Turyzm”, 5, 2, s. 87–103. MIKA M., 2007, Charakterystyka wybranych form turystyki, [w:]    Turystyka, W. Kurek (red.), Wyd. Naukowe PWN, Warsza-wa, s. 198–312. SŁONIEWSKI M., 2005, Turystyka sportowa podczas wielkich imprez sportowych na przykładzie Igrzysk XXVIII Olimpiady w Ate-nach, „Rocznik Naukowy”, 3, Wyższa Szkoła Turystyki        i Rekreacji im. Mieczysława Orłowicza w Warszawie,    s. 27–30.         Artykuł wpłynął: 29 lutego 2016 r. Zatwierdzony do druku: 14 lipca 2016 r.                 

Kilka uwag i refleksji nt. turystyki sportowej na marginesie artykułu pt. Relacje turystyki i sportu w aspekcie organizacji nauki o turystyce

Tekst jest dyskusją z J. Kotusem – autorem artykułu, który podjął się próby zdefiniowania pojęcia „turystyka sportowa”. Artykuł został opublikowany w niniejszym zeszycie na stronach 21–28

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Kilka uwag i refleksji nt. turystyki sportowej na marginesie artykułu pt. "Relacje turystyki i sportu w aspekcie organizacji nauki o turystyce"

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/25102/1/04_Liszewski.pdf

Kilka uwag i refleksji nt. turystyki sportowej na marginesie artykułu pt. Relacje turystyki i sportu w aspekcie organizacji nauki o turystyce

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Kilka uwag i refleksji nt. turystyki sportowej na marginesie artykułu pt. Relacje turystyki i sportu w aspekcie organizacji nauki o turystyce

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w