Artykuł przedstawia wiedzę i umiejętności, jakie studenci powinni przyswoić na zajęciach z autorskiego przedmiotu "Metody statystyczne i techniki komputerowe" prowadzonego od kilku lat na Uniwersytecie Łódzkim na na studiach z geografii turyzmu i hotelarstwa

Jażdżewska, Iwona

Turyzm/Tourism

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Iwona JażdżewskaPR O G R A M  ZA JĘĆ D Y D A K TY CZN Y CH  Z PRZEDM IOTU „M ETO D Y  STA TY STY CZN E I TECH N IK I K O M PU TERO W E”NA STUDIACH Z GEOGRAFII TURYZM U I HOTELARSTW A NA UŁLE PR O G R A M M E DES ACTIVITÉS DIDACTIQUES AU SUJET „M ÉTH O D ES STA TISTIQUES ET TECHN IQ UES D ’O RD IN A TEU R” A U X ÉTU DES DE LA GÉO G RA PH IE DU TO URISM E ET DE L ’H Ô TELLERIE À L ’UN IV ERSITÉ DE ŁÓ DŹTH E CU RRICU LU M  OF TH E ‘STA TISTICAL M ETHODS AND CO M PU TER T E C H N IQ U ES’ SU BJECT AT TH E GEOGRAPHY OF TO U RISM  AND HO TEL M A N A G EM EN T STUDIES AT THE UN IV ERSITY  OF ŁÓ DŹPrzedmiot „metody statystyczne i techniki komputerowe” prowadzony jest na drugim roku geografii turyzmu i hotelarstwa UŁ i obejmuje 40 godz. wykła­dów oraz 40 godz. ćwiczeń. Zajęcia odbywają się w dwóch trymestrach.Celem zajęć jest poznanie i praktyczne zastosowanie metod statystycznych przy użyciu oprogramowania komputerowego, a także wykształcenie umieję­tności przedstawienia i analizowania problemu geograficznego oraz właściwej interpretacji statystycznej.W pierwszym trymestrze (20 godz. wykładu i 20 godz. ćwiczeń) program obejmuje następujące zagadnienia z analizy jednej zmiennej:-  podstawowe pojęcia matematyczne,-  podstawowe pojęcia statystyczne,-  szeregi statystyczne,-  tablice statystyczne,-  analiza statystyczna,-  analiza tendencji centralnej (średnie klasyczne, średnie pozycyjne),-  analiza rozproszenia,-  miary asymetrii,-  miary kurtozy.Zajęcia rozpoczynają się przypomnieniem lub wprowadzeniem wybranych zagadnień matematycznych, m. in. takich jak: zbiory, macierze (w tym macierz geograficzna) oraz symbole matematyczne. Następnie student poznaje podsta­wowe definicje statystyczne (zbiorowości statystycznej, próbki, rodzajów cech sta­tystycznych, losowania próbki). Szczególna uwaga położona jest na sposoby lo­sowania próby, gdyż specyfika kierunku wymaga częstego korzystania z metody reprezentatywnej (np. w badaniach ankietowych). Na ćwiczeniach przedsta­wiane są różnorodne zbiorowości statystyczne i na ich przykładzie wyróżniane zostają cechy (ilościowe i jakościowe). Następnym etapem ćwiczeń jest upo­rządkowanie (szereg szczegółowy) i pogrupowanie zebranego materiału statys­tycznego (szereg rozdzielczy) oraz zaprezentowanie go w formie tabelarycznej, graficznej (histogram) lub kartograficznej (kartogram). Równolegle z zajęciami teoretycznymi ze statystki omawiane są zasady posługiwania się komputerowym pakietem statystycznym. Po wprowadzeniu odpowiedniej liczby danych do komputera ćwiczenia wykonywane są również przy użyciu technik kompute­rowych.Analiza statystyczna rozpoczyna się od analizy jednej zmiennej. Należy określić przeciętną lub typową wartość cechy statystycznej (średnia arytmetycz­na, harmoniczna, geometryczna mediana, kwartyle, dominanta). Student powi­nien umieć podjąć decyzję, jaką miarę wybrać do analizy badanego zagadnienia oraz znać zastrzeżenia występujące dla poszczególnych miar. Nauczyć się rów­nież prezentacji graficznej wybranych miar, np. diagram pudełkowy w przy­padku mediany i kwartyli (tzw. „pudełko z wąsami”) lub mapa kwantyli. Spe­cyfiką studiów geograficznych jest analiza zjawisk w ujęciu przestrzennym, stąd w programie znajdują się również miary centrograficzne (wyznaczanie centro- idu -  przestrzennego odpowiednika średniej arytmetycznej).Kolejne zajęcia poświęcone są miarom rozproszenia (odchylenie przeciętne, odchylenie standardowe, ćwiartkowe oraz współczynniki zmienności). Student wykonuje obliczenia i interpretuje otrzymane wartości. Powinien również znać zastosowanie tych miar w kartografii, np. do sporządzania mapy odchyleń, mapy rozkładu zmienności. Odpowiednikiem dyspersji szeregu statystycznego -  w miarach centorograficznych -  jest standardowe odchylenie odległości, które prezentowane jest na przykładzie badań sieci osadniczej. Dalsza charakterystyka zbiorowości statystycznej (lub próby) opiera się na współczynnikach asymetrii i spłaszczenia. Student poznaje pojęcia i interpretację momentów centralnych i zwykłych rzędu od pierwszego do czwartego, oraz odpowiednie współczynniki skośności i kurtozę. Są to miary oparte na wyliczonej średniej arytmetycznej. Jeśli jej obliczenie jest niemożliwe, stosowane są pozycyjne współczynniki asy­metrii oparte na odchyleniu ćwiartkowym.Przedstawiony powyżej fragment zajęć kończy się sprawdzianem umieję­tności posługiwania się wyżej wymienionymi miarami oraz -  co najważniejsze-  ich właściwą interpretacją. Zadanie obejmuje zazwyczaj jedną cechę pewnej zbiorowości statystycznej, którą należy umiejętnie przedstawić w formie szere­gu, histogramu, następnie obliczyć właściwe dla niej miary i prawidłowo zinter­pretować. Jeśli jest to możliwe lub konieczne, należy wykorzystywać możliwoś­ci graficznej lub kartograficznej prezentacji otrzymanych wyników.W drugim trymestrze (20 godz. wykładu i 20 godz. ćwiczeń) program obej­muje:-  analizę dynamiki,-  miary koncentracji w przestrzeni,-  elementy rachunku prawdopodobieństwa,-  wybrane rozkłady zmiennych losowych,-  analizę współzależności (korelacje),-  graficzne prezentacje danych statystycznych (wykresy kołowe, słupkowe, histogram, typogram, kartogram).Drugi trymestr rozpoczyna analiza dynamiki, czyli charakterystyka szere­gów chronologicznych. Spośród wielu miar wykorzystywanych do analizy dyna­miki, wybrano przyrost bezwzględny, względny, średnią geometryczną oraz wskaź­niki (indeksy) łańcuchowe. Szczegółowa analiza obejmuje ponadto wyodrębnie­nie wahań występujących w tych szeregach (sezonowych, nieregularnych, przy­padkowych) oraz tendencji rozwojowych (trendy). Analiza chronologiczna przedstawiana jest na przykładzie ruchu turystycznego w Polsce w różnych przedziałach czasowych.Koncentracja pewnej cechy w ujęciu przestrzennym polega na badaniu stopnia skupienia lub rozproszenia obiektów geograficznych. Koncentrację zbio­rów punktów na płaszczyźnie można zbadać za pomocą wskaźnika C. Koncen­trację wybranego zjawiska w ujęciu przestrzennym można przedstawić korzys­tając z metody Lorenza. Występują w niej dwie zmienne -  jedna przedstawia powierzchnię, a druga wartość cechy występującej w danej jednostce prze­strzennej. Na ćwiczeniach student oblicza wskaźnik koncentracji Lorenza, ry­suje krzywą oraz wykonuje mapę przedstawiającą koncentrację wybranego zjawiska dla Polski w podziale na województwa oraz prezentuje analizę.Analizę korelacji rozpoczyna wyjaśnienie pojęć: zmienna zależna i niezależ­na, siła i kierunek zależności. Następnie przedstawiona jest analiza regresji, tj. konstrukcja linii regresji i interpretacja rysunku. W zależności od rodzaju cech statystycznych obliczane są m. in. współczynniki korelacji Pearsona, Spear- mana, Yule’a, Cramera oraz współczynnik determinacji. Jeśli dane pochodzą z próby, wartość współczynnika może być spowodowana błędem próby, spraw­dzana jest jego istotność za pomocą testu /-Studenta.Elementy rachunku prawdopodobieństwa są jedynie przypominane studen­tom w celu lepszego zrozumienia rozkładów zmiennych losowych. Podczas wy­kładu prezentowane są rozkłady zmiennej losowej dyskretnej i ciągłej. Student poznaje kilka z nich: rozkład zero-jedynkowy, rozkład dwumianowany Bernoul- liego i rozkład Poisonna dla zmiennych losowych dyskretnych oraz rozkład nor­malny (Gaussa) i /-Sudenta dla zmiennych losowych ciągłych. W tym bloku za­jęć powinien poznać etapy formułowania i weryfikacji hipotez statystycznych.W trakcie zajęć przedstawione są również zasady prezentacji danych statys­tycznych w postaci tabeli, wykresu oraz mapy. Omawiana jest konstrukcja tab­licy, zasady jej opracowania oraz stosowane znaki umowne. Wykresy statys­tyczne zawierają również elementy występujące w tablicy, takie jak: tytuł, podtytuł, źródło, a ponadto legendę. Aby jak najpełniej przedstawić graficznie prezentowane zjawisko, należy zastanowić się nad wyborem odpowiedniego wykresu oraz odpowiedniej skali. Na ćwiczeniach (przy użyciu komputera) wy­konywane są wykresy liniowe, kołowe, słupkowe, powierzchniowe oraz typo- gramy. Omawiane są również skale: liniowa, logarytmiczna, semi-logarytmiczna oraz takie pojęcia jak działka elementarna, podziałka (jednostajna, równomier­na, regularna, nieliniowa). Specyfika kierunku wymaga, aby studenci geografii umieli zaprezentować wyniki badań na mapach. Na wykładzie poznają różne sposoby prezentacji danych statystycznych w tej formie, np. kartogramy, mapy koncentracji, mapy zmienności, kartodiagramy. W trakcie ćwiczeń studenci wy­konują kartogram i mapę koncentracji wybranego zjawiska w Polsce.Końcowe zaliczenie zajęć ze statystyki obejmuje dwa kolokwia (z zadań w I trymestrze i z teorii w II trymestrze) oraz wykonanie samodzielnej pracy. Studenci otrzymują dane statystyczne w postaci macierzy geograficznej, które następnie poddają analizie. Powinni w niej wykorzystać jak najwięcej pozna­nych metod statystycznych, przedstawić w postaci wielu map, tabel i wykre­sów, następnie prawidłowo interpretować.Zalecana literaturaG r c g o r y S., 1970, Metody statystyki w geografii, PWN, Warszawa..1 o k i e 1 B., K o s t r u b i e c  B., 1981, Statystyka z elementami matematyki dla geografów, PWN, Warszawa.R u n g e  J„ 1992, Wybrane zagadnienia analizy przestrzennej w badaniach geograficznych, „Skrypt Uniwersytetu Śląskiego”, nr 469.N o r c 1 i f  f  e G. B., 1986, Statystyka dla geografów, PWN, Warszawa.W o 1 k e r .1. A., M c L e a n M. M., 1994, Statystyka dla każdego, WSiP, Warszawa.C 1 e g g F., 1994, Po prostu statystyka, WSiP, Warszawa.M i c h a l s k i  T., 1994, Statystyka, WSiP, Warszawa.K r z y s z t o f i a k  M. ,  L u s z n i e w i c z  A., 1981, Statystyka, PWE, Warszawa.Z a j ą c  K., 1988, Zarys metod statystycznych, PWE, Warszawa.P o d g ó r s k i  J., 1996, Statystyka z komputerem, opis programu Statgraphics w. 5, MIKOM, Warszawa.K o s t  r u b i e c  B., 1972, Analiza zjawisk koncentracji w sieci osadniczej, „Prace Geograficz­ne IG PAN”, nr 93.K r a a k M. J„ O r m e 1 i n g F., 1998, Kartografia -  wizualizacja danych przestrzennych, PWN, Warszawa.Dr Iwona JażdżewskaKatedra Geografii Miast i TuryzmuUniwersytet Lód z, kiul. Kopcińskiego 3190-142 LódźWpłynęło: 23 listopada 1999 r.

The curriculum of the 'statistical methods and computer techniques' subject at the geography of tourism and hotel management studies at the University of Łódź

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/23963/5/Iwona_Ja%c5%bcd%c5%bcewska_79_83.pdf

The curriculum of the 'statistical methods and computer techniques' subject at the geography of tourism and hotel management studies at the University of Łódź

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)