Diaków, Przemysław

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

ROZMIESZCZENIE BAZY AGROTURYSTYCZNEJ NA DOLNYM ŚLĄSKU... WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 229 WARSZTATY  Z  GEOGRAFII  TURYZMU ISBN 978-83-7525-925-4    s. 229–240 Przemysław DIAKÓW Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa  im. Angelusa Silesiusa w Wałbrzychu  ROZMIESZCZENIE BAZY AGROTURYSTYCZNEJ  NA DOLNYM ŚLĄSKU  NA TLE UWARUNKOWAŃ ŚRODOWISKOWYCH 1. WprowadzenieDynamiczny rozwój turystyki wiejskiej, w tym agroturystyki w Polsce datuje się od okresu transformacji ustrojowej (WOJCIECHOWSKA 2009), mimo iż jej tradycje sięgają nawet XIX w. Należy zwrócić przy tym uwagę, iż na Dolnym Śląsku agroturystyka po roku 1989 rozwijała się praktycznie od podstaw. Wynikało to z polityki państwa po II wojnie światowej, której celem była ko-lektywizacja rolnictwa, co nie sprzyjało tej formie turystyki. Trzeba też zau-ważyć brak tradycji jej uprawiania przez napływową ludność rolniczą (ina-czej było np. w Małopolsce czy na Podkarpaciu). Sytuacja ta zmieniła się diametralnie na początku lat 90. XX w., kiedy przemiany ekonomiczne do-prowadziły do kryzysu w rolnictwie, nie tylko na terenie Dolnego Śląska, ale całego kraju. Malejąca opłacalność produkcji rolnej doprowadziła do jej ograniczenia oraz znacznego zubożenia rolników. Zmniejszenie dochodów   z produkcji rolnej spowodowało, że rolnicy w coraz większym stopniu poszukiwali dochodów z różnorodnej działalności pozarolniczej, w tym http://dx.doi.org/10.18778/7525-925-4.16Przemysław DIAKÓW WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 230 agroturystyki. Dostosowywanie się rolnictwa do gospodarki rynkowej,         w połączeniu z innymi czynnikami spowodowało dynamiczny rozwojów agroturystyki. Według danych Wojewódzkiego Ośrodka Doradztwa Rolni-czego (WODR) w Świdnicy w roku 2011 na terenie Dolnego Śląska prowa-dziło działalność ponad 800 gospodarstw agroturystycznych, które dyspono-wały blisko 8 tys. miejsc noclegowych. Na jedno gospodarstwo agrotury-styczne przypadały średnio cztery pokoje, dysponujące około 10 miejscami noclegowymi. Rysunek 1 przedstawia dynamikę przyrostu liczby miejsc noclegowych w gospodarstwach agroturystycznych od roku 1992.     Rys. 1. Rozwój agroturystyki na Dolnym Śląsku w latach 1992–2011  według liczby gospodarstw Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z WODR w Świdnicy  Głównym celem opracowania jest próba analizy powiązań pomiędzy występowaniem walorów wypoczynkowych a rozmieszczeniem gospo-darstw agroturystycznych na Dolnym Śląsku, jak również określenie ich lokalizacji na tle waloryzacji rolniczej przestrzeni. Zostanie również prze-prowadzona analiza współzależności między warunkami przyrodniczymi     a wskaźnikiem walorów wypoczynkowych. Tematyka pracy została zawę-żona tylko do dwóch rodzajów uwarunkowań, choć należy zaznaczyć, że na rozwój agroturystyki wpływ ma znacznie większa liczba czynników. W celu wykazania wymienionych powiązań zastosowano metodę obliczenia współ-czynnika korelacji r (Pearsona), a jego istotność testowano testem t – Stu-denta.  ROZMIESZCZENIE BAZY AGROTURYSTYCZNEJ NA DOLNYM ŚLĄSKU... WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 231 2. Współzależność między warunkami przyrodniczymi  a wskaźnikiem walorów wypoczynkowych  Województwo dolnośląskie położone w południowo-zachodniej części Pol-ski jest pod względem warunków środowiska jednym z najbardziej zróżni-cowanych regionów w naszym kraju.    Rys. 2. Wskaźnik jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej w województwie dolnośląskim Źródło: opracowanie własne na podstawie danych  z Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG) w Puławach  Z analizy rys. 2 wynika, że obszar województwa dolnośląskiego wyka-zuje duże zróżnicowanie czynników wpływających na wysokość wskaźnika jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej (jrpp). Wyjątkowo korzystne wa-runki występują w gminach powiatów strzelińskiego, świdnickiego i wroc-Przemysław DIAKÓW WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 232 ławskiego (zdecydowana większość powyżej 90 pkt.), a bardzo korzystne    w gminach powiatów dzierżoniowskiego, oławskiego i średzkiego (zdecydo-wana większość powyżej 80 pkt.). Południową część województwa zajmują obszary charakteryzujące się mało korzystnymi warunkami (gminy w po-wiatach jeleniogórskim, kłodzkim, wałbrzyskim, a na północy milickim.      W przypadku występowania walorów wypoczynkowych (rys. 3) sytuacja przedstawia się zgoła odwrotnie, co potwierdza bardzo silna zależność po-między wskaźnikiem jrpp a występowaniem walorów wypoczynkowych     w dolnośląskich gminach.    Rys. 3. Wskaźnik walorów wypoczynkowych w województwie dolnośląskim Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z Instytutu Turystyki (IT) we Wroclawiu   ROZMIESZCZENIE BAZY AGROTURYSTYCZNEJ NA DOLNYM ŚLĄSKU... WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 233 Równanie regresji: y = -1,526x + 143,8721 ; r = - 0,71520 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120Wskaźnik jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej-20020406080100120Wskaźnik walorów wypoczynkowych  Rys. 4. Współzależność między jakością rolniczej przestrzeni produkcyjnej  a walorami wypoczynkowymi w województwie dolnośląskim Źródło: opracowanie własne na podstawie danych IUNG w Puławach oraz IT we Wrocławiu  Współczynnik korelacji pomiędzy wymienionymi zmiennymi wynosi      r = –0,711 przy poziomie ufności poniżej 0,001. Wysoka wartości współczyn-nika korelacji uzasadnia celowość obliczenia równania regresji, które po-zwala na oszacowanie wielkości cechy y na podstawie cechy x.   3. Uwarunkowania i czynniki rozwoju agroturystyki  na Dolnym Śląsku  Na rozwój turystyki wiejskiej, w tym agroturystyki, wpływa wiele różnorod-nych uwarunkowań (przyrodniczych, ekonomiczno-społecznych, politycz-nych i innych). Rozwoju agroturystyki można upatrywać w przesłankach wymienionych poniżej, przy czym należy zaznaczyć, że nie są one uniwer-salne i na różnych obszarach mogą oddziaływać w różnym stopniu. Do naj-ważniejszych z nich należą (BALIŃSKA, SIKORSKA-WOLAK 2009): Przemysław DIAKÓW WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 234 – atrakcyjność turystyczna (w tym walory turystyczne); – siła nabywcza ludności; – dywersyfikacja oferty wypoczynku w ramach turystyki wiejskiej; – procesy urbanizacji; – rozwój infrastruktury komunikacyjnej; – „moda” na wypoczynek w gospodarstwie rolnym; – zapotrzebowanie na zdrowy, ekologiczny sposób żywienia i wypo-czynku; – całoroczny sezon – wypoczynek świąteczny i weekendowy, przedłu-żone weekendy; – konkurencyjność cen w porównaniu do turystyki masowej; – zmiany polskiej wsi; – wzrost aktywności gospodarczej ludności wiejskiej; – charakter polskiego rolnictwa; – wzrost świadomości podejmowania działań pozarolniczych, w celu uzyskania dodatkowych źródeł dochodu; – wolne zasoby mieszkaniowe na wsi; – pozytywne postrzeganie przez władze samorządowe agroturystyki jako istotnego elementu wielofunkcyjnego rozwoju wsi; – działalność ośrodków doradztwa rolniczego; – działalność organizacji społecznych i gospodarczych;  – możliwość pozyskania środków finansowych na rozwój agroturystyki i turystyki wiejskiej; – miejsce turystyki wiejskiej, w tym agroturystyki w dokumentach strategicznych.   4. Rozmieszczenie gospodarstw agroturystycznych na tle występowania wskaźnika walorów wypoczynkowych   Walory wypoczynkowe służą regeneracji sił fizycznych i psychicznych czło-wieka. T. LIJEWSKI, B. MIKUŁOWSKI, J. WYRZYKOWSKI (2002) wyróżniają         w grupie walorów wypoczynkowych zespół cech niezbędnych, których wy-stępowanie stanowi minimum warunków do wypoczynku, oraz zespół cech korzystnych, podnoszących wartości wypoczynkowe terenu. Do cech nie-zbędnych zalicza czyste powietrze, ciszę, spokój, niski stopień urbanizacji, ROZMIESZCZENIE BAZY AGROTURYSTYCZNEJ NA DOLNYM ŚLĄSKU... WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 235 występowanie walorów estetycznych krajobrazu, brak zasadniczych prze-ciwwskazań klimatycznych. Do cech korzystnych: szczególne walory wido-kowe krajobrazu, warunki do uprawiania czynnego wypoczynku, korzystne warunki bioklimatyczne oraz tzw. walory lecznicze. Dane wykorzystane     w opracowaniu pochodzą z bazy danych GMINA opracowanej przez pra-cowników Instytutu Turystyki (IT) we Wrocławiu. Zaprezentowane w bazie danych walorów wypoczynkowych dla poszczególnych gmin województwa dolnośląskiego pochodzą z opracowania pt. Ocena walorów wypoczynkowych Polski (WERNER 1989). Analizowany wskaźnik walorów wypoczynkowych wyraża udział procentowy powierzchni obszarów z walorami wypoczyn-kowymi w powierzchni gminy. Według wzoru: powierzchnia obszarów         z walorami wypoczynkowymi x 100/ powierzchnię gminy.     Rys. 5. Rozmieszczenie miejscowości z gospodarstwami agroturystycznymi  na tle występowania wskaźnika walorów wypoczynkowych w woj. dolnośląskim Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z WODR w Świdnicy oraz IT we Wrocławiu Przemysław DIAKÓW WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 236 Rozmieszczenie miejscowości z gospodarstwami agroturystycznymi na tle występowania wskaźnika walorów wypoczynkowych w województwie dolnośląskim przedstawia rys. 5. Wpływ występowania wskaźnika walorów wypoczynkowych na prze-strzenne rozmieszczenie gospodarstw agroturystycznych można prześledzić, analizując współczynnik korelacji liniowej między wskaźnikiem występowa-nia walorów wypoczynkowych a liczbą gospodarstw agroturystycznych w poszczególnych gminach województwa dolnośląskiego. Wartość współczyn-nika korelacji wynosi r = 0,416 (p < 0,001) i jest istotna statystycznie.   Równanie regresji: y = 2,1834x + 24,5369 ; r = +0,416-5 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45Liczba obiektów-20020406080100120Wskaźnik walorów wypoczynkowych  Rys. 6. Współzależność między liczbą gospodarstw agroturystycznych a wskaźnikiem  walorów wypoczynkowymi w województwie dolnośląskim Źródło: opracowanie własne na podstawie danych  z WODR w Świdnicy oraz IT we Wrocławiu  W gminach charakteryzujących się wysokim wskaźnikiem walorów wy-poczynkowych liczba gospodarstw agroturystycznych jest duża. W 44 gmi-ROZMIESZCZENIE BAZY AGROTURYSTYCZNEJ NA DOLNYM ŚLĄSKU... WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 237 nach (na 169), mających wskaźnik walorów wypoczynkowych powyżej 50%, zlokalizowanych jest ponad 60% wszystkich gospodarstw agroturystycz-nych województwa, które dysponowały ok. 63% wszystkich miejsc noclego-wych. Przy wskaźniku walorów wypoczynkowych powyżej 75% w 35 gmi-nach zlokalizowanych jest odpowiednio ok. 39% gospodarstw z prawie 42% miejsc noclegowych. Odwrotnie jest w przypadku gmin z małym wskaź-nikiem, gdzie liczba gospodarstw jest mała lub nie występują one wcale. Na 92 gminy ze wskaźnikiem walorów wypoczynkowych poniżej 25% (w tym gminy miejskie) przypada ok. 19% ogólnej liczby gospodarstw, które dyspo-nowały tylko ponad 18% miejsc noclegowych. Wypada więc zauważyć, iż rozmieszczenie gospodarstw agroturystycznych jest silnie skorelowane          z walorami wypoczynkowymi występującymi w danej gminie.    5. Rozmieszczenie gospodarstw agroturystycznych na tle wskaźnika waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej  Kompleksową metodą oceny warunków przyrodniczych pod kątem wpły-wu na gospodarkę rolną jest opracowana przez Instytut Uprawy, Nawo-żenia i Gleboznawstwa (IUNG) w Puławach waloryzacja rolniczej prze-strzeni produkcyjnej. Jest to syntetyczny miernik, obejmujący cechy jakoś-ciowe gleb, rzeźby terenu, agroklimatu i warunków wodnych ze względu na ich przydatność rolniczą. Poszczególne elementy punktowane były propor-cjonalnie do ich oddziaływania na produkcję rolniczą: gleby 15–100 pkt., agroklimat 0–15 pkt., rzeźba terenu 0–15 pkt. i stosunki wodne 0–5 pkt. (Wa-loryzacja… 1981). W punktowej ocenie wymienionych elementów środo-wiska przyrodniczego największe znaczenie mają warunki glebowe. Średni wskaźnik jrpp dla gmin województwa dolnośląskiego jest wysoki – wynosi ponad 72, bowiem średnia wartość dla Polski to 66,6 pkt. Najlepsze warunki przyrodnicze dla produkcji rolnej ma Nizina Śląska. Rozmieszczenie miej-scowości z gospodarstwami agroturystycznymi na tle występowania wskaź-nika jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej w województwie dolnośląs-kim przedstawia rys. 7.  Przemysław DIAKÓW WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 238  Rys. 7. Rozmieszczenie miejscowości z gospodarstwami agroturystycznymi na tle jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej w województwie dolnośląskim Źródło: opracowanie własne na podstawie danych  z WODR w Świdnicy oraz IUNG w Puławach  Wpływ jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej na rozmieszczenie gos-podarstw agroturystycznych można prześledzić analizując współczynnik ko-relacji liniowej między wskaźnikiem jrpp a liczbą gospodarstw agrotury-stycznych w gminach województwa dolnośląskiego. Wartość wskaźnika ko-relacji wynosi r = –0,401 (p < 0,001) i jest istotna statystycznie.  Aż 34% gmin charakteryzuje się wskaźnikiem wyższym niż 80%, z czego większość  położona  jest na  terenie  Niziny  Śląskiej.  W  gminach  charakte- ROZMIESZCZENIE BAZY AGROTURYSTYCZNEJ NA DOLNYM ŚLĄSKU... WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 239 Równanie regresji: y = -0,9831x + 76,5988 ; r = -0,401-5 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45Liczba obiektów2030405060708090100110120Wskaźnik jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej  Rys. 8. Współzależność między liczbą gospodarstw agroturystycznych  a wskaźnikiem jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej w woj. dolnośląskim Źródło: opracowanie własne na podstawie danych  z WODR w Świdnicy oraz IUNG w Puławach  ryzujących się najwyższymi wartościami wskaźnika zlokalizowanych jest około  5%  ogólnej liczby gospodarstw agroturystycznych,  zaś  w dziewięciu gminach ze wskaźnikiem powyżej 100 tylko jedno. Podsumowując, należy stwierdzić, że w gminach charakteryzujących się wysokim wskaźnikiem jrpp liczba gospodarstw jest mała lub nie występuje wcale. Potwierdza to wnio-sek, że im lepsze warunki do produkcji rolniczej, tym mniejsza motywacja poszukiwania dodatkowych źródeł dochodu z działalności pozarolniczej. Odwrotna zależność występuje w przypadku gmin z małym wskaźnikiem jrpp (poniżej 60 pkt.), które stanowią 24% gmin województwa dolnoślą-skiego, w których zlokalizowanych jest ponad 44% wszystkich gospodarstw (357 na 808).    Przemysław DIAKÓW WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 240 6. Wnioski  Przeprowadzona przez autora analiza statystyczna wykazała istnienie współzależności miedzy rozmieszczeniem bazy agroturystycznej na Dolnym Śląsku a wybranymi uwarunkowaniami środowiskowymi. Rozmieszczenie gospodarstw agroturystycznych jest silnie dodatnio skorelowane z walorami wypoczynkowymi występującymi w gminach województwa dolnośląskiego. Podobnie silna, lecz ujemna korelacja występuje pomiędzy bazą agrotu-rystyczną a wskaźnikiem jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej.  W wyniku tej analizy można stwierdzić, że omawiane uwarunkowania środowiskowe mają istotne znaczenie dla rozmieszczenia i wielkości bazy agroturystycznej w województwie dolnośląskim. Czynniki przyrodnicze      w znacznym stopniu determinują bowiem jej rozmieszczenie. Nie oznacza to jednak, że działalność agroturystyczna nie może rozwinąć się na terenach     o mniejszych walorach przyrodniczych, ponieważ niejednokrotnie równie istotne są pozaprzyrodnicze uwarunkowania. Określenie, które z nich i w ja-kim stopniu wpływają na rozwój agroturystyki, wydaje się być interesują-cym zagadnieniem przyszłych badań.   BIBLIOGRAFIA  BALIŃSKA A., SIKORSKA-WOLAK I., 2009, Turystyka wiejska szansą rozwoju wschodnich terenów przy-granicznych na przykładzie wybranych gmin, Wyd. SGGW, Warszawa, s. 31–32. LIJEWSKI T., MIKUŁOWSKI B., WYRZYKOWSKI J., 2002, Geografia turystyki Polski, PWE, Warszawa. Waloryzacja rolniczej przestrzenni produkcyjnej Polski według gmin, 1981, IUNG, Puławy. WERNER Z. (red.), 1989, Ocena walorów wypoczynkowych Polski, Instytut Turystyki Oddział we Wrocławiu (mps). WOJCIECHOWSKA J., 2009, Procesy i uwarunkowania rozwoju agroturystyki w Polsce, Wyd. Uniwer-sytetu Łódzkiego, s. 15–17. http:// www.dodr.pl. http:// www.intur.com.pl.   

Rozmieszczenie bazy agroturystycznej na Dolnym Śląsku na tle uwarunkowań środowiskowych

Przemysław Diaków

Crossref

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/23014/1/229-240%20Diakow.pdf

Rozmieszczenie bazy agroturystycznej na Dolnym Śląsku na tle uwarunkowań środowiskowych

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Crossref