Iwicki, Stefan

Polish

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Le Développement de la Colonisation Touristique et du Repos Sur le Fond des Conditions Physiographiques du Cordon Littoral de Vistule

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

A C T A  U N I  V E R S I T A T I S  L O D Z I E N S I STURYZM 4, 1988NOTATKI NAUKOWE — NOTES SCIENTIFIQUESStelan IwickiROZWÓJ OSADNICTWA TURYSTYCZNO-WYPOCZYNKOWEGO NA TLE WARUNKÓW FIZJOGRAFICZNYCH MIERZEI WIŚLANEJLE DÉVELOPPEMENT DE LA COLONISATION TOURISTIQUE ET DU REPOS SUR LE FOND DES CONDITIONS PHYSIOGRAPHIQUES DU CORDON LITTORAL DE VISTULEMierzeja W iślana jesit pasmem zwydmionych piasków morskich ciąg­nących się wzdłuż Zatoki Gdańskiej od Sopotu na zachodzie poza Bał- tijsk w ZSRR na wschodzie. Od południa graniczy w części zachodniej z Żuławami Wiiś-lanymi, w części wschodniej z Zalewem Wiślanym. Na odcinku przylegającym  do delty Wisły, mierzeja przerwana jest trzy­krotnie jej ujściami. Czynne obecnie sztuczne ujście pod Swilbnem sta­nowi granicę województw gdańskiego i elbląskiego. Notatka dotyczy części mierzei położonej w województwie elbląskim, czyli od miejsco­wości Mifcoszewo po granicę Państwa.Szerokość Mierzei W iślanej wynosi od około 500 m do ponad 2000 m. Podobnie, jak M ierzeja Helska, jest ona obudowana na osadach Morza Litorynowego, na których osadziły się piaski nanoszone przez ruch wody. W  wyniku działalności w iatru z piasków tych powstały w ały wydmowe poprzedzielane obniżeniami.W układzie równoleżnikowym mierzeję można podzielić na kilka stref. Od strony morza występuje piaszczysta plaża o szerokości do­chodzącej do 50 m. Część środkową tworzy strefa wydm znacznej w y­sokości przekraczających nawet 40 m. Z wyjątkiem wydm przednich (białych), przylegających do plaży, strefa ta jest zalesiona, a w ystę­pujące tu lasy um acniające piaski zaliczone zostały do lasów ochron­nych. Południowa strefa mierzei, szczególnie na odcinku przylegają­cym do Wisły, jest praw ie równinna i wyniesiona jedynie 1—5 m nadpoziom morza. Znajduje się tu dużo terenów wylesionych, zajętych przede wszystkim pod rolnictwo, osadnictwo i komunikację. Gleby, w y­tworzone z utworów piaszczystych, są ubogie i najczęściej zaliczane do V i VI klasy bonitacji.Na odcinku wschodnim od strony Zalewu W iślanego w ystępuje podmokła i fragmentami zabagniona nizina nadzalewowa o wysokości od 0 do 2 m n.p.m.Obecna sieć osadnicza mierzei wykształciła się na styku z Żuła­wami oraz nad Zalewem Wiślanym. Poczynając od zachodniej g rani­cy województwa elbląskiego wymienić tu można następujące miejsco­wości: Mikoszewo, Jantar, Junoszyno, Stegna, Sztutowo, Kąty Rybac­kie, Przebrno, Krynica Morska (rozwijająca się jako kąpielisko mor­skie od pierwszej połowy XIX w.) oraz Piaski zwane też Nową K ar­czmą.Miejscowości położone w zachodniej części mierzei należą do gmi­ny Stegna, a położone w części wschodniej do gminy Sztutowo.Podstawową oś kom unikacyjną stanowi droga kl. IV biegnąca od ujścia W isły do miejscowości Piaski. Na odcinku od Mikoszewa do Sztutowa funkcjonuje również kolejka wąskotorowa.Położenie Mierzei W iślanej, jej ukształtowanie pionowe, bogata sza­ta roślinna i występowanie wód leczniczych sprawiają, że posiada ona doskonałe w arunki naturalne dla rozwoju różnych form w ypo­czynku. W ąski kształt mierzei sprawia, że z każdego jej punktu jest blisko do brzegu morskiego, a w części wschodniej również do brzegu Zalewu Wiślanego.W ybrzeże morskie posiada szeroką, piaszczystą plażę i poza za­strzeżeniami w ynikającym i z obecnego stanu czystości wody, dosko­nale nadaje się zarówno do kąpieli, jak i do plażowania. Strefa nad­brzeżna Zalewu Wiślanego, zarówno ze względu na dostępność do lustra wody, jak i silne jej zanieczyszczenie ma mniej korzystne wa­runki plażowe i kąpieliskowe.Elementem znacznie zwiększającym atrakcyjność środowiska przy­rodniczego jest w ystępowanie lasów pokryw ających praw ie całą mie­rzeję. Są to na ogół lasy nadające się do wykorzystania, rekreacyjne­go. Dominującym gatunkiem jest sosna, w ystępująca na różnego ro ­dzaju siedliskach. Za najkorzystniejsze dla potrzeb wypoczynku uznaje się siedliska boru świeżego i boru mieszanego świeżego oraz drzewo­stany w wieku przekraczającym  60 lat. Takich lasów jest stosunkowo dużo, najwięcej w pasie północnym mierzei, m. in. w rejonie Kątów Rybackich, Przebrną i Krynicy. Generalnie żyzność siedlisk wzrasta w kierunku południowym. Najuboższe siedliska, mało odpornego na degradację boru suchego, występują w pasie przyplażowym od Juno-szyna do Sztutowa oraz w  rejonie Mikoszewa, i Jantaru. W  pasie przy- ległym do Żuław i Zalewu W iślanego spotyka się lasy wilgotne bądź zabagnione — nieprzydatne do użytkowania rekreacyjnego. Tego typu siedliska wykształciły się również w niektórych, obniżeniach między- wydmowych.W  lasach mierzei utworzono dwa. rezerw aty, jeden w rejonie Ką­tów Rybackich, gdzie ochronie podlegają gnieżdżące się tam kormo­rany i czaple, a drugi „Buki Mierzei W iślanej" w  rejonie Przebrną.Elementem wzbogacającym krajobraz mierzei jest również urozmai­cona rzeźba terenu. Zwydmione piaski utworzyły tu wały o znacznej wysokości. Najbardziej urozmaicona strefa tych wałów o wysokościach względnych wynoszących 15—20 m i nachyleniu dochodzącym do 30° biegnie równoleżnikowo wzdłuż całej mierzei. Na zachodzie jest to wąski, kilkudziesięciometrowy pas, k tóry pomiędzy Kątami Rybacki­mi i Przebrnem rozszerza się znacznie, zajmując praw ie całą szerokość półwyspu. Kulminacja znajduje się na wschód od K rynicy i wynosi 43,3 m.Obszar całej Mierzei Wiślanej ze względu na niewielką szerokość znajduje się pod wpływem klimatu morskiego, jednak i tu występują pewne zróżnicowania lokalne. N iekorzystne klimatycznie są przede wszystkim tereny podmokłe, ale i obszary wnętrza lasu mają warunki nie sprzyjające dla dłuższego wykorzystyw ania rekreacyjnego, w tym szczególnie dla lokalizacji obiektów noclegowych. Najkorzystniejsze w arunki typoklimatyczne panują na plażach, polanach śródleśnych oraz płaskich i suchych obszarach bezleśnych. Spośród istniejących miejscowości najlepsze w arunki klimatyczne posiadają Mikoszewo i Jan tar oraz Krynica Morska.Dodatkowym elementem wzbogacającym walory środowiska przy­rodniczego jest występowanie w e wschodniej części mierzei solanko­wych wód termalnych, w oparciu o które projektuje się rozwój lecz­nictwa sanatoryjnego w Krynicy i sąsiednich miejscowościach.Osadnictwo turystyczne na Mierzei W iślanej rozwijało się przede wszystkim w powiązaniu z osadnictwem stałym, k tóre rozciągnęło się w jej strefie południowej — na styku z Żuławami i Zalewem W iśla­nym.Najbardziej na zachód w ysuniętą miejscowością elbląskiego od­cinka mierzei jest Mikoszewo liczące 545 mieszkańców, zatrudnionych głównie w rybołówstwie, rolnictwie i usługach1. Zabudowa przeważ­nie zagrodowa rozciąga się na terenach niezalesionych, nieznacznie w yniesionych ponad poziom Żuław. Obiekty turystyczne, wśród któ-1 W szystk ie  w artości liczbow e zam ieszczone w  tekście, o ile  nie podano inaczej, do tyczą 1980 r.Rys. 1. O sadn ictw o tu ry sty czn o -w y p o czy n k o w e  na M ierzei W iślan ej  1 —  lic z b a  s ta ły c h  m iesz k a ń c ó w , 2 —  lic z b a  m ie jsc  n o c le g o w y c hC olon isa tion  touristique et d e  rep os sur le  cordon littora l de V istu le1 — n o m b re  d 'h a b i ta n ts  c o n s ta n ts , 2 —  n o m b re  d e  p la ce*  d e  co u c h ag e130 Notatki naukowerych dużo jest kolonijnych (950 miejsc kolonijnych), przem ieszane są z osadnictwem stałym, ale najczęściej w  sąsiedztwie obszarów leś­nych. Trzy obiekty zlokalizowane zostały wew nątrz la,su. W  ośrod­kach wypoczynkowych dominują obiekty prowizoryczne, najczęściej domki campingowe o złym stanie technicznym, Tylko kilka ośrodków posiada zabudowę pawilonową 1-, 2-kondygnacyjną.Jan tar ma 683 mieszkańców, w zagospodarowaniu turystycznym  przeważają ośrodki wypoczynkowe. Są one, podobnie jak  w Mikosze- wie, przemieszane z zabudową wiejską. W  ośrodkach wypoczynkowych przeważają domki campingowe, jedynie cztery mają zabudowę pawilo­nową 2-, 3-kondygnacyjną. Przy plaży znajduje się parking oraz kio­ski, a w sąsiedztwie camping i duży ośrodek wczasowy leśników. W Jantarze znajduje się największa na, mierzei kolonia domków let­niskowych (280 miejsc), w ynajm owane są również kw atery w poko­jach gościnnych (ok. 500 miejsc).Junoszyno jest niewielką wsią położoną w terenie bezleśnym, na piaszczystym półwyspie wrzynającym  się w obszar Żuław. Znajduje się tu jeden obiekt kolonijny.Stegna jest dużą wsią gminną. Spośród 1560 zamieszkałych tu osób większość pracuje w usługach. Zabudowa stała, jednorodzinna ma częściowo charakter pensjonatowy i posiada wyższy standard niż w do­tychczas wymienionych wsiach. Koncentruje się ona na wylesionym terenie piaszczystym. Osadnictwo turystyczne składa się z 2 różnią­cych się między sobą zespołów: prowizorycznej zabudowy przemiesza­nej z osadnictwem stałym,, głównie na styku z lasem, oraz dużej dziel­nicy wczasowej położonej we w nętrzu lasu, na terenie zwydmionym, gdzie przeważa zabudowa pawilonowa 2-, 4-kondygnacyjna. Znaczna część występujących tu obiektów (ok. 1000 miejsc noclegowych) przy­stosowana jest do użytku całorocznego. Dojazd do tej dzielnicy i nad morze zapewnia droga asfaltowa, zakończona parkingiem i małym ze­społem gastronomiczno-handlowym.Sztutowo, podobnie jak Stegna, jest wsią gminną. Mieścił się tu pierw ­szy na ziemiach polskich obóz koncentracyjny, założony przez hitle­rowców. Spośród 1583 stałych mieszkańców większość zatrudnionych jest w rolnictwie i usługach. Oprócz zabudowy indywidualnej, pow­stało osiedle bloków wielorodzinnych należących do kombinatu rolne­go „Żuławy". W ieś ma słabe w arunki lokalizacyjne z uwagi na duży udział terenów podmokłych. Osadnictwo turystyczne charakteryzuje się na ogół niskim standardem i rozrzucone jest chaotycznie na skra­ju wsi. M ierzeja jest tu dość szeroka i odległość do plaży morskiej wynosi ok. 2 km, w związku z czym część obiektów, podobnie jak w Stegnie, zlokalizowana została na obszarze leśnym.Kąty Rybackie m ają 500 mieszkańców i ciągną się wąskim pasem ograniczonym od północy terenami leśnymi, a od południa Zalewem Wiślanym. Zabudowa turystyczna przeplata się z mieszkalną, prze­ważnie na kontakcie z lasem. Na obszarze leśnym w sąsiedztwie p la­ży, do której prowadzi utwardzona droga, zlokalizowany został cam­ping, a na końcu drogi parking oraz kioski handlowo-gastronomiczne. W  Kątach Rybackich, obok bazy wypoczynkowej rozpowszechniony jest wynajem kw ater w pokojach gościnnych (583 miejsca).Przebrno położone jest w połowie drogi pomiędzy Kątami Rybacki­mi a K iynicą Morską, nad Zalewem W iślanym, na dość rozległym częściowo podmokłym terenie bezleśnym. Jest to mała wieś licząca 125 mieszkańców. Spośród pięciu obiektów turystycznych dwa poło­żone są na obszarze leśnym, w pobliżu morza.Krynica Morska jest miejscowością najbardziej znaną na mierzei, chociaż nie największą, liczy bowiem 780 mieszkańców. Zabudowa mieszkaniowa rozciągnęła się wzdłuż drogi nad Zalewem Wiślanym, a centrum usługowe wytworzyło się w sąsiedztwie portu. W  pobliżu zachowała się stara zabudowa kąpieliska z willami i pensjonatam i z przełomu XIX i XX w. Nowsze osadnictwo turystyczne, szczególnie powojenne, rozwinęło się na terenach leśnych, bliżej morza. Dotyczy to przede wszystkim dużych ośrodków zakładowych, k tóre zwartym kompleksem ciągną się w kierunku wschodnim. Dwa campingi zlokali­zowane zostały w pobliżu morza, około 1 km na zachód od Krynicy. Liczba wczasowiczów przebyw ających latem w Krynicy przekracza ponad 11-krotnie liczbę stałych mieszkańców. Część wypoczywających użytkuje rozbudowaną bazę noclegową w pokojach gościnnych (1892 miejsca).Miejscowością wysuniętą najdalej na wschód są Piaski zwane No­wą Karczmą, liczące ok. 100 mieszkańców. Jest to mała wieś rybacka, z portem nad Zalewem Wiślanym, w sąsiedztwie którego znajduje się zabudowa mieszkalno-pensjonatowa i camping. Dwa niewielkie ośrodki rekreacyjne położone są na wschód od wsi.Łącznie, w 1980 r. było na M ierzei W iślanej ponad 30,5 tys. miejsc noclegowych (tab. I) w tym m. in. w ośrodkach wypoczynkowych 19 595, w pokojach gościnnych ok. 5000, na campingach 2200 i w obiek­tach kolonijnych 2530 miejsc. Ośrodki czynne cały rok dysponowały 3676 miejscami noclegowymi, były to głównie ośrodki wypoczynko­we. W ielkość bazy gastronomicznej prezentuje tab. I.Przegląd obecnego zagospodarowania turystycznego Mierzei W iś­lanej dał podstawę do sformułowania kilku uogólnień, dotyczących jego stanu oraz tendencji rozwojowych:Ta be l a  IZ agospodarow anie turystyczn e  m iejscow ości M ierzei W iślanej (stan w  1980 r.) A m énagem ent touristique des lo ca lités du cordon littoral de V istu le  (en 1980)M iejsca konsum pcyjne 2(OLes p laces de consom m ation 0  ^и СПV)  ф Фта 4-*1 I  1 = s ü  И  ЦM iejsco w o ść  g |  Â ' g - J g  !>.«r  » e >. » o « с S ïLocalité S  S g S - m S - S ' " «2 o « « ft -S я  u „ “ e•F O ^  <D 4_> ^  D )< 0i ï s H  - >« t u  s Nsi? I l  щ  s i  g.! f i -  îst s | lh  I r  % s ri. 111 's «s2 .  U hJ ТЗ O f Ö  £  О >-i-<U rO  ^  C  f i  h  ТЗ иu £Ю*ra u*0V. rararOMN(ЛN CUU13iM ikoszew o 545 3 500 2 224 364 6,4Jantar 683 3 600 2 000 600 5,3Junoszyno 100 120 — — 1,2Stegna 1 500 8 671 5 800 1 300 5,8Sztutow o 1 583 1 758 990 410 1,1K ąty R ybackie 500 2 900 1 832 632 5,8Przebrno 125 380 285 — 3,0Krynica M orska 780 8 896 6 964 2 854 11,4P iaski(N ow a Karczma) 100 733 700 300 7,3Razem 5 916 30 558 20 795 6 460 5,2a L iczba m ie jsc łą czn ie  z k aw ia rn ia m i, p ija ln ia m i i innym i zak ład am i g as tro n o m iczn y m i, k tó ren ie  w y d a ją  p o siłk ó w  o b ia d o w y c h .Ź r ó d ł o :  S tu d iu m  tu r y s t y c z n e g o  zag o sp o d a r o w a n ia  M ie r z e i  W i ś la n e j  do  r o k u  2000, 1981, In s ty tu t T u ry s ty k i, W a rsza w a  (m aszynop is).— osadnictwo turystyczne Mierzei W iślanej towarzyszy z reguły osadnictwu stałemu rozwiniętemu w strefie przylegającej do Żuław i Zalewu Wiślanego,— zauważyć można tendencję do przesuwania się osadnictwa tu­rystycznego w głąb terenów leśnych; motywem takich działań jest brak terenów dyspozycyjnych (Krynica Morska), a także chęć przybli­żenia się do wybrzeża morskiego (Stegna, Sztutowo),— w zagospodarowaniu turystycznym  dominuje baza wypoczynko­wa o charakterze zamkniętym, pozostająca w gestii zakładów pracy,— w ośrodkach starszych przeważa terenochłonna zabudowa par­terowa w postaci prowizorycznych domków turystycznych, natomiast w inwestycjach nowszych dominuje zabudowa pawilonowa,— w ystępują duże dysproporcje w zagospodarowaniu poszczegól­nych miejscowości, przem ieszanie się w  nich różnych funkcji i chaos układów przestrzennych. Obserwuje się również niedorozwój infra­struktury technicznej, szczególnie w  zakresie oczyszczania ścieków,— postępuje degradacja środowiska przyrodniczego; poza zanie­czyszczeniem wód morskich i zalewowych, uszczuplane są tereny le ­śne i doprowadza się do uruchomienia piaszczystego podłoża, szcze­gólnie na nieutwardzonych ciągach pieszych prowadzących w kierun­ku plaż.Przy założeniu, że osadnictwo turystyczne powinno rozwijać się na terenach bezleśnych, o słabych, mało przydatnych dla rolnictwa gle­bach, stwierdzić można, że najlepsze w arunki dla jego rozwoju w y­stępują w  zachodniej części mierzei. W  części wschodniej niewielkie rezerw y terenow e istnieją jedynie w  rejonie Kątów Rybackich, Prze­brną i Piasków.Dalszy rozwój osadnictwa turystycznego zależy jednak również od wielu innych czynników. Dla w ybrania właściwej drogi tego roz­woju opracowane zostało Studium turystycznego zagospodarowania Mierzei Wiślane) do 2000 roku (1981).W  opracowaniu tym stwierdzono, że podstawowym warunkiem dal­szego rozwoju bazy turystycznej jest rew aloryzacja i rygorystyczna ochrona środowiska przyrodniczego. Dotyczy to przede wszystkim oczyszczenia wód Zatoki Gdańskiej i Zalewu W iślanego. Dopiero speł­nienie tego podstawowego w arunku zapewnić może prawidłową reali­zację przyjętej koncepcji kierunkow ej. Stwierdzono w niej, że w arun­ki środowiskowe, które przyjęto jako podstawowe w  całej koncepcji rozwoju osadnictwa turystycznego na Mierzei W iślanej, ograniczają rozwój bazy turystycznej do około 60—70 tys. miejsc noclegowych. Równocześnie, dla ochrony unikalnych wartości środowiska przyrod­niczego proponuje się utworzyć park krajobrazow y obejmujący wscho­dnią, graniczącą z Zalewem Wiślanym, część mierzei. Zachodnia część od Kątów Rybackich po Wisłę, stanowić będzie strefę ochronną po­średnią (zewnętrzną) dla parku krajobrazowego.Z uwagi na istniejące zagospodarowanie turystyczne i przewidy­w any rozwój lecznictwa uzdrowiskowego, obszaT parku krajobrazow e­go podzielono na strefę parkow ą i strefę ochronną wewnętrzną, w k tó­rej znajdują się tereny zainteresow ania turystycznego i sanatoryjnego. Przewiduje się, że głównymi funkcjami turystycznym i w Krynicy M ors­kiej i Kątach Rybackich będą: lecznictwo uzdrowiskowe i sporty w o l­ne, w  Przebrnie lecznictwo uzdrowiskowe, a Piaski pozostaną wsią tu­rystyczną. Docelowo w tej części mierzei przewiduje się 20 tys. miejsc noclegowych, w tym ok. 8 tys. sanatoryjnych.Część zachodnia, czyli otulina zewnętrzna parku krajobrazowego zostanie intensywnie zagospodarowana dla potrzeb wypoczynku długo- i krótkotrwałego. Zagospodarowanie to powinno umożliwić przyjęcie masowego ruchu turystycznego, a tym samym ochronę parku przed nadmierną i niekontrolowaną penetracją. W części tej przewiduje się docelowo 45 tys. miejsc noclegowych.Podane liczby dotyczące bazy noclegowej są wielkościami docelo­wymi. Do roku 2000 przewiduje się znacznie skromniejszy program. Zakłada się, że w okresie tym liczba miejsc noclegowych wzrośnie z 30,5 tys. do 38,5 tys. Uwzględniając istniejące i przewidywane przez najbliższe lata zanieczyszczenie Zatoki Gdańskiej, szczególnie w części zachodniej, a zarazem potrzeby lecznictwa uzdrowiskowego przewiduje się, że w tym okresie największy przyrost miejsc noclegowych nastąpi w sanatoriach lokalizowanych w Krynicy i w Kątach Rybackich.PIŚM IENNICTW OStudium tu ry s ty c z n e g o  zago sp o d a ro w a n ia  M ierze i  W iś la n e j  do  roku  2000, 1981, Instytut T urystyki, W arszaw a (m aszynopis).Dr Stefan Iw ick i W płyn ęło:Instytut T urystyk i 23 lipca 1987O ddział w  B ydgoszczyZakład Z agospodarow aniaR egionów  i M iejscow ości T urystycznychul. J. K orczaka 6/5585-319 B ydgoszcz

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/23811/126_Acta_Universitatis_Lodziensis_Turyzm_IV_1988_%5b156%5d.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Le Développement de la Colonisation Touristique et du Repos Sur le Fond des Conditions Physiographiques du Cordon Littoral de Vistule

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Le Développement de la Colonisation Touristique et du Repos Sur le Fond des Conditions Physiographiques du Cordon Littoral de Vistule

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w