Zatorska, Agnieszka

Slavica Lodziensia

Polish

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Nowy podręcznik składni z ćwiczeniami dla adeptów słowenistyki Mojca Smolej, Skladnja slovenskega knjižnega jezika – izbrana poglavja z vajami, študentska založba, Ljubljana 2011, ss. 125

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Z nowości wydawniczych166Agnieszka Zatorskaagnieszka.zatorska@uni.lodz.plNOWY PODRĘCZNIK SKŁADNI Z ĆWICZENIAMI DLA ADEPTÓW SŁOWENISTYKIMojca Smolej, Skladnja slovenskega knjižnega jezika – izbrana poglavja z va-jami, študentska založba, Ljubljana 2011, ss. 125.Już od kilku lat, czyli od roku 2011 studenci słowenistyki, a także innych specjalności slawi-stycznych oraz wszyscy, którzy interesują się ze strukturą języków słowiańskich mają do dyspozycji podręcznik słoweńskiej składni. Przeznaczony został, jak zauważa jego autorka Mojca Smolej, przede wszystkim dla studentów słowenistyki do użytkowania podczas ćwiczeń w ramach przed-miotu składnia słoweńskiego języka literackiego. Recenzentami książki byli Tina Lengar Verovnik i Hotimir Tivadar. Omawiana pozycja charakteryzuje się bardzo przejrzystą budową, która dotyczy zarówno aspektu informacyjnego, czyli strony merytorycznej publikacji, jak i aspektu strukturalne-go, czyli jej kompozycji. Autorka książki Mojca Smolej zaczyna swój wywód od zdeﬁ niowania składni, syntaksy, w tym celu powołuje się na ustalenia myślicieli greckich. Zaznacza, że wyrażenie skladnja było konsekwentnie używane przez Janežiča w XIX w. Tabela, którą autorka zamieściła na stronie 10. ukazuje to, iż świadomie sięga ona do trzech płaszczyzn składniowej warstwy języka; po pierwsze, do poziomu semantycznego (pomenska podstava). Na drugim poziomie składniowym autorka recenzowanego podręcznika umieszcza relacje składniowe i analizę możliwych typów skła-dniowych, a poziom trzeci zawiera funkcje informacyjne danej wypowiedzi i informacje o elemen-tach danej wypowiedzi. Jednocześnie lublańska lingwistka podkreśla, że wymienione trzy poziomy są ze sobą nierozerwalnie związane i wzajemnie zależne. Drugi rozdział omawianej publikacji przy-nosi prezentację repertuaru części mowy w języku słoweńskim. M. Smolej poświęca więcej uwagi heterogenicznej części mowy, jaką w języku słoweńskim jest členek (s. 12–15), który już wcześniej był przedmiotem jej zainteresowań naukowych. Dwie strony zostały przeznaczone równie dysku-syjnej części mowy, jaką w językoznawstwie słoweńskim stanowi povedkovnik. Rozdział trzeci lingwistka zatytułowała Pomenska skladnja, i jak sama pisze, dotyczy on struktury głębokiej, struk-tury semantycznej wypowiedzi. W ten sposób autorka podręcznika sięga do ustaleń strukturalizmu i generatywizmu obecnych we współczesnym językoznawstwie. Tutaj już jasno określa propozycję i tworzące ją składniki (predikat in participanti). Na poziomie głębokim sytuuje składniki predyka-cji, struktury predykatowo-argumentowej. M. Smolej pisze w tej partii książki o ilości i rodzajach dołączanych miejsc i wskazuje, że ten poziom przynosi informacje o łączliwości (vezljivost) ewen-tualnie walencji wyznaczanej przez czasownikowe jądro. Posłużenie się przez autorkę terminem łączliwość słoweń. vezljivost wynika z rangi, jaką ten problem badawczy uzyskał przez konsekwent-ne stosowanie modelu łączliwości w składni, począwszy od opracowań J. Dulara, M. Križaj Ortar, a zwłaszcza A. Žele, której studia stanowiły podstawę teoretyczną tego nurtu wraz z opisem mate-riału. Warto tu przywołać dwie monograﬁ e A. Žele z 2001 r. Vezljivost v slovenskem jeziku (s po-udarkom na glagolu), z 2003 r.  Glagolska vezljivost iz teorije v slovar oraz słownik stanowiący syntezę i prezentację badań autorki: Vezljivostni slovar slovenskih glagolov 2008. W rozdziale po-święconym składni semantycznej M. Smolej umieszcza również informację o roli i semantyce po-szczególnych aktantów słoweń. udeležencev w danej propozycji. Ta część rozdziału o semantycz-nych podstawach składni jest również zakorzeniona w pracach językoznawców słoweńskich, por. J. Orešnik Udeleženske vloge v slovenščini. Semantic Roles in Slovene 1992. M. Smolej w podrozdziale http://dx.doi.org/10.18778/2544-1795.01.15SLAVICA LODZIENSIA 1.indb   166 2017-09-12   19:31:20Z nowości wydawniczych 167Najpogostejše udeleženske vloge (s. 23) wymienia opisane przez J. Orešnika rodzaje ról semantycz-nych inspirowane m. in. teorią przypadków głębokich i ról semantycznych, por. vršilec dejanja, po-vzročitelj dejanja, nosilec dejanja ali dogajanja, prejemnik etc. W krótkim podrozdziale Vrste modi-ﬁ kacij  przedstawione są typy modyﬁ kacji zdaniowych, jak na przykład przekształcenie sądu w jego zanegowaną postać. Czwarty rozdział zatytułowano Strukturna skladnja zawiera opis rodzajów uzu-pełnień zdaniowych. Ze względu na charakter klasyﬁ kacji owych uzupełnień w omawianym studium zastosowano rozwiązanie kompromisowe między poziomem formalnym w ujęciu składni seman-tycznej, a składnią tradycyjną operującą częściami zdania. Rozdział czwarty obejmuje również deﬁ -nicję zdania i jego typy, w tym S-struktury (S-strukture). Omówione zostają rodzaje związków skła-dniowych. W interesujący i oryginalny sposób potraktowano w tej publikacji zagadnienie linearnego uporządkowania składników wypowiedzi, czyli obecny w języku słoweńskim porządek tzw. besedni red (s. 88–91). Autorka podręcznika sięgnęła tu do osiągnięć strukturalistycznej szkoły praskiej i po-kazała różne drogi rozwijania podstawowej struktury tematyczno-rematycznej, ilustrując ustalenia teoretyczne jasnymi i ciekawymi literacko fragmentami tekstów. Odbiorca książki ma wrażenie, że początkowy temat bazowych struktur logicznych, następnie zdaniowych, jest stopniowo rozwijany, aż znajduje zwieńczenie w składni wypowiedzi i tekstu, por. rozdziały piąty i szósty: Skladnja stalnih sporočanjskih oblik povedi i Besedilna skladnja. W rozdziale piątym przy zarysowaniu analizy funk-cjonalnej, częściowo stylistycznej, typów wypowiedzi, M. Smolej sięgnęła po narzędzia i terminy przynależne do pragmatyki językowej „cilj pragmatike pa preučevanje rabe”, por. „tri stopnie, loku-cijsko, ilokucijsko, perlokucijsko” (s. 98). W zakresie składni tekstu omówione zostały jej klasyczne elementy jak kohezja i koherencja z równie klasyczną już pracą de Beaugranda i Dresslera w biblio-graﬁ i. Ostatni siódmy rozdział zawiera zestaw wybranych cech językowych autentycznych tekstów mówionych Nekatere skladenjske značilnosti spontano govorjenih besedil. Na omówienie zasługuje struktura podręcznika, która odznacza się eksplicytnością. Książka wydana jest w dużym formacie, który zapewnia przejrzystość podanych informacji. Czcionka jest duża i wyraźna. Ta pomoc dydaktyczna wyróżnia się przyjazną, nowoczesną, łatwą w odbiorze for-mą. W sposób bardzo czytelny odznaczono poszczególne części publikacji. Tytuły rozdziałów wraz z numeracją podano wersalikami. Podrozdziały zwykle wyróżniono drukiem pogrubionym. Za przejaw aspektu pragmatycznego (nawiązanie relacji między nadawcą i odbiorcą tekstu) możemy uznać pytania, które znalazły zastosowanie na przykład w tytułach podrozdziałów, por. Ali členke vključimo v stavčnočlensko analizo? Kdaj? (s. 13), Kako razlikovati prislove od členkov? (s. 14), Kaj je stavek? (s. 32), Kaj so določila in kaj dopolnila? (s. 28). Nawiązaniu relacji między autorem a czytelnikiem podręcznika sprzyja używanie przez M. Smolej formy inkluzywnej pierw-szej osoby liczby mnogiej, por. Če sprejmemo teorijo delitve (s. 98), dokazujemo pomensko popol-nost glagola (s. 62), Poleg tega nam velikokrat pomaga (s. 22). Komunikatywności tekstu służy jego rozczłonkowanie. Wiadomości zasygnalizowane w tytule rozdziału lub podrozdziału, jak na przy-kład 4. 3. AGENTNOST, DEAGENTNOST, BREZAGENTNOST, są następnie w konsekwentny, uporządkowany sposób rozwijane w kolejnych punktach, por. Agentni stavčni tipi; Deagentni stavčni tipi; Brezagentni stavčni tipi i ilustrowane przez przykłady „Primeri” (s. 36–37). Zgodnie z zasadami retoryki autorka wprowadza czytelnika w strukturę omawianych treści, por. „Še preden pa se bomo posvetili različnim tipom stavkov, moramo odgovoriti na uprašanje, kaj stavek sploh je” (s. 32). Książka napisana jest prostym, dostępnym stylem, por. „Gre za kriterij, po katerem...” (s. 36). Po każdym z rozdziałów lub po jego części autorka zamieściła praktyczną literaturę przed-miotu, zaznaczając to graﬁ cznie symbolem ułożonego stosu książek, a o jej zakresie poinformowała expressis verbis, por. Priporočena strokovna literatura o skladnji na splošno (s. 10), Priporočena strokovna literatura o členkih (s. 15), Priporočena strokovna literatura o skladnji stalnih sporočanj-skih oblik povedi (s. 98), Priporočena strokovna literatura o besediloslovju (s. 103). Tak zatytuło-wane fragmenty bibliograﬁ i niezmiernie ułatwiają czytelnikom dotarcie do potrzebnych informacji przez ich rozczłonkowanie. Autorka we wstępie do podręcznika zaznacza, że taki właśnie był za-mysł podania proponowanej literatury przedmiotu, by studenta lub innego czytelnika kierować ku samodzielnym studiom w celu pogłębienia znajomości danej problematyki. Książka jako podręcz-nik zawiera ćwiczenia (VAJE) wyodrębnione graﬁ cznym znakiem przyboru do pisania – ołówka.SLAVICA LODZIENSIA 1.indb   167 2017-09-12   19:31:20Z nowości wydawniczych168Podsumowując warto podkreślić, że omawiana pozycja wydawnicza jest cenna z kilku powo-dów. Stanowi przejrzyście skonstruowaną i czytelnie zaprezentowaną pomoc dydaktyczną, tak dla wykładowcy, jak i dla samodzielnie pracującego studenta. W pracy autorka sięgnęła do różnych teorii lingwistycznych. Odnajdujemy tu echa strukturalizmu i generatywizmu. Wykorzystano usta-lenia szkoły praskiej, np. przy prezentacji różnych sposobów rozwijania struktury tematyczno-re-matycznej. W omawianej pracy odzwierciedlenie znalazła również pragmatyka językowa i teoria tekstu. Podręcznik zawiera ćwiczenia będące fragmentami zarówno tekstów literackich, jak i auten-tycznych współczesnych wypowiedzi. Książka M. Smolej ze względu na wymienione walory i na nowoczesny, jasny sposób podania treści zasługuje na wykorzystanie w dydaktyce języka słoweń-skiego i jego gramatyki. Stanowi też cenne źródło wiedzy, dla wszystkich zainteresowanych współ-czesną słoweńszczyzną i jej językoznawczymi opracowaniami.SLAVICA LODZIENSIA 1.indb   168 2017-09-12   19:31:20

Agnieszka Zatorska

Crossref

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/23280/0_15_%5b166%5d-168_Zatorska.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Nowy podręcznik składni z ćwiczeniami dla adeptów słowenistyki Mojca Smolej, Skladnja slovenskega knjižnega jezika – izbrana poglavja z vajami, študentska založba, Ljubljana 2011, ss. 125

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Crossref

Nowy podręcznik składni z ćwiczeniami dla adeptów słowenistyki Mojca Smolej, Skladnja slovenskega knjižnega jezika – izbrana poglavja z vajami, študentska založba, Ljubljana 2011, ss. 125

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w