Kownacka, Sylwia

Polish

Sylwia Kownacka

Crossref

Turystyka kulturowa w Belgradzie

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

TURYSTYKA KULTUROWA W BELGRADZIE WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 105 WARSZTATY  Z  GEOGRAFII  TURYZMU ISBN 978-83-7525-925-4    s. 105–113 Sylwia KOWNACKA Uniwersytet Łódzki TURYSTYKA KULTUROWA W BELGRADZIE 1. WstępPodróże o charakterze poznawczym do miast są zjawiskiem znanym od sta-rożytności. Ludzi od zawsze fascynowały obiekty o wartościach historycz-nych, artystycznych, religijnych, instytucje kulturalne, a także odmienne sty-le życia mieszkańców odwiedzanych miejscowości. Wyjazdy tego typu zali-czane są do tzw. turystyki kulturowej. Turystyka kulturowa jako jedna z kluczowych form turystyki definiowa-na jest w różny sposób, m.in. jako „aktywność osób w ich miejscach pobytu turystycznego oraz podczas podróży z miejsca stałego zamieszkania, która pozwala na poznanie lub doświadczenie różnych sposobów życia innych lu-dzi, sposobów odzwierciedlających obyczaje społeczne, tradycje religijne, myśl intelektualną, dziedzictwo kulturowe i mających na celu zaspokojenie ludzkich potrzeb, pragnień oraz oczekiwań w zakresie kultury” (MARCI-SZEWSKA 2002). W myśl innej definicji (KUREK 2007), turystyka kulturowa „obejmuje wszelkie podróże, których głównym celem jest odwiedzanie i po-znawanie miejsc oraz obiektów o wartości historycznej, artystycznej i kultu-rowej, a także uczestnictwo w imprezach o charakterze kulturalnym”.  http://dx.doi.org/10.18778/7525-925-4.09Sylwia KOWNACKA WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 106 Turystykę kulturową, według A. MIKOSA VON ROHRSCHEIDTA (2008) można podzielić na kilka kategorii: 1. Turystyka kultury wysokiej (turystyka dziedzictwa kulturowego, tu-rystyka muzealna, turystyka literacka, turystyka eventowa – tury-styka imprez i wydarzeń kulturalnych); 2. Turystyka edukacyjna. 3. Turystyka kultury popularnej (np. turystyka żywej historii, turystyka obiektów militarnych, przemysłowych, technicznych, turystyka kuli-narna i inne).  Analizując publikacje poświęcone turystyce kulturowej można dostrzec, że do najważniejszych jej elementów należą dziedzictwo materialne i du-chowe oraz szeroko rozumiane imprezy i wydarzenia kulturalne, które nie-wątpliwie najczęściej utożsamiać należy z przestrzenią miejską. Właśnie miasto od zawsze stanowiło centrum społeczne, polityczne, administracyjne, a także kulturalne.  Celem niniejszej pracy jest zaprezentowanie na przykładzie Belgradu, jednej z postsocjalistycznych stolic europejskich, wybranych form współcze-snej miejskiej turystyki kulturowej oraz przedstawienie wyników wywia-dów eksperckich z pracownikami Belgradzkiej Organizacji Turystycznej.  Miejska turystyka kulturowa oparta na zróżnicowanym, wielowieko-wym dziedzictwie kulturowym odgrywa niezwykle istotną rolę w kształ-towaniu przestrzeni turystycznej miast historycznych. Do takich ośrodków zaliczany jest Belgrad, jedno z najstarszych miast europejskich, którego po-czątki sięgają IV/III w. p.n.e., a najstarsze ślady osadnictwa pochodzą sprzed 9000 lat (BATAKOVIĆ 2000). Bogate, wielokulturowe dziedzictwo wspomnia-nego miasta są kluczowe dla rozwoju szeroko pojętej turystyki kulturowej.   2. Wybrane formy turystyki kulturowej w Belgradzie   Jak wspomniano wcześniej, dziedzictwo kulturowe jest najistotniejszym ele-mentem przestrzeni turystycznej Belgradu. Turystyka dziedzictwa kulturo-wego to najważniejsza i najbardziej promowana forma turystyki w serbskiej stolicy. Opiera się ona na wielowiekowej historii i wielokulturowości miasta. Zatem prezentowana praca poświęcona będzie głównie omówieniu wspom-nianych wcześniej form turystyki kultury wysokiej. Autorka ma jedno-TURYSTYKA KULTUROWA W BELGRADZIE WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 107 cześnie świadomość, że nie są to jedyne uprawiane w Belgradzie formy tury-styki kulturowej. Największe nagromadzenie elementów dziedzictwa kulturowego wystę-puje w centrum Belgradu, stanowiącym najważniejszą, a zarazem najstarszą część miasta, malowniczo położoną u ujścia rzeki Sawy do Dunaju (rys. 1). Właśnie na tym obszarze koncentruje się ruch turystyczny, na co wpływa również usytuowanie najważniejszych wydarzeń kulturalnych i obecność prestiżowych instytucji kulturalnych.    Rys. 1. Centrum Belgradu (skala 1 : 18 000) Źródło: http://apartmanibeogradnadan.com/mapa-grada  Do sztandarowych walorów materialnego dziedzictwa kulturowego Bel-gradu należą: Sylwia KOWNACKA WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 108 1) Twierdza Belgradzka w parku Kalemegdan (fot. 1) – dawny rzymski obóz Singidunum, z zachowanymi fragmentami średniowiecznych fortyfikacji, studniami rzymskimi oraz pozostałościami potureckimi (COX 2002); 2) kompleks królewski – Stary Dwór, Biały Dwór – pamiątki z czasów Zjednoczonego Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców; 3) Zemun – dawny rzymski obóz Taurunum, od XVIII w. pod panowa-niem Habsburgów;  4) cerkiew św. Sawy – największa serbska świątynia prawosławna wy-budowana w stylu serbsko-bizantyjskim, na wzór słynnej Hagia Sofia w Istambule; 5) cerkiew św. Marka – zbudowana w stylu kosowsko-metohijskim; 6) XVI-wieczny monastyr Rakovica; 7) XVI-wieczny meczet Bajrakli – jedyny zachowany z ponad 80 dawniej funkcjonujących meczetów; 8) ulice: Skadarska (historyczne miejsce spotkań belgradzkiej bohemy artystycznej), Księcia Michała (pochodzący z XIX w. deptak, najdroż-sza ulica), Terazije (pełna zabytków z XIX i XX w.).     Fot. 1. Twierdza Belgradzka w parku Kalemegedan Fot. S. Kownacka   Fot. 2. Muzeum Narodowe  w Belgradzie Fot. S. Kownacka   Do turystyki kultury wysokiej zalicza się również turystyka muzealna. W Belgradzie znajduje się ponad 30 placówek muzealnych o zróżnicowanej tematyce. Do najciekawszych i najczęściej odwiedzanych należą: TURYSTYKA KULTUROWA W BELGRADZIE WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 109 – Muzeum Narodowe (obecnie nieczynne z powodu remontu) (fot. 2), – Muzeum Etnograficzne, – Muzeum Twierdzy Belgradzkiej, – Muzeum Ivo Andricia, – Mauzoleum Josipa Bros Tito („Dom kwiatów”), – Muzeum Miasta Belgradu, – Muzeum Historii Jugosławii, – rezydencja księcia Miłosza, – rezydencja księżnej Ljubicy, – Muzeum Historii Żydowskiej, – Muzeum Wojska, – Muzeum Serbskiego Kościoła Prawosławnego, – Muzeum Historii Naturalnej, – Muzeum Lotnictwa, – Muzeum Nikoli Tesli, – Muzeum Sztuki Afrykańskiej, – Muzeum Sztuki Współczesnej, – Muzeum Pedagogiczne. Oprócz muzeów w Belgradzie znajdują się inne instytucje kulturalne: po-nad 10 teatrów (Teatr Narodowy od 1868 r.), opera, galerie sztuki oraz kina. Większość wspomnianych placówek kulturalnych zlokalizowana jest w his-torycznym centrum miasta lub w jego bezpośredniej okolicy.  Turystyka kultury wysokiej obejmuje ponadto tzw. turystykę imprez        i wydarzeń kulturalnych (eventowa). Corocznie w serbskiej stolicy odbywa się ponad 40 prestiżowych wydarzeń kulturalnych. Część z nich ma charakter cykliczny i kilkudziesięcioletnią tradycję. Należą do nich: Belgrade International Theatre Festival (BITEF) (od 1967 r.), Belgrade Music Festival (od 1969 r.), Belgrade Film Festival (od 1971 r.), BEMUS, Jazz Festiwal, Belgradzki Karnawał Łodzi, Festiwal Piwa (JOVANOVIĆ 2007). Interesującą inicjatywę kulturalną w ostatnich latach podjęła Belgradzka Organizacja Turystyczna. Impreza nosi intrygującą nazwę „Belgradyzacja Belgradu” i ma na celu promowanie kultury, dziedzictwa kulturowego, aktywizowanie mieszkańców i turystów, a przede wszystkim kreowanie no-wego wizerunku Belgradu jako miasta nowoczesnego, pełnego imprez i bo-gatego w interesujące obiekty kulturalne.  Warto ponadto wspomnieć o jednej z najstarszych, największych i naj-ważniejszych imprez literackich w Europie – Międzynarodowych Targach Sylwia KOWNACKA WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 110 Książki. Są to nie tylko targi, na których można nabyć po okazyjnej cenie publikacje książkowe, ale również liczne imprezy kulturalne, wykłady nau-kowe, koncerty, festyny, itd. Od lat frekwencja na targach jest bardzo duża. W 2010 r. łączna liczba odwiedzających przekroczyła 143 tys. (dane Bel-gradzkiej Organizacji Turystycznej).  W Belgradzie odbywają się również inne wydarzenia kulturalne. W roku 2008 miasto było gospodarzem Konkursu Piosenki Eurowizji, w 2009 r. –  XXV-letniej uniwersjady oraz kilku ważnych wydarzeń sportowych. Obecnie serbska stolica ubiega się o miano Europejskiej Stolicy Kultury 2020 r. Belgradzka Organizacja Turystyczna zamierza w związku z tym pod-jąć kilka nowych inicjatyw w celu podniesienia atrakcyjności i konkuren-cyjności miasta, a także poszerzenia jego oferty kulturalnej.   3. Turystyka kulturowa w Belgradzie w świetle wywiadów przeprowadzonych z pracownikami  Belgradzkiej Organizacji Turystycznej  W październiku 2011 r. autorka opracowania przeprowadziła wywiady eks-perckie z trzema pracownikami Turystycznej Organizacji Belgradu (TOB). Celem badania było uzyskanie informacji na temat działań prowadzonych przez TOB, rozwijanych form turystyki, nowych trendów turystycznych       w Belgradzie, planów na przyszłość oraz sposobu kreowania nowego wize-runku miasta. Pracownicy podkreślają, że najważniejszą i najbardziej intensywnie roz-wijaną formą belgradzkiej turystyki jest turystyka kulturowa oparta na boga-tym, wielowiekowym i wielokulturowym dziedzictwie miasta, instytucjach kulturalnych oraz licznych wydarzeniach i imprezach nawiązujących do przeszłości, a także nowoczesnych. Od kilku lat TOB prowadzi kampanie promujące tę formę turystyki. Wydawane są liczne publikacje, informatory, foldery, filmy itd. ukazujące dziedzictwo kulturowe miasta i zachęcające do odwiedzin turystów zarówno krajowych, jak i zagranicznych.  Jako podstawową barierę rozwoju turystyki w Belgradzie, pracownicy TOB wymieniają brak odpowiednich nakładów na rozwój turystyki oraz powszechnie panujące stereotypy na temat Serbii i Belgradu – spowodowane przede wszystkim krwawym rozpadem Jugosławii i wydarzeniami w Koso-TURYSTYKA KULTUROWA W BELGRADZIE WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 111 wie. Serbia jest postrzegana jako państwo niebezpieczne, biedne i niezbyt interesujące. Belgrad jest najczęściej jednym z punktów podczas wycieczek objazdo-wych po Bałkanach, lub dla grup jadących docelowo np. do Grecji czy Turcji. TOB uznaje to z jednej strony za formę promocji, z drugiej widzi w tym po-ważny problem, gdyż odwiedzający jednodniowi nie generują tak dużych dochodów jak turyści zostający dłużej.  Na podstawie pomiarów ruchu turystycznego Belgradzka Organizacja Turystyczna opracowała profil belgradzkiego turysty, charakteryzującego się poniższymi cechami: a) wiek: 35–50 lat, b) wyższe wykształcenie, c) mieszkaniec miasta, d) długość pobytu: do 3 dni, e) turysta indywidualny, f) środek transportu: samolot, samochód, g) samodzielnie organizuje wycieczki po mieście (bez przewodnika). Badania TOB wykazały, że Belgradem zainteresowani są ludzie młodzi    i w wieku średnim, wykształceni, przyjeżdżający na krótko i indywidualnie, własnym środkiem transportu, lub samolotem. Najczęściej są to osoby upra-wiające, nawiązując do wspomnianego podziału A. Mikosa von Rohrscheid-ta, tzw. turystykę kulturową wysoką (głównie turystykę dziedzictwa kultu-rowego, muzealną i eventową –  udział w festiwalach, koncertach i innych imprezach kulturalnych) oraz turystykę biznesową.  Również z transportem lotniczym wiążą się pewne problemy. Na żadne serbskie lotnisko, w tym belgradzkie im. Nikoli Tesli w dzielnicy Surczin, nie docierają tzw. tanie linie lotnicze, przez co loty do Serbii są bardzo drogie, niedostępne dla wielu turystów.  Zamierzenia TOB w najbliższym czasie to dalsza, bardziej intensywna kampania promująca dziedzictwo kulturowe miasta, podejmowanie nowych inicjatyw kulturalnych (imprezy i wydarzenia, budowanie centrum kultu-ralnego w dzielnicy Nowy Belgrad) oraz pozyskiwanie większych nakładów finansowych na rozwój turystyki. Zdaniem pracowników TOB, ogromną szansą dla Belgradu byłoby otrzymanie miana Europejskiej Stolicy Kultury 2020. Umożliwiłoby to po-prawę wizerunku i atrakcyjności miasta, rozwój kultury i turystyki kultu-rowej oraz wzrost wielkości ruchu turystycznego. Sylwia KOWNACKA WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 112 Obecnie miasto jest odwiedzane głównie przez mieszkańców państw ościennych: (Słowenia – 44 tys. odwiedzających, Czarnogóra – 37 tys., Chor-wacja – 29 tys.) i Niemców (25 tys.). Polska plasuje się na dalekim, 17. miej-scu (6 tys. turystów) (Statistical Yearbook of Belgrade 2011). Turyści z pozostałej części Europy oraz z innych kontynentów odwiedzają miasto niezwykle rzadko. Na turystycznej mapie Europy Serbia i Belgrad nie zajmują istotnej pozycji, stąd to prestiżowe miano byłoby szansą na zaprezentowanie atutów serbskiej stolicy.   4. Podsumowanie  Turystyka kulturowa jest najważniejszą formą turystyki belgradzkiej, a zara-zem szansą na przełamanie stereotypów i wykreowanie nowego, pozytyw-nego wizerunku. Najistotniejszym elementem przestrzeni turystycznej Bel-gradu jest materialne dziedzictwo kulturowe związane z bogatą historią         i wielokulturowością. Największe nagromadzenie elementów dziedzictwa kulturowego oraz zagospodarowania turystycznego, a zarazem największe natężenie ruchu turystycznego występuje w centrum miasta stanowiącym jednocześnie jego historyczny rdzeń.  W ostatnich latach zanotowano niewielki wzrost turystyki przyjazdowej do Belgradu, przy jednoczesnym spadku odwiedzin turystów krajowych. Belgradzka Organizacja Turystyczna, podejmując działania na rzecz popra-wy wizerunku turystycznego stolicy i jego atrakcyjności, zamierza podjąć szeroko pojęte działania na rzecz rozwoju turystyki kulturowej, jak również biznesowej. Jedną z podjętych w ostatnim czasie inicjatyw jest próba zainte-resowania turystów zagranicznych weekendowymi odwiedzinami Belgradu, tzw. city break.  Poza licznymi walorami kulturowymi Belgrad imponuje dobrze rozwi-niętą bazą towarzyszącą (m.in. kluby, dyskoteki, puby), co potwierdza ran-king australijskiego dziennika The Sydney Morning Herald z 2007 r., w którym Belgrad uplasował się na pierwszym miejscu wśród miast świata o najbar-dziej rozwiniętym życiu nocnym, wyprzedzając m.in. Montreal, Buenos Aires i Dubaj.  TURYSTYKA KULTUROWA W BELGRADZIE WARSZTATY Z GEOGRAFII TURYZMU 113 Rozwój belgradzkiej turystyki, w tym turystyki kulturowej, może się stać dla serbskiej stolicy szansą na poprawę wizerunku, jak i sytuacji ekono-micznej oraz społecznej miasta.   BIBLIOGRAFIA  BATAKOVIĆ D., 2000, Nova istorija srpskog naroda, Naš dom/ L’ Age d’ Homme, Belgrad–Lozanna. COX J., 2002, The history of Serbia, Greenwood Press, London. JOVANOVIĆ G., 2007, Belgrade, Branmil, Beograd. KUREK W., 2007, Turystyka, PWN, Warszawa. MARCISZEWSKA B., 2002, Społeczno-ekonomiczne uwarunkowania rozwoju turystyki kulturowej         w Polsce, „Problemy Turystyki i Hotelarstwa” 3. MIKOS VON ROHRSCHEIDT A., 2008, Turystyka kulturowa: fenomen, potencjał, perspektywy, GWSHM Milenium, Gniezno. Statistical Yearbook of Belgrade 2011, 2011, Institute for Informatics and Statistics, Belgrade. http://apartmanibeogradnadan.com/mapa-grada/, www.aztux.com.                            

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/23003/1/105-113%20Kownacka.pdf

Turystyka kulturowa w Belgradzie

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)