Matczak, Andrzej

Polish

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

L'organisation spatiale de la station balnéaire de Bardejovské Kupele

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

A C T A  U N I V E R S I T A T I S  L O D Z I E N S I STURYZM 5, 1989NOTATKI NAUKOWE — NOTES SCIENTIFIQUESAndrzej MatczakORGANIZACJA PRZESTRZENNA UZDROWISKA BARDEJOVSKÉ KÜPELEL'ORGANISATION SPATIALE DE LA STATION BALNÉAIRE DE BARDEJOVSKÉ KÜPELEW ażną miejscowością uzdrowiskową we wschodniej Słowacji są Bardejovské Kûpele. Leżą w Beskidzie Niskim na styku W yżyny On- dawskiej i Busova — około 5 km na północ od Bardejova — w pobliżu granicy państwowej z Polską (rys. 1). Leczenie umożliwiają tutaj ko­rzystne warunki klimatyczne, walory przyrodnicze i estetyczne kraj­obrazu oraz źródła zimnych wód wodorowęglanowych ze‘ znaczną do­mieszką żelaza, o wydajności około 100 l/min.Źródła szczaw barde jovskich znane są od XIII w. (Bardejovské... 1970, J a n o t a  E. 1862). Przez kilka stuleci służyły celom lokalnym. Dopiero w latach sześćdziesiątych XVIII w. dały one początek właści­wemu uzdrowisku. Koniec XVIII w. i pierwsza połowa XIX w. to okres rozkwitu uzdrowiska, w którym przyjm uje ono rocznie blisko 4 tys. kuracjuszy. W  drugiej połowie XIX w., na skutek niepokojów spo­łecznych i trudnych warunków gospodarczych, uzdrowisko podupada— i dopiero na przełomie XIX i XX w. odzyskuje poprzednią świetność. W  1913 r. dysponowało 1600 łóżkami i w sezonie (15 V—15 IX) przyj­mowało ponad 4 tys. kuracjuszy oraz przyjeżdżające z nimi na wypo­czynek rodziny. Dwie wojny światowe przynoszą duże zniszczenia. W  1948 r. uzdrowisko zostaje znacjonalizowane. Przystąpiono do jego odbudowy. W  latach pięćdziesiątych zaliczono je do grupy 10 naj­ważniejszych uzdrowisk czechosłowackich o znaczeniu międzynarodo­wym.Dessin^ . j ' v  i.У(CSS3 1 :A д A- 2 = =  3 '-'" X : A0 1 2  3 km *--------1 1----- L-------1Rys. 1. Położenie geograficzne uzdrow iska B ardejovské K ûpele 1 — osadnictw o, 2  —  lasy , 3 — drogi, 4 r— w ody. La situa tion  géographique de le sta tion  balnéa ire  de B ardejovské K ûpele 1 —  colonisation , 2 — forêts, 3 —  rou tes, 4 — eauxSzybki rozwój uzdrowiska następuje w latach siedemdziesiątych ( Û u x ï e k  J. 1985). Wyposażono je w kanalizację, sieć ciepłowniczą, letnie kąpielisko, korty tenisowe, pole golfowe, tor łyżwiarski i in. Wybudowano nowoczesny klimatyzowany pawilon (100 X 15 m) pijal­ni wód, duży dom zdrojowy (2400 zabiegów leczniczych ma dobę) połączony krytym  korytarzem z trzema domami sanatoryjnymi, nowe sanatorium Ministerstwa Spraw W ewnętrznych SSR i szkolne rekre­acyjno-rehabilitacyjne osiedle Mier. Założono szkołę dla dzieci prze­bywających na leczeniu w ciągu roku szkolnego, w której pobierają naukę. Przystąpiono do systematycznej rekonstrukcji starych domów i willi oraz ich adaptacji na cele sanatoryjne. Na terenie uzdrowiska rozbudowuje się również urządzenia turystyczne i usługowe. Na po­łudniowym krańcu terenów lecznictwa sanatoryjnego powstał hotel „Mineral" o 150 łóżkach przeznaczony dla wolnego ruchu turystycz­nego i gości tranzytowych. W  okolicach hotelu powstaje ogólnomiej- skie centrum uzdrowiskowe wyposażone w  duży ośrodek handlowo- -usługowy z kinem panoramicznym, biblioteką, czytelnią, barem, do­mem towarowym i in. W  jego sąsiedztwie założono skansen budow­nictwa ludowego i oddział muzeum narodowego Sariśa. W  1983 r. do­budowano osiedle mieszkaniowe dla części pracowników obsługują­cych uzdrowisko (około 250 stałych mieszkańców). W  wyniku rozbu­dowy uzdrowiska liczba łóżek w połowie lat osiemdziesiątych wzros­ła do blisko 1000, a liczba kuracjuszy przekracza rocznie 15 tys. osób.W uzdrowisku leczy się choroby układu pokarmowego (chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, chroniczne zapalenie woreczka i dróg żółciowych, przewlekłe choroby wątroby i in.), choroby zwią­zane ze złą przemianą materii (jak cukrzyca czy zaburzenia metabo­lizmu), choroby układu oddechowego (stany po zapaleniu płuc, astmę, chroniczny katar, zapalenie zatok i in.), choroby systemu nerwowegoi związane z psychofizycznym wyczerpaniem organizmu. W  leczeniu wymienionych chorób stosuje się kuracje pitne, kąpiele w podgrzanej wodzie mineralnej, suche kąpiele C 0 2, różnego typu masaże (klasycz­ne, maszynowe, refleksyjne, wodne iniekcje), okłady parafinowe, za­biegi elektrolecznicze i(jak hydrogalwaniczne, ultradźwiękowe, naświe­tlania lampami kwarcowymi itp.), ćwiczenia gimnastyczne i spacery na świeżym powietrzu oraz odpowiednią dietę. Dopełnieniem omówio­nego programu leczenia są zajęcia kulturalno-rozrywkowe likwidujące u pacjentów nudę a pobudzające emocje, które wzmagają i wspomaga­ją proces leczenia.Dotychczasowy rozwój uzdrowiska oraz stosowany w nim profil leczniczo-zabiegowy w znacznym stopniu zdeterminowały jego orga­nizację funkcjonalno-przestrzenną. Tereny zagospodarowane uzdrowis-lea — położone w  wąskiej i 3 km długiej dolinie Kwaśnego Potoku wznoszącej się w kierunku północno-zachodnim od 279 m do 690 m n.ip.m. — zajmują powierzchnię wynoszącą blisko 60 ha. Otaczają je zwarte kompleksy lasów iglastych i mieszanych o powierzchni około 6 tys. ha, które stanowią doskonałą izolację uzdrowiska od otaczają­cych obszarów oraz w ydatnie poprawiają lokalny mikroklimat. Lasy są nie tylko filtrem oczyszczającym powietrze i wzbogacającym je w tlen, ale również nasycają powietrze olejkami żywicznymi. Pod wpływem niektórych źródeł wód mineralnych do powietrza przenika naturalny areozol przez co powietrze nasyca się substancjami mine­ralnymi. Przestrzeń uzdrowiskowa jest niezbyt gęsto zabudowana. Po­wierzchnie budynków w przyziemiu zajmują około 4,5 ha, co stanowi blisko 7,5% terenów zagospodarowanych. Na 1 m2 zabudowy przypa­da 1225 m2 terenów  niezabudowanych.T a b e l a  IS truk tu ra  uży tkow an ia  ziem i w uzdrow isku B ardejovské K ûpele (stan w 1986 er.)La struc tu re  de l'u tilisa tion  de ia te rre  dans la sta tion  balnéa ire  de Bairdejovské K upele (état er: 1986)Form y użytkow ania ziemi Form es de l'u tilisa tion  de la te rreUdział w pow ierzchni te renów  zagospodaro­w anych  w  °/oP artic ipation  a la  superficie des te rra in s  am éna­gés (%)T ereny leczniczo-sanatoryjne 18,8T ereny  tu ry styczne 5,3T ereny  sportow e 2,3Te.reny zieleni uzdrow iskow ej 39,5T ereny  usługow e 8,1T ereny  kom unikacy jne 16,9T ereny  zaplecza m ieszkaniow ego 5,6T ereny  zaplecza techniczno--p rodukcyjnego 2,2W ody 1,3O gółem 100,0Ź r ó d ł o :  O bliczenia au to ra  na podstaw i« terenow ego zdjęcia użytko­w ania ziemi w ykonanego w listopadzie 1906 r.Spośród wyróżnionych, w uzdrowisku dziewięciu podstawowych form użytkowania ziemi największą powierzchnię zajmują tereny zie­leni uzdrowiskowej (tato'. I). Składają się one z lasoparku odpowiednio przystosowanego do celów spacerowych. W ypełniają częściowo w nętrze uzdrowiska oraz jego peryferia. Zajmują 39,5% terenów za­gospodarowanych. Na jedno łóżko sanatoryjne przypada około 230 m2 lasoparku w granicach uzdrowiska.Drugą co do wielkości grupą są tereny użytkowane w celach lecz- niczo-sanatoryjnych. Stanowią one 18,8% powierzchni uzdrowiska. Tu znajduje się dom zdrojowy, przychodnia lekarska i pawilon z ujęciem wód mineralnych dla kuracji pitnych (łącznie 0,8 ha) oraz 22 domy sanatoryjne. Budynki te  zajmują blisko 18% terenów leczniczo-sana- toryjnych (tj. około 3% terenów zagospodarowanych uzdrowiska). Zwarty kompleks dużych sanatoriów zgrupowanych wokół domu zdro­jowego i połączonych z nim krytymi ciągami pieszymi zajmuje cen­tralną część uzdrowiska. Na wschód od tego centrum znajdują się dwa sanatoria, natomiast na północny-zachód znajduje się kilka nie­wielkich domów sanatoryjnych niedawno odrestaurowanych i luźno rozmieszczonych w strefie lasoparku. Generalnie biorąc tereny lecz- niczo-sanatoryjne zlokalizowane są dość zwartym pasem na stoku do­liny o ekspozycji południowej i o najkorzystniejszych warunkach pod względem nasłonecznienia. Strefa leczniczo-sanatoryjna wyraźnie skoncentrowana jest w środkowej i północno-zachodniej części uzdro­wiska (rys. 2).Z tą strefą funkcjonalnie związane są tereny turystyczne, sporto­we i kulturalno-rozrywkowe oraz zgrupowane na południowo-wschod­nim krańcu terenów leczniczo-sanatoryjnych usługi handlowe. Łącznie tereny te zajmują 15,7% powierzchni uzdrowiska. Wśród tej grupy terenów największą powierzchnię zajmują usługi (handlowe, kultural- no-rozrywkowe i adm inistracyjne stanowiące łącznie 8,1%) oraz tere­ny turystyczne (ze Skansenem i muzeum oraz hotelem). Natomiast mniejszą powierzchnię zajmują tereny sportowe (2,3%), częściowo tylko zlokalizowane w sąsiedztwie centrum leczniczo-sanatoryjnego (korty tenisowe, minigoif). Baseny kąpielowe zlokalizowane są na po- łudniowo-wschodnim i północno-zachodnim krańcu uzdrowiska.W ażną rolę pełnią tereny komunikacyjne, które stanowią 16,9% obszaru zagospodarowanego uzdrowiska. Związane są one nie tylko z dojazdami do sanatoriów i zapewnieniem możliwości parkowania samochodów lecz głównie z funkcją leczniczą służąc jako ciągi space­rowe. Nasycenie przestrzeni uzdrowiskowej ciągami drogowo-spacero- wymi jest duże (ponad 10 km długości).Z wymienionymi terenami kontrastują małe powierzchniowo tere-200 mny zaplecza mieszkaniowego i techniczno-produkcyjnego uzdrowiska. Stanowią łącznie 7,8% powierzchni i zlokalizowane są peryferyjnie na południowo-wschodnim krańcu osiedla.W szystkie tereny są własnością uzdrowiska. Nie ma prywatnych działek ani domów. Personel obsługujący sanatoria otrzymuje miesz­kania służbowe na miejscu w jedynym osiedlu mieszkaniowym lub dojeżdża z Bardejova. Pracownicy zwalniający się lub przechodzący na emeryturę, którzy zajmują mieszkania służbowe w uzdrowisku muszą je opuścić.Układ przestrzenny uzdrowiska jest zdeterminowany warunkami przyrodniczymi, tj. przebiegiem doliny Kwaśnego Potoku i ekspo­zycją Zboczy. Potok dzieli dolinę na dwie niesymetryczne części; większą północną i mniejszą południową. Pod względem urbanistycz­nym obie części rozwinęły się w sposób nieco odmienny. Zbocze o eks­pozycji południowej zostało przeznaczone głównie dla celów leczniczo- -sanatoryjnych, turystycznych i mieszkaniowych, natomiast stok o eks­pozycji północnej w niewielkim tylko stopniu spełnia funkcję leczni- czo-sanatoryjną, przeznaczony jest głównie do celów spacerowych, sportowych, turystycznych i. zaplecza techniczno-produkcyjnego. Układ urbanistyczny uzdrowiska zachowuje dość wyraźną strefowość zarówno w kierunku równoleżnikowym (od zabudowy w dnie potoku do lasoparku w wyższych partiach zboczy), jak i południkowym (rys. 2). W centrum sektor leczniczo-sanatoryjny jest otoczony od północnego zachodu strefą leśno-sanatoryjną a  od południowego wschodu sektorem usługowym, turystycznym, mieszkaniowym i za­plecza techniczno-produkcyjnego.Rys. 2. A — stru k tu ra  funkcjonalno-przestrzenna uzdrow iska B ardejovské K upele; В — typogram  użytkow ania ziem i w u /d row isku  B ardejovské K upele 1 — te reny  leczniczo-sanatoryjne, 2 — te ren y  tu rystyczne , 3 — te ren y  sportow e, 4 — te ren y  zieleni uzdrow iskow ej, 5 — te ren y  usługow e, 6 — te reny  kom unika­cyjne, 7 —  te ren y  zaplecza m ieszkaniow ego, 8 — te ren y  zaplecza techniczno- -produkcyjnego, 9 — wody, a — dom  zdrojow y, 'b — paw ilon p ija ln i wód, с —przychodnia lekarskaDessin 2. A — la s truc tu re  fonctionnelle e t spatia le  de la  sta tion  balnéaire  de B ardejovské K üpele; B — le typogram m e de l'u tilisa tion  de la te rre  dans la sta tion  balnéa ire  de  B ardejovské K üpele 1 — te rra in s  de cure et de sanatorium s, 2 —  terrains touristiques, 3 — terra ins de sport, 4 — te rra in s verts de la sta tion  balnéaire , 5 — te rra in s de services, (i — te rra in s de com m unication, 7 — 'te rra in s  accessoires d 'hab ita tion , 8 — terrains accessoires de technique et de production, 9 — eaux, a — établissem ent therm al, b — étab lissem ent hydrom inéral, c — dispensairePIŚM IENNICTW OBardejovské Kupcie,  1970, Kośice, s. 85.D u r ć e k  J., 1985, Bardejovské Kupele,  B ratislava, s. 80.J a n o t a  E., 18G2, Bardyjów. H istoryczno-tupograltczny opis miasta i okolicy,  K ra­ków, s. 2 21.Dr A ndrzej M atczak W płynęło :Z akład G eografii M iast i T uryzm u 30 m arca 1988 r.In s ty tu tu  G eografii Ekonom icznej i O rganizacji P rzestrzeni UL al. K ościuszki 21 90-418 Łódź

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/23697/116_turyzm5_Acta_Universitatis_Lodziensis_Turyzm_V_1989_%5b137%5d.pdf?sequence=1&isAllowed=y

L'organisation spatiale de la station balnéaire de Bardejovské Kupele

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

L'organisation spatiale de la station balnéaire de Bardejovské Kupele

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w