Gensler, Marek

Studia Antyczne i Mediewistyczne

English

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Studia Antyczne i Mediewistyczne, XXXVII (2004)PL ISSN 0039-3231MAREK GENSLER (Lodz)GUALTERIBURLAEIADSCRWTUSTRACTATUSDE PLANETIS ET EORUM VIRTUTE*Codices 70 and 74 from Lambeth Palace library are elegant, 15th century folio vol-umes, copied to order, that contain texts of English 14th century philosophers, most ofthem by Walter Burley. Among larger and more important works, already available incritical editions, one can find a small, indeed minuscule, treatise De planetis et eorum vir-tute. The two manuscripts contain the only identified medieval copies of the work', ofwhich not much is known; Burley's authorship was suggested by Weisheipl2 and hasnever been questioned. The treatise, however, has no references to Burley as the author ineither of the manuscripts (unlike other works in the codices) or to Burley's other works;it is not mentioned in any, either. No suggestion concerning its dating was made byWood". The analysis of the work allows to put forward a hypothesis that it was written bya mature thinker of considerable erudition both in secular and sacred writing, who mayhave penned this. little text at someone's request; still one can find no cogent argumentsfor identifying its author with Burley".The text is not an original contribution to either astrology or physiognomy but rathera popular presentation of existing knowledge of the subjects, prepared, probably, for acurious dilettante (perchance a friend or a pupil?). It contains no discussion of arguments,proofs or any form of dialectic reasoning but a short and dry report. The information con-cerning specific qualities of appearance and character of boys born under the influence ofparticular heavenly bodies is preceded by and concluded with a proclamation of theo-• I would like to thank Professor Zenon Kaluza and Mischa von Perger for their comments,which were very helpful in preparing the edition.I Cf. Weisheipl, J. A., «Repertorium Mertonense», Mediaeval Studies 31 (1969),200. Thereexists a third ms copy of the work: Oxford, Bodleian Library, ms. Rawlinson D. 321, fol. 8-J2. Itwas copied by Thomas Heame in 1720 from a codex which now is said to be lost. Cf. William D.Macray, Catalogi codicum manuscriptorum Bibliothecae Bodleianae pars V, fasc. Ill, viri munifi-centissimi Ricardi Rawlinson, I. C. D., codicum classis quartae partem priorem (Iibros sc. miscel-laneos octingentos et sexaginta) complectens, Oxford 1893, col. 163.2 Weisheipl, J. A., op. cit ..3 Cf. Wood, R., «Studies on Waiter Burley 1968-1988», Bulletin de Philosophie Medievale1988,232-250.4 Cf. Gensler, M., WaIter Burley on the influence of planets, forthcoming in: Medievalia. Textose estudos, 23 (2004).5 Ibidem.210 MAREK GENSLERlogical opinion rejecting astral determinism. This blend of Ancient tradition and Christiandoctrine makes the text an interesting specimen of the Medieval world view.To facilitate reading the spelling has been modernised. Additions introduced by theeditor are placed in square brackets.Ms Lambeth Palace 74, f. 8va (A), 70, f.l47vb (B).Studia Antyczne i Mediewistyczne, XXXVII (2004)PL ISSN 0039-3231<GUALTERI BURLAEI ADSCRIPTUS TRACTATUSDE PLANETIS ET EORUM VIRTUTE>f.8vaf.147vbIncipit tractatus de planetis et eorum virtute.-cPrologus>5 Sciendum, si quis nascatur in aliqua hora diei in qua dominatur qui vis septemplanetarum, pronior erit ad bonum sive ad malum secundum influentiam illius plan-etae in quo natus est, sed tamen nullus illorum septem inducit aliquam necessitatem.Per liberum enim arbitrium et gratiam Dei et praevenientem et cooperantem bonafacere potest homo, et e contra per liberum arbitrium et per concupiscentiam camis10 et oculorum habens fomitem peccati in semet ipso mala multa facere qui bit. Si quisergo sciat, in qua diei.hora natus fuerit, sequentia legat verba, et in factis suis bonissive malis verborum sequentium reperire poterit veritatem.<Cap. 1> De situ planetarum in firmamentoNotandum est ergo quod inter omnes planetas Luna infima est. Post Lunam vera15 situatur Mercurius, post Mercurium Venus, post Venerem Sol, post Solem Mars, postMartem Iovis, post Iovem Satumus, semper ascendendo.<Cap. 11>De bona influentia planetarum sive malaQuidam planetae sunt valde benivoli, ut Iuppiter et Venus; quidam vera suntvalde malivoli secundum suas influentias, ut puta Mars et Satumus. Quidam autem20 sunt mediocres, ut Mercurius et Luna; Sol quoque inter eos computatur. Unde versus:Iuppiter atque Venus bona sunt, Sat Marsque maligni,Sol et Mercurius cum Luna sunt mediocres.Et ~cce sicut Sol in firmamento situatur in planetarum medio, sic in microcosmo, idest in minori mundo, qui est homo, cor medium locum tenet.3 tractatus] om. A virtute]legite, quae sequuntur add. A 8 et] om. A praevenientem]pervenientem AB 9 camis] cordis AB 20 eos] omnes AB 22 et] om. B9-10 Cf. 110.2,16. 21-22 The verse comes from an almanac by Petrus of Dacia, publishedabout the year 1300, and preserved in a copy at Savilian Library at Oxford. The text is a littlecorrupt: "Iupiter atque Venus boni, Satumusque malignus; Sol et Mercurius cum Luna suntmediocres". Oxford produced many almanacs; for instance, that of John Somers, written in1380, of Nicolas de Lynna, published in 1386, and others. Cf. www.thebookofdays.comlmisc/pri-mitive_almanacs.htm. 23-24 The concept of microcosmos was popular in the Middle agesthanks to Etymologiae of Isidore of Seville Cf. Etymologiarum sive originum libri XX, Ill, cap.23, par 2. Cf also D. Garnerii Claraevallis quondam abbatis postmodum Lingonensis episcopi,Sermones infesta domini et sanctorum. (Dom Tissier, Bibliotheca Patrum Cisterc., Bonofonte,1660), tom. Ill, pag. 75: "A solis autem ortu discite parabolam. Nam sicut sol percurrit zodiacum,212 GUALTER BURLAEUS25 <Cap. Ill> De Sole et puero, qui nascitur sub eius constellationeSol est mundi oculus, firmamenti pulchritudo, Lunae et aliorum planetarum illu-minator, a quo etiam dies accipit suum esse. Nam "nihil aliud est dies quam latio Solissuper terram", a cuius calore mediante humore oriuntur omnia corruptibilia super ter-ram, quia, ut vult Philosophus, homines sine virtute solis non oriuntur; nam "homo30 generat hominem et Sol". Sub cuius constellatione nascitur homo benignus, facun-dus, mansuetus, disciplinae capax, excellentis ingenii, maxime durans, peromate etmodeste loquens, multa bona perquirens, perquisita hilari vultu expendens sine iac-tantia, multum amabilis, sapiens (sed tamen mulieres nimis amans), cetera tamenomnia cum dullcedine faciens. f.l48ra35 Signa Solis in humano corpore sunt scilicet facies clara et rubea, os mediocre,labia aliquantulum tumentia et rosea, et totum corpusculum peromatum.<Cap. IV> De Luna et puero, qui sub eius constellatione nasciturLuna est Solis aemula, a Solis radiis illuminata, viantium solamen, maleficii rev-elatrix. Sub cuius constellatione nascitur homo vagus, multum vigilans, intra se nimis40 cogitans, incaute loquens, frigore faciliter infirmans, levem causam in gravem tra-hens, sed et faciliter iniuriam dimittens, non libenter sua participans, argentum mu1-turn congregans nee expendens, non sedens vel quiescens sua sponte, animo incon-stans et circumquaque respiciens.Signa Lunae in homine sunt haec: I facies pallida et quodammodo ad albedinem f.8vb45 declinans, os parvum, nasus simus, cito canescens et terrenis rebus inhians ultramodum.<Cap. V> De Marte et puero qui sub eius constellatione nasciturMars amarus, atrox et malivolus est planeta. Sub cuius constellatione nascunturreges bellicosi, maledicentes, seditiosi et callidi - quia non faciliter decipiuntur -, sed50 et laudis cupidi et iactantes, opera propria collaudantes, aliena parvipendentes seuetiam vituperantes. Et pro constanti hoc retine quod quicumque natus fuerit subMarte, sive rex, sive pauper, ferox etbellicosus erit. Nam "manus eius contra ornneset manus omnium contra eum".Signa Martis in humano corpore sunt haec: facies nigra et macilenta, os magnum55 frequenter ad rixas et detractiones apertum, nasus longus et gibbosus. Et hoc pro con-42 expendens] expediens A 48 et] omisit B 54 nigra] magna Bcircuit firmamentum, sphaeram illuminat megacosmi: sic et in microcosmo Sol iustitiae ascen-dit mentis affectum, accendit cor ad virtutis firmamentum,illuminat sphaeram cogitationum.Homo siquidem microcosmus, id est minor mundus, pro similitudine quam habet cum mega-cosmo, id est maiori mundo, nominatur". 27-28 Aristoteles, Topica VI, 4,142b 3-4;Auctoritates Aristotelis, (ed. J. Hamesse), Louvain 1974, v. 1, p. 329, 97. 28-29 Cf.Aristoteles, De generatione animalium, Il, 3, 737a 3-6 (trans!. Michaelis Scoti): "Calor verosolis et calor animalis sunt in corpore, et non in spermate tantum sed in qualibet superfluitatealia superfluitatum naturae. Et secundum hoc est in isto semine principium vitae. Ex istis ergorationibus manifestatur quod calor qui est in animali non est ignis neque principium ignis".29-30 Aristoteles, Physica, n, 2, 194b 13. Auctoritates Aristotelis, p. 145, 65. 52-53 Gn16,12.DE PLANETIS ET EORUM VIRTUTE 213stanti tene quod quicumque habuerit nasum longum in media elevatum sicut aquilasive mulus natural iter falsus erit.<Cap. VI> De Mercurio et puero qui sub eius constellatione nasciturMercurius bonus est planeta et cum aliis bonis planetis concordat. Sub cuius con-60 stellatione nascuntur philosophi omnium artium liberalium, scientiarum cupidi,nascuntur etiam Iaici, mechanicarum artium valde docti. Nam Mercurius facithomines sub eo natos superbos, facundos, boni ingenii et etiam bonae memoriae,mobiles et leves, in diversas regiones proficiscentes, ut semper nova possint discereet prius inaudita. Facit quoque Mercurius homines suis propriis consiliis credentes,65 aliorum consilia respuentes. Facitque homines multa perquirentes et libentissime I f.148rbexpendentes.Signa Mercurii in corpore humano sunt haec: facies clara et pulchra et de facilirubea, labia grossa et tumentia, dentes aequales, oculi nigri, nasus directus non gib-bosus; sed et mulieres amore nimio amabit.70 <Cap. VII> De love et puero qui sub eius constellatione nasciturluppiter est planeta bonus et serenissimus ad omnia salutaris et amoenus. Subcuius constellatione nascitur homo religiosus et sanctus, cuiuscumque fuerit condi-tionis. Facit enim Iuppiterhomines largos, hilares et audaces, multum amabiles atquegratiosos, nexus veneris naturaliter appetentes, sed voluntate castitati spiritualiter75 adhaerentes, vix turn ad saevium pervenientes.Signa lovis in corpore humano sunt haec: facies subrisa, clara, oculi circuivi,dentes inaequales et divaricati, nasus directus non gibbosus; incessus cum modestiatemperatus.<Cap. VIII> De Venere et puero qui sub eius constellatione nascitur80 Venus est stella lucidissima et inferioribus propitia, temperate frigida et humida.Sub cuius constellatione nascitur homo formosus, luxuriosus, iocosus et gaudens,diversa genera instrumentorum appetens, ut organa, citharam et lyram et tubas buc-cinantes. Eritque homo ille deliciosus et nobiles gestus amans et erit appetens laudemvanam. Eritque multum irascibilis et faciliter dimittens et propriis consiliis plus quam85 alienis credens. Praeterea, si dives fuerit, facultates multas pauperibus erogabit, sivero pauper fuerit, misericordiam, quam non potest opere, bona voluntate et com-passione fortiter adimplebit, Item, largus erit valde plus cum pauperibus quam div-itibus; et erit boni ingenii, illud tamen quod didicit faciliter dabit oblivioni. Quidquidtamen addiscere poterit cunctis volentibus gratis participabit.90 <Cap. IX> De Satumo et puero qui sub eius constellatione nasciturSatumus est planeta obscurus et malivolus, frigidus atque siccus. Sub cui us con-stellatione nascitur homo timidus et amarus, aliud in corde aliud in ore habens.Eritque homo ille invidus atque tristis, proditor et solitarius, pauca et maliciose60 artium liberalium] om. AB 63 discere] dicere B 80 humida] lege capud (sic!) sequensadd. Manus recentior in marg. B 81 formosus] sed add. A214 GUALTER BURLAEUSloquens, sed et cum bona loquendo simulat, mala callide pertractat, et quod pessi-95 mum est faciliter offenditur et de difficili placatur. Item, de difficili scientiam con-cipit, et cum scientiam habuerit non de facili amittet.-cEpilogus»Omnis ergo sciens, sub qua consteUatione natus fuerit, consiliis meis adquiescat.Si sub bona consteUatione natus fuerit, gaudeat.et bona I faciet indefesse; si vera sub f.148va100 malivola consteUatione natus fuerit, a malo ad quod pronus est, dec1inet et firmiterbono incommutabili adhaereat. Quod si fecerit, praemia digna a bono Deo suscipiet,scilicet vitam aeternam. AMEN.Explicit tractatus de planetis et eorum virtute.98-99 consiliis ... fuerit] om. A 99 si] om. B 103 explicit ... virtute] om. A

Gualteri Burlaei adscriptus tractatus De planetis et eorum virtutis

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/22253/1/Marek%20Gensler%20-%20Gualteri%20Burlaei%20Adscriptus%20Tractatus%20de%20Planetis%20et%20Eorum%20Virtute.pdf

Gualteri Burlaei adscriptus tractatus De planetis et eorum virtutis

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)