Wójcik, Marcin

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

W obliczu przemian strukturalnych i kulturowych, które za-chodzą w Polsce na przełomie XX i XXI wieku pytanie o rolę wsi we współczesnych społeczeństwie jest bardzo zasadne. Skoncentrowanie polityki rozwoju społeczno-gospodarczego, w tym również strategii rozwoju regionalnego, na wielkich centrach miejskich (metropoliach) stworzyło sytuację, w któ-rej promocja wiejskich wartości nie jest łatwa, zwłaszcza po długim okresie negowania wkładu „wiejskości” w rozwój ogól-nospołeczny. Przyszłość wsi, jej treść kulturowa i formy, w któ-rych jest osadzona (krajobraz), zależy od sposobu, w jaki bę-dzie ona traktowana w społecznym dyskursie, w tym również naukowym. Istotą powrotu do korzeni „zapuszczonych” w przestrzeni jest odkrywanie świata lokalnych znaczeń, które tworzą się w wy-niku złożonych relacji pomiędzy przyrodą i osadzonymi w niej ludźmi. Skoncentrowanie się na kulturze środowisk lokal-nych pozwala zinterpretować wieś jako „miejsce”, oryginalny wytwór – jednoczesny proces i efekt współpracy człowie-ka z najbliższym otoczeniem w określonych uwarunkowa-nia cywilizacyjnych. Zwrócenie uwagi na fakty jednostkowe, opowieści o życiu ludzi wplecionym w specyficzne warunki otoczenia – przyrodnicze i kulturowe, jest niezwykle kuszącą i potrzebną perspektywą opisu i wyjaśniania rzeczywistości.Przedstawione przez zespół autorki studia przypadku poka-zują jak wielką rolę spełnia wieś i ma ciągle do spełnienia w spontanicznym podtrzymywaniu i odtwarzaniu zachowań opartych na tradycyjnych wartościach. Wszelkie przejawy od-budowy „wiejskości”, swoistego „przebudzenia” kulturowego przedstawione w opisach ukazują piękno dobrze pojętej pro-stoty pomysłu, działań i efektów kreacji „miejsc”. We współ-czesnym myśleniu o wsi, niezależnie jak obecna cywilizacja zmienia ramy naszego życia, zaznacza się powrót do naszych wiejskich korzeni. Poszukujemy tego, co zostało zapomniane lub utracone. Powroty te są już inne, tak jak inna w swoich treściach i znaczeniach jest sama wieś. Wieś nie może być wobec tego traktowana jako „dopełnienie” miasta, ale sta-nowi dla niego alternatywę. Swoistość cech wiejskiego życia Wiejska drogaMarcin WójcikUniwersytet Łódzkihttp://dx.doi.org/10.18778/8088-426-7.1292odzwierciedla się w sposobie, w jaki ludzie zamieszkują i kształtują swoją ziemię, mały skrawek ‘obszaru wiejskiego’, który dzięki ich pamięci, wyobrażeniom i wysiłkom za-mienia się w „miejsca”, kulturowe konstrukcje wsi, przesycone śladami pozostawiony-mi przez gospodarujące nimi kolejne pokolenia mieszkańców – użytkowników, gospo-darzy, kreatorów i co najważniejsze dla dalszego trwania – wizjonerów.„Wiejska droga”, która prowadzi do mniej lub bardziej świadomego sukcesu w odzy-skiwaniu i kreacji specyfiki i autentyczności „miejsc” jest najeżona wieloma przeciw-nościami. Ich pokonanie, rozwiązanie problemów w osiągnięciu założonych celów to niezwykły akt budowy świadomości społeczności lokalnej, a w jej obrębie tożsamości kulturowej i terytorialnej. Wśród wielu elementów, które współtworzą oryginalność każdej z wybranych przez nas miejscowości, można wskazać te uniwersalne, bez któ-rych proces „budzenia potencjału” nie miałby szans na powodzenie. „Korzeń kultu-rowy” zostaje wzmocniony lub zapuszczony na nowo kiedy przede wszystkim ludzie są w stanie wytworzyć podstawy dla zaistnienia „wzajemnego zaufania” – fundamentu każdego rzeczywistego porządku opartego na wartościach humanizmu.Prawdziwym sprawdzianem dla społeczności lokalnej jest wytworzenie się grupy lu-dzi, których najważniejszą cechą jest zdolność do współpracy. Wiejskie relacje spo-łeczne, które stają się motorem dla różnych działań, opierają się w dużej mierze na środowisku sąsiedzkim i rodzinnym. Czynnikiem konstytuującym grupę i nadającym odpowiednią dynamikę zdarzeń jest lider lub liderzy. Ich altruistyczna praca na rzecz wspólnoty oraz wytworzone relacje pomiędzy nimi a otoczeniem gwarantują społecz-ności lokalnej swoistą opiekę nad ideą. Przestrzeń aktywizacji wspólnoty tworzą insty-tucje, które są stabilizatorem wizji i charakteru aktywności społecznej. Formalizacja instytucji, nadanie im wymiaru prawno-organizacyjnego, prowadzi w konsekwencji do wytyczenia rzeczywistej strategii rozwoju, stopniowe kreowanie fizycznych form dla realizacji pomysłów (infrastruktura) oraz reprodukcję aktywności, zwłaszcza w za-kresie pewnej cykliczności zdarzeń (np. kalendarz dorocznych wydarzeń). Istotnym elementem w osiągnięciu sukcesu jest budowa lub wzmocnienie tożsamości „miejsca”. Bardzo ważną rolę w jej ustanowieniu i podtrzymaniu spełnia forma śro-dowiska przyrodniczego. Wytwarzanie się związku człowieka z przyrodą ma wymiar zarówno symboliczny jak i funkcjonalny. Zakres symboliczny odnosi się do emocjonal-nej relacji człowieka z formą, która im bardziej jest wyrazista tym mocniej buduje wy-obrażenie „miejsca”, np. rzeka, góra, dolina, jezioro, las. Zakres funkcjonalny polega na możliwościach, które stwarza przyroda do  pracy. W specyfice relacji człowieka z na-turą tkwi w dużej mierze sposób aktywności społeczno-ekonomicznej (zawodowej) oraz formy zagospodarowania terenu. Społeczne uświadomienie „miejsca”, wartości zbudowanych na dialektycznym związku przeszłości (tradycja) i celów dalszego rozwo-ju (innowacja) tworzy poczucie bycia w miejscu, dumy z zamieszkania, podstawy dla dalszej transformacji oraz kreowania „opowieści” – swoistej narracji „miejsca” w któ-rej zawiera się odwołanie do „mitów” założycielskich wspólnoty oraz form przekazu tej specyfiki na zewnątrz.Analiza poszczególnych przypadków zaprezentowanych w pracy, wybranych w subiek-tywny przez nas sposób wyraża nie tylko zachwyt lokalnością i sposobami jej daw-nej i współczesnej kreacji, ale wskazuje na pewien preferowany wzorzec „wiejskości”. Wyłaniający się z poszczególnych opisów wzorzec opiera się przede wszystkim na „zrównoważeniu” różnych aspektów życia wiejskiego, tj.:93- skali, tj. dającej się całościowo objąć zmysłami wspólnoty lokalnej i formy wsi wyod-rębnionej z przestrzeni;- form, tj. trwania materialnego dziedzictwa przeszłości wraz z kolejnymi nawarstwie-niami dopasowanymi do historycznego układu;  - funkcji, tj. ciągłości działalności opartych na współpracy człowieka z naturą, tradycyj-nych, pierwotnych (np. rolnictwo, leśnictwo) jak i nowych wychodzących naprzeciw potrzebom konsumpcyjnym (np. turystyka); - wyobrażeń, tj. trwałości poczucia nieprzemijających walorów wsi i form ich promocji w społeczeństwie.Studia przypadku i zawarta w nich przez nas treść nie tworzą podstaw dla „wielkiej” generalizacji. Z pewnością jednak przybliżają do zrozumienia istoty współczesnej polskiej „wiejskości”, z wszystkimi jej zaletami i obciążeniami oraz wskazują jak wielką wartość stanowi ona dla naszego kulturowego trwania jako wspólnoty ludzi połączo-nych geografią i historią.

Wiejska droga

Marcin Wójcik

Crossref

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/21271/%5b91%5d-93_W%c3%b3jcik_Wiejska%20droga.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Wiejska droga

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Crossref