Golba, Dagmara

Turoń, Katarzyna

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Idea gospodarki okrężnej w aspekcie odpadów z branż TSL i AutomotiveWstępSpołeczna odpowiedzialność biznesu (z  języka angielskiego: cor-porate social responsibility) to idea, zgodnie, z którą przedsiębiorstwa w swojej działalności powinny kierować się nie tylko dążeniem do mak-symalizacji zysku i  własnym interesem, ale powinny wspierać rozwój społeczno-gospodarczy, a  także przeciwdziałać swojemu negatywnemu wpływowi na środowisko, czy też społeczeństwo. Jedną z definicji zapisa-no w normie ISO 26000, charakterystycznym jej elementem jest wyróż-nienie siedmiu obszarów społecznej odpowiedzialności biznesu1.W  literaturze przedmiotu odnaleźć można bardzo wiele różnorod-nych definicji społecznej odpowiedzialności biznesu. Jedną z nich inte-resujących koncepcji CSR jest ta, którą zaproponował J. Elkington, tzw. triplebottomline, czyli zasada potrójnego fundamentu2. Zakłada ona, że cele rozwojowe przedsiębiorstwa, jako systemu społeczno-ekonomiczne-go, powinny łączyć aspekty związane z zyskiem ekonomicznym, ludźmi tworzącymi organizacje oraz troskę o środowisko3. Definicja ta nawiązuje 1 ISO 26000, www.odpowiedzialnafirma.pl/o-csr/iso-26000 [dostęp online: 15.04.2016].2 J. Elkington, Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business, Capstone Pu-blishing Limited, Oxford 1997.3  A. Witek-Crabb, Zrównoważony rozwój przedsiębiorstw w praktyce gospodarczej, [w:] R. Pajda (red.), Wybrane zagadnienia współczesnej ekonomii. Materiały Konferencyjne AGH w Krakowie, Kraków 2001, s. 152–159.Katarzyna TurońStudentka, Politechnika Śląska, Wydział Transportu, Katedra Budowy Pojazdów SamochodowychDagmara GolbaDoktorantka, Uniwersytet Jagielloński, Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej, Instytut Spraw Publicznychhttp://dx.doi.org/10.18778/8088-490-8.028 Katarzyna Turoń, Dagmara Golbado powiązania społecznej odpowiedzialności biznesu i koncepcji zrów-noważonego rozwoju, który to przecież oparty jest na trzech filarach: społeczeństwie, gospodarce i środowisku.Zastosowanie się firm do wytycznych zrównoważonego rozwoju sta-nowi obecnie duże wyzwanie. Podstawowym problemem, z jakim spoty-kają się przedsiębiorstwa to kwestie związane z niszczeniem środowiska naturalnego. W  związku z  tym firmy, starają się znaleźć coraz nowsze rozwiązania technologiczne czy konstrukcyjne, modyfikują swoje pro-cesy, stawiają na zrównoważone łańcuchy dostaw. Wszystkie te aspekty są istotne, jednak zwykle wiążą się z  koniecznością posiadania dużych nakładów finansowych. Co w  przypadku, kiedy firma, nie może sobie na takie wydatki pozwolić? Z pomocą przychodzi gospodarka okrężna o obiegu zamkniętym, która jest „odpowiedzią na globalny kryzys eko-nomiczny i środowiskowy”4.Gospodarka okrężnaPodstawowa zasada funkcjonowania gospodarki okrężnej bazuje na koncepcji „od kołyski do kołyski” (ang. creadle to creadle). Oznacza to, że dany produkt po zakończonym procesie eksploatacji zostaje wykorzystany ponownie w innej formie. Jest to swego rodzaju „wskrzeszenie” produktu.Jednym z najważniejszych założeń koncepcji minimalizacja wpływu na środowisko produktów, przede wszystkim poprzez odpowiedni wybór składników i sposób projektowania. Wszystko w taki sposób, aby dany przedmiot mógł być ponownie wykorzystany5.Koncepcja „od kołyski do kołyski” wiąże się z zamkniętym obiegiem surowców. Charakterystycznym elementem jest tu ostatni etap cyklu ży-cia produktu, który powinien być jednocześnie pierwszym etapem cyklu życia innego produktu. Producent powinien także potwierdzić, że użyte surowce i materiały pochodzą z poprzedniego użycia lub zostały odzy-skane. Bardzo ważny jest także odpowiedni sposób transportu produk-tów, cechujący się efektywnością6.4  A. Abec, Ekonomia od kołyski do kołyski, Wspólna Odpowiedzialność. Biznes w mieście, Maga-zyn Miasta nr 2(8)/2014, Warszawa, 2014.5 www.odpowiedzialnybiznes.pl/hasla-encyklopedii/gospodarka-okrezna-circular-economy [dostęp online: 1.06.2016].6 P. Hąbek, Zrównoważone wytwarzanie egzemplifikacją koncepcji CSR w  obszarze produkcji, www.delibra.bg.polsl.pl/Content/27315/BCPS_31049_-_Zrownowazone-wytwarz_0000.pdf. [dostęp online: 1.06.2016].9Idea gospodarki okrężnej w aspekcie odpadów z branż TSL i AutomotiveMetodę „od kołyski do kołyski” można zastosować także w sposobie pakowania produktów. Wówczas szczególną uwagę należy zwrócić na następujące elementy:7• stosowanie opakowań biodegradowalnych, które po wyrzuceniu wbudowują się w składniki glebowe, co będzie miało pozytywny, a nie negatywny skutek,• stosowanie odpowiedniej ilości opakowań,• opakowanie ma stać się technicznym lub biologicznym składni-kiem po pierwszym wykorzystaniu, wpływa to także na pozytywny odbiór produktu przez klienta,• dobór właściwych dodatków i barwników, opakowanie może być tańsze podczas prowadzenia recyclingu.Jak można zauważyć koncepcja „od kołyski do kołyski”, z którą wiąże się ekonomia okrężna, może być realizowana w wielu aspektach działal-ności przedsiębiorstwa, m.in. w procesie projektowania i produkcji, ale także w logistyce i transporcie wyrobów danego przedsiębiorstwa.Recycling a upcycling w TSLBranża TSL to sektor, który nieustannie kojarzony jest z  negatyw-nym wpływem na środowisko. Dzieje się tak z uwagi na znaczną ilość odpadów, jakie produkowane są podczas łańcuchów dostaw czy samej eksploatacji pojazdów. Zainteresowanie ochroną środowiska w  logisty-ce pozwoliło w pełni rozwinąć się jej dziedzinie, jaką stanowi logistyka odzysku. Działanie logistyki odzysku opiera się na zasadzie PDCA (ang. plan-do-check-act), czyli idei planowania działań środowiskowych, wdra-żania, sprawdzania ich wpływu na środowisko, społeczeństwo i gospo-darkę oraz poprawa aktywności w celu nieustannego dążenia do ulep-szeń8. W myśl tej zasady powszechnym stało się stosowanie recyclingu, któremu poddawane są głównie materiały używane do produkcji opako-wań9. Pomimo, że proces ten przynosi wiele zalet, wraz ze wzrostem za-interesowania społeczeństwa aspektami ekologicznymi przedsiębiorstwa zaczęły stosować także wyższą formę recyclingu, którą jest upcycling. W jaki sposób można jednak połączyć proces tworzenia produktu o wyż-7 B. Ziółkowski, Ekoefektywność w kontekście zarządzania strategicznego, [w:] A. Kaleta (red.), K. Moszkowicz (red.), Zarządzanie strategiczne w badaniach teoretycznych i w praktyce, Prace Naukowe UE w Wrocławiu nr 20, Wrocław 2008, s. 490–497, za: por. M. Braungart, W. Mc-Donough, A. Bollinger, Cra-dle-to-cradle design: creating healthy emissions – a strategy for eco-effective product and system design, Journal of Cleaner Production 15(13–14), 2007, 1337–1348.8 K. Michniewska, Nowe trendy w logistyce: logistyka odzysku a ekologistyka, Czasopismo Logi-styka nr 1/2006, Instytut Logistyki I Magazynowania, Poznań, 2006.9 P.R. Murphy, D.F. Wood, Nowoczesna logistyka, Wydawnictwo Helion, Gliwice, 2011.10 Katarzyna Turoń, Dagmara Golbaszej wartości z  tzw. „logistycznych śmieci”? Pomimo pozornego braku odpowiedzi na to pytanie, z dobrych praktyk firm wynika, że zastosowa-nie upcyclingu do produktów pochodzących z  logistyki i  branży auto-motive staje się coraz bardziej popularne. Przykłady jego wykorzystania zostały zaprezentowane w kolejnym podrozdziale.Odpowiedzialne odpady logistyczne, jako nowe produkty o wyższej wartości – przykładyAby dobrze zrozumieć ideę stosowania upcyclingu w praktyce należy sku-pić się na jego podstawowej zasadzie, która zakłada, że zużyta rzecz, może być nowym produktem o wyższej wartości. Wyższa wartość polega w tym przy-padku na dwóch aspektach. Pierwszy z nich wiąże się z jakością produktów.Przedmioty pochodzące z upcyclingu często traktowane są z o wiele większym kunsztem i artyzmem10. Ponadto produkowane są w małych, zwykle limitowanych – z przyczyn technicznych – seriach. Są także uni-katowe, ponieważ stopień zużycia danego produktu w jego poprzednim cyklu życia będzie zróżnicowany dla każdego ze stosowanych do upcyc-lingu przedmiotach. Drugi z aspektów to historia związana z pochodze-niem danego przedmiotu. Jego wartość wzrasta wraz ze świadomością, że jest to produkt z interesującym zastosowaniem w przeszłości, ale także z wiedzą, że powstał on w oparciu o zasady zrównoważonego rozwoju, które to stają się dla społeczeństwa coraz ważniejsze.Produkty upcykling-owe to głównie przedmioty użytkowe, bazujące na naturalnych, ekologicznych materiałach. Do przedmiotów najbardziej znanych zaliczyć można wszystkie te, które są obiektami pochodzącymi z przekształcenia palet stosowanych w logistyce w nowe wyroby. Obecnie, dużym zainteresowaniem cieszą się meble wykonywane z palet. W ofer-cie znaleźć można zarówno meble domowe jak i ogrodowe. Ponadto z pa-let wykonywane są także kwietniki, skrzynie na narzędzia czy artykuły dla dzieci takie jak huśtawki. Należy wspomnieć o  tym, że palety dają wiele możliwości zastosowań. Ich deski mogą posłużyć także jako panele podłogowe, boazeria czy ogrodzenia.Drugą z możliwości zastosowania materiału pochodzącego z logistyki do upcyclingu są plandeki pochodzące z naczep pojazdów ciężarowych. Plan-deki to produkt, który podczas transportu łatwo ulega uszkodzeniom, często bywa rozrywany czy poprzecinany. Możliwa jest jego naprawa i regeneracja wówczas, gdy uszkodzenie obejmuje niewielkie partie materiałów, w przy-10 www.dailykos.com/story/2014/1/12/1269173/-Can-Upcycling-lead-to-real-change--or-do-we-need-an-Economy-for-the-Common-Good [dostęp online: 1.06.2016].11Idea gospodarki okrężnej w aspekcie odpadów z branż TSL i Automotivepadku większych zwykle pojawia się konieczność zakupu nowej plandeki. Dlatego też istotnym było znalezienie sposobu na wykorzystanie go w al-ternatywny sposób. Sposobem tym jest produkowanie toreb i kosmetyczek, które wytworzone są ze zużytych plandek. Artykuły te cechuje nieprzecięty design – zwykle nie jest możliwe znalezienie dwóch takich samych rzeczy. Ponadto torby mogą być także wyposażone w trzeci przykład materiałów, jakim są pasy bezpieczeństwa. Zużyte, często pochodzące z pojazdów powy-padkowych pasy używane są jako wytrzymałe uchwyty do toreb.Innym materiałem do produkcji palet, może być kolejny element po-chodzący z logistyki, którym są worki na listy. Każdy z nich posiada po-nadto swój indywidualny numer, co z pewnością stanowi o unikatowej wartości produktu.Przykładami z branży automotive może być zastosowanie podzespo-łów pojazdów do produkcji mebli i prezentowanie ich w formie muzeum. Najczęściej wykorzystywane są bloki silników, skrzynie biegów wraz z pozostałymi elementami układu przeniesienia napędu, elementy zawie-szeń czy fragmenty karoserii.Równie popularne jest także wykorzystywanie opon samochodowych jako mebli, akcesoriów ogrodowych, akcesoriów dla zwierząt (legowi-ska), parkingowych (stojaki na rowery), oświetlenia (lampy). Opony ro-werowe służą zwykle jako materiał na torebki lub donice.Powyższe przykłady stanowią jedynie kilka możliwości zastosowania upcyclingu w  branżach TSL czy automotive. W  obu sektorach istnieje jeszcze wiele odpadów, które zasługują na nadanie im nowej formy, w za-leżności od kreatywności autorów projektów i wzrostu zainteresowania ideą upcyclingu wśród społeczeństwa.PodsumowanieEkonomia okrężna znajduje swoje zastosowanie w  wielu aspektach życia, często, jako uczestnicy społeczeństwa spotykamy produkty, które powstały zgodnie z koncepcją „od kołyski do kołyski”. Wiele z założeń wspomnianej idei znajduje swoje zastosowanie nie tylko w  produkcji i projektowaniu różnego rodzaju przedmiotów, ale także w transporcie, logistyce, czy też zarządzaniu.Postępujące zanieczyszczenie środowiska i jego degradacja, coraz bar-dziej zachęcają do podejmowania działań mających na celu przeciwdzia-łanie tym zjawiskom i  promocję postaw proekologicznych. Ważna jest tutaj rola przedsiębiorstw, które również w swojej działalności powinny szczególną uwagę przywiązywać do kwestii środowiska naturalnego, jest to bowiem nie tylko jeden z filarów zrównoważonego rozwoju, ale także dziedzictwo, które przekazujemy kolejnym pokoleniom.12 Katarzyna Turoń, Dagmara GolbaOrganizacje mogą realizować koncepcje społecznej odpowiedzial-ności biznesu i koncepcję zrównoważonego rozwoju na kilka różnych sposobów, jednym z nich jest właśnie dostosowanie produkcji do zało-żeń filozofii „od kołyski do kołyski”, a więc wykorzystywanie materia-łów odzyskanych, produkcja wyrobów, które będą mogły być później poddawane np. recyclingowi, czy też stosowanie efektywnego transpor-tu i  odpowiednie kształtowanie łańcuchów dostaw. Jest to coraz bar-dziej popularna postawa wpisująca się w dążenie do zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego.13Idea gospodarki okrężnej w aspekcie odpadów z branż TSL i AutomotiveBibliografiaLiteratura książkowaAbec A., Ekonomia od kołyski do kołyski, Wspólna Odpowiedzialność. Biznes w mieście, Magazyn Miasta nr 2(8)/2014, Warszawa, 2014.Elkington J., Cannibals with Forks: The Triple Bot-tom Line of 21st Century Business. Capstone Publishing Limited, Oxford, 1997.Fleischmann M., Bloemhof-Ruwaard J., R. Dekker, van der Laan, E., van J.A.E.E. Nunen and van L.N. Wassenhove, Quantitative models for re-verse logistics: a review, European Journal of Operational Research, Vol. 103 No. 1/1997, [w:] R.S. Tibben-Lembke, D.S. Rogers, Diffe-rences between forward and reverse logistics, Supply Chain Management: An International Journal, Volume 7, Number 5/2002.Michniewska K., Nowe trendy w logistyce: logisty-ka odzysku a ekologistyka, Czasopismo Logi-styka nr 1/2006, Instytut Logistyki i Magazy-nowania, Poznań, 2006.Murphy P.R, Wood D.F., Nowoczesna logistyka, Wydawnictwo Helion, Gliwice, 2011.Witek-Crabb A., Zrównoważony rozwój przed-siębiorstw w  praktyce gospodarczej, [w:] R. Pajda (red.), Wybrane zagadnienia współ-czesnej ekonomii. Materiały Konferencyjne AGH w Krakowie, Kraków, 2001.Ziółkowski B., Ekoefektywność w  kontekście zarządzania strategicznego, [w:] A. Kaleta (red.), K. Moszkowicz (red.), Zarządzanie stra-tegiczne w badaniach teoretycznych i w prak-tyce, Prace Naukowe UE w  Wrocławiu nr 20, Wrocław 2008, za: por. M.  Braungart, W. McDonough, A. Bollinger, Cra-dle-to-cradle design: creating healthy emissions - a strategy for eco-effective product and sys-tem design, Journal of Cleaner Production 15 (13–14), 2007, 1337–1348.Źródła internetowewww.dailykos.comwww.odpowiedzialnafirma.plwww.delibra.bg.polsl.pl

Idea gospodarki okrężnej w aspekcie odpadów z branż TSL i Automotive

Katarzyna Turoń

Dagmara Golba

Crossref

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/22333/%5b7%5d-13_Turon_Idea%20gospodarki.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Idea gospodarki okrężnej w aspekcie odpadów z branż TSL i Automotive

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Crossref