Wrzesień, Witold

Polish

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Nie ma jednej młodzieży

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Nie ma jednej młodzieżyWitold Wrzesień Instytut Socjologii UAM w PoznaniuWładza Sądzenia: Czy problemy młodzie-ży związane z sytuacją na rynku pracy (np. zagrożenie prekaryzacją, poszerzenie kategorii NEET, prywatyzacja odpowie-dzialności za kariery zawodowe i in.) mogą przyczynić się do powstania tego rodzaju więzi społecznych, które prowa-dzą od wspólnoty położenia do jedności pokoleniowej? Prof. dr hab. Witold Wrzesień: Udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na tak po-stawione pytanie przysparza pewnych trudności. Pierwsze z nich wiążą się z przy-wołanymi tu elementami teorii pokoleń. Jedność pokoleniowa – stan charakteryzu-jący związki pokoleniowe, a powstający na skutek wspólnego przetwarzania przeżyć i doświadczeń – w ujęciu proponowanym przez Karla Mannheima w 1928 roku (czyli na wiele lat przed powstaniem autono-micznej kategorii społecznej młodzieży, co nastąpiło w latach 50. XX wieku), pojawiał się na rynku pokoleń niezmiernie rzadko. Poza tym były to okresy dość krótkie i w za-sadzie w pewnym sensie „regionalne” – ich symboliczne terytoria ograniczały się do bądź to państwowych, bądź też kulturo-wych przestrzeni. Najbardziej wyrazistym przykładem jest młodzież Zachodu w roku 1967 – hipisowskiego Lata Miłości. Z tym że tamte, szczególne w procesie wymiany pokoleń wydarzenia – kontynuacje „kultu-rowej bomby” swingującego Londynu oraz rozwój subkulturowości hipisów – zawdzię-czamy przedstawicielom dwóch pokoleń: Silent Generation i Baby Boomers. Zatem nie była to „czysta” postać jedności poko-leniowej jednej grupy pokoleniowej. Poza tym szybko straciła swoją siłę i po niejedno-rodnych formach radykalizacji w roku 1968 przekształciła się w zróżnicowane enklawy kultury alternatywnej. Owszem silnie inno-wacyjne, jednak w sumie tylko fasadowo połączone wspólnym pokoleniowym mia-nownikiem. Kolejnymi przykładami zaist-nienia jedności pokoleniowej mogą być przypadki młodzieży brytyjskiej klasycznej epoki punk (a dokładnie lat 1976–77) czy czasów Drugiego Lata Miłości (lata 1988–89). W pierwszym przypadku szczególna sytuacja ekonomiczno-polityczno-społecz-na w Wielkiej Brytanii, a w drugim niespo-dziewany subkulturowo-kontrkulturowy potencjał clubbingu spowodowały krót-kotrwałe, chociaż bardzo silne i wyraziste manifestacje pokoleniowości przez mło-dzież brytyjską. I to w zasadzie wszystko. Nawet odpowiedzialne za dzisiejszy kształt polskiej rzeczywistości i wprowadzenie licz-nych innowacji w naszym kraju Pokolenie ‘89 nigdy nie charakteryzowało się cechami typowymi dla teoretycznego konstruktu Karla Mannheima. Oprócz tego powinniśmy uwzględniać w adaptacjach jego koncepcji fakt, że w czasach Karla Mannheima nie było autonomicznej kategorii społecznej młodzieży. Wówczas było się dzieckiem, a po przekroczeniu symbolicznych progów wkraczania w dorosłość (np. zdania matu-ry) – dorosłym. Dzisiaj – od ponad sześć-dziesięciu lat – mamy zarówno młodzież, czy.sciec.plstanowiskoNie ma jednej młodzieży 23istnienia (czyli od lat 50. XX wieku), subkul-turowa działalność młodzieży w czasach dominacji kultury konsumpcyjnego kapita-lizmu straciła swoje wcześniejsze znacze-nia. Paradoksalnie to świat biznesu, a nie władzy rozwiązał potencjalne problemy z subkulturową wywrotowością. Grunge i brit pop już nie miały szans się zbuntować (zostały zamienione w towar i sprzedane zanim zdążyły dobrze się rozwinąć), a recy-kling hipsterów przypomina subkulturową karykaturę. Dziś, z wyjątkiem stosunkowo wąskich enklaw prawdziwej młodzieżowej subkulturowości, młodym wystarcza sub-kulturowa fasadowość – subkulturowy styl nie łączy się z grupowymi subkulturowymi działaniami i wyrazistą subkulturowa więzią.WS: Komunikacja internetowa charaktery-zuje się żywiołowością, niszowością aren sporów i uwalnianiem przestrzeni dla „technik konstruowania siebie”. W jakim stopniu nowe media przyczyniają się do indywidualizacji, a w jakim do uspołecz-niania życia młodych ludzi? Witold Wrzesień: Współczesne media prze-de wszystkim stwarzają pozory. Dzisiejszy świat traci nie tylko realność (rzeczywisto-ści świata życia codziennego ulegają od-realnieniu dzięki powstawaniu przestrzeni granicznych z ekspansywnymi subświatami wirtualnymi), a wręcz zyskuje iluzoryczność, która staje się skutecznym mechanizmem kontroli społecznej. Realne zanika, ukrywa się, a to co zostaje wydaje się atrakcyjne, i to bardzo. Nie tylko dla młodych. Przede wszystkim jednak te nowe, liminalne tery-toria i oferowane przez nie formy działań neutralizują potencjalne stany niezadowo-lenia czy buntu. Jak dotąd siła społecznego rażenia Internetu kończy się na flash mo-bach. Nawet bunt przeciw ACTA okazał się modelowym przykładem współczesnych form przyjaznego sprzeciwu, z którego i tak nic niebezpiecznego dla głównych graczy sceny politycznej i gospodarczej wykluć się nie może. Żyjemy w czasach ogólnoświa-towej manipulacji, a nowoczesne media, w tym Internet są jej najsilniejszym orężem. Najlepszym tego przykładem jest wszech-obecna promocja ideologii indywidualizmu, który w istocie wcale nim nie jest. Dzisiejszy indywidualista, migrując między różny-mi dostępnymi światami, inaczej niż typ indywidualisty Petera Bergera i Thomasa Luckmanna – przywołując klasyków – nie konstruuje świadomie swojej osobowo-ści, chociaż tak mu się wydaje i tak mu się wmawia. Jego świadomość znajdowania się pod wpływem oddziaływań ukierun-kowanych na konstruowanie jego własnej osobowości i de facto bycia plastycznie modyfikowanym oraz kierowanym jest skutecznie przytłumiana przez konse-kwentne przekonywanie go, kim jest, a on bardzo chce w to wierzyć. Podobnie jak w przypadku typu indywidualisty Petera Bergera i Thomasa Luckmanna jego sta-łą zinternalizowaną cechą autopercepcji są możliwości alternacji, które również postrzega on w kategoriach możliwego życiowego wyboru, jednak nie zauważa, że jest zdalnie sterowany, a jego autonomicz-ne wybory są pozorne, przeważnie zapla-nowane w kampaniach marketingowych. Poza tym cóż to za indywidualizm, skoro wszyscy, komponując samych siebie, robią to samo? To raczej nowa postać socjalizacji/kontroli społecznej, a mówiąc precyzyjniej: skuteczne przeciwdziałanie pojawianiu się niepożądanych norm, wartości i wzorów zachowań. Również u młodzieży, której potencjał innowacyjności niejako z definicji jest bardzo silny i powinien stymulować proces kulturowych czy społecznych zmian. Trudno jednak oczekiwać ich za ekranem komputera lub telefonu komórkowego.jak i długą historię młodzieżowych (przede wszystkim w wieku 19–26 lat) form kształ-towania pokoleniowości kolejnych grup pokoleniowych. To ważna cecha współczes-ności, o której w analizach światów pokoleń nie powinniśmy zapominać.Drugim utrudnieniem w odpowiedzi na postawione powyżej pytanie jest fakt, że cechą większości pokoleń jest brak przy-wiązywania wagi do własnej pokolenio-wości, a mówiąc językiem socjologii: brak wspólnego światopoglądu zbiorowego (jak nazywała go Hanna Świda-Ziemba) czy poczucia pokoleniowej przynależności, jak sam ten stan nazywam. W socjologicznych analizach pokoleń występują dwa stanowi-ska na temat relacji pomiędzy tworzeniem się pokoleń a uświadamianiem sobie tego faktu przez osoby w ich skład wchodzące. Pierwsze zakłada, że pokolenia to zbio-rowości, które tworzą jednostki mające poczucie pokoleniowej przynależności czy charakteryzujące się pokoleniową świado-mością. Natomiast zwolennicy drugiego, współcześnie bardziej rozpowszechnione-go stanowiska, do których piszący te słowa również się zalicza, przyjmują, że pokolenia to zbiorowości, w ramach których świado-mość tworzenia pokolenia może być słaba lub nie występuje wcale. Wspólna poko-leniowa sytuacja, wspólne pokoleniowe przeżycia nie muszą prowadzić do wspól-nego uświadamiania sobie faktu tworzenia pokolenia. W ostatnich latach zasygna-lizowane tu zjawisko silnie zaznaczało swoją obecność wśród polskiej młodzieży. Tymczasem niedawno zaobserwowałem (na podstawie przeprowadzonych krót-kich badań sondażowych w 2014 roku) zauważalny wzrost poczucia pokoleniowej przynależności wśród osób, które zaliczam do nowej, kształtującej się właśnie grupy pokoleniowej w naszym kraju, co sygnalizu-ję w artykule zamieszczonym w niniejszym numerze „Władzy Sądzenia”. Czy zmiana ta jest pochodną sytuacji ekonomicznej, w której przychodzi współczesnej polskiej młodzieży wkraczać w dorosłość? Można przypuszczać, że w pewnym sensie owszem tak, niemniej jednak należy pamiętać, że specyfika przemian w systemie ekonomicz-nym zawsze miała swój wkład w kształto-wanie pokoleniowości i obecna sytuacja w podobny sposób wpisuje się w ten pro-ces. A w tych przestrzeniach współczesny konsumpcyjny kapitalizm wypracował dość skuteczne mechanizmy zapobiegania two-rzeniu się zagrażających mu form wspól-notowości, czego dobrym przykładem jest chociażby promocja ideologii indywidu-alizmu czy komodyfikacja kultur alterna-tywnych. Zatem podsumowując, raczej nie spodziewałbym się w najbliższych latach młodzieżowego wybuchu pokoleniowości z silnym poczuciem pokoleniowej przyna-leżności, nie tylko zresztą w naszym kraju, ale w kręgu kultury Zachodu w ogóle.WS: Czy – sięgając po plastyczne określe-nie Zygmunta Baumana – w czasach płyn-nej nowoczesności (m.in. indywidualizacji życia społecznego i urynkowienia sfery kultury symbolicznej) młodzież wciąż potrzebuje subkultur będących namiastką utopii „rozsadzających” rzeczywistość? Witold Wrzesień: Cóż, subkultury nigdy nie były młodzieży „potrzebne”, one sta-nowiły element manifestacji jej kultury, a współczesna kultura młodzieżowa rzadko korzysta z narzędzi z repertuaru świata subkultur. Dlaczego? Niestety dzieje się tak za sprawą coraz skuteczniejszej komodyfi-kacji subkulturowych wzorów przez koncer-ny, ukierunkowane w swoich działaniach marketingowych na młodzież. Z powodu intensyfikacji tego procesu, który towarzy-szy kulturze młodzieżowej od początku jej Nie ma jednej młodzieży 25kultury młodzieżowej oraz zmieniających się cech grup pokoleniowych w Polsce i na świecie.Afiliacja:Instytut Socjologii UAMul. Szamarzewskiego 89, budynek C60-568 Poznańe-mail: witoldww@gmail.comCytowanie:Wrzesień, Witold, (2015), Nie ma jednej młodzieży, „Władza Sądzenia”, nr 7, ss. 21–25 [dostęp dzień, miesiąc, rok]. Dostępny na www.wladzasadzenia.pl.WS: W jaki sposób tłumaczyć deklaro-waną na poziomie wielu państw narodo-wych niechęć młodzieży do partycypacji politycznej? Czy apatia i niechęć do polityki mają w tym wypadku wspólny mianownik? Witold Wrzesień: Odpowiadając na to pyta-nie, muszę odwołać się do problemów po-ruszonych w poprzednim. Ogólnie mówiąc i oczywiście na potrzeby tej dyskusji uprasz-czając, specyfikę współczesnych systemów kontroli społecznej (w wymiarze państwo-wym) charakteryzuje umiejętne oddalanie potencjalnych zagrożeń, które mogą być prowokowane przez obywateli własnych państw. Ważnym elementem tego procesu są złożone mechanizmy manipulacji – jed-ne z najskuteczniejszych metod kontroli społecznej. Tym, którzy prowadzą grę poli-tyczną, na rękę jest apolityczność obywateli i to w zasadzie wszystkich, nie tylko ludzi młodych. Stan ten zmienia się nieznacznie jedynie w czasie wyborów. Gdyby dzisiaj młodzi Polacy przestali dystansować się od polityki i zaczęli upominać się o swoje racje (jak górnicy czy rolnicy), to by dopiero poja-wił się poważny problem dla graczy sceny politycznej. A tak, skuteczny system kon-troli sprawnie podsyca niechęć do polityki, sprzyja postawom proemigracyjnym i dba o trwanie istniejącego status quo.WS: Czy w akademickich, ale również publicystycznych debatach o młodzie-ży powinniśmy w pierwszej kolejności uwzględniać lokalne konteksty warunku-jące jej położenie, czy też próbować wyjaś-nień o charakterze dużo bardziej ogólnym/ponadnarodowym? Czy w związku z tym powinniśmy mówić o młodzieży czy raczej o młodzieżach? Witold Wrzesień: Zawsze podkreślałem, że nie ma jednej młodzieży, a są tylko jej odmiany – młodzieże i teraz też tak jest. Młodzież tworzy swoje kolejne wcielenia, zarówno w sensie historycznym (kolejne ogniwa w wymianie pokoleń), jak i we współczesności danego miejsca i czasu. Tak jak nie było i nie ma jednej młodzieży, tak nie sądzę, aby można było traktować poważnie (popularyzowany ostatnio) marketingowy mit globalnego nastolat-ka. Jakoś trudno jest mi wyobrazić sobie unifikację stylu życia i konstytuujących go norm, wartości i wzorów zachowań u mło-dzieży żyjącej powiedzmy w Kanadzie, Indiach i Wenezueli. Pomijając tu zróż-nicowania pochodzenia społecznego czy środowiskowego, już sam fakt różnic kulturowych w moim przekonaniu nie po-zwala na traktowanie podobieństw w wy-korzystywaniu globalnych wirtualnych przestrzeni Internetu jako wskaźników podobieństw konstruowania młodzieżo-wych subświatów w świecie rzeczywistym. A i tam na przykład: młodzi Brytyjczycy i Japończycy jedzący „te same” che-eseburgery i słuchający tej samej muzyki i tak w moim przekonaniu się różnią, i to znacząco. Witold Wrzesień – socjolog, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kierownik Zakładu Socjologii Rodziny Instytutu Socjologii UAM. Jego podstawowe zainteresowania badawcze to socjologia młodzieży, kul-tura młodzieżowa, pokolenie, świat życia codziennego w rodzinie. Autor czterech książek i wielu artykułów na temat relacji międzypokoleniowych, wewnątrzrodzinnej socjalizacji i kontroli, subkultur i specyfi-ki funkcjonowania alternatywnych form 

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/21797/1/nie-ma-jednej-mlodziezy.pdf

Nie ma jednej młodzieży

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Nie ma jednej młodzieży

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w