Świgost, Agnieszka

Acta Universitatis Lodziensis Folia Sociologica

Polish

Agnieszka Świgost

Crossref

Recenzja książki Marty Smagacz-Poziemskiej Czy miasto jest niepotrzebne? (Nowe) przestrzenie życiowe młodych mieszkańców

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

A C TA U N I V E R S I TAT I S  L O D Z I E N S I SFOLIA SOCIOLOGICA 57, 2016  [167]http://dx.doi.org/10.18778/0208-600X.57.11Agnieszka Świgost*RECENZJA KSIĄŻKI MARTY SMAGACZ-POZIEMSKIEJ, CZY MIASTO JEST NIEPOTRZEBNE? (NOWE) PRZESTRZENIE ŻYCIOWE MŁODYCH MIESZKAŃCÓW MIASTA, WYDAWNICTWO NAUKOWE SCHOLAR, WARSZAWA 2015 (292 STRONY)Przemiany społeczno-przestrzenne polskich miast, związane z transformacją polityczno-gospodarczą po roku 1989, stanowią bardzo częsty temat rozważań naukowców – socjologów, geografów, urbanistów, ekonomistów czy kulturo-znawców. Okres ostatnich dwudziestu pięciu lat to czas radyklanych zmian uwa-runkowań i czynników wpływających na rozwój miast. Bardzo duży wpływ na obecne funkcjonowanie obszarów miejskich miały i wciąż mają procesy związane z rozwojem nowych technologii, kryzysem tradycyjnego przemysłu czy ogrom-nym wsparciem finansowym ze środków Unii Europejskiej. Co istotne, w prze-ciągu dwóch i pół dekady społeczności, instytucje i przestrzenie polskich miast doświadczyły przeobrażeń, które w miastach zachodnioeuropejskich trwały dwu-krotnie lub nawet trzykrotnie dłużej (G ą d e c k i, K u b i c k i 2014). Intensywne procesy globalne i makrospołeczne w Polsce bardzo rzadko idą w parze z racjo-nalnymi mechanizmami planowania przestrzennego i społecznego, co przyczynia się do głębokich przeobrażeń obszarów miejskich – przestrzennej segmentacji społecznej, rozlewania się miast (urban sprawl) czy zmiany znaczenia centrum miasta na rzecz centrów handlowych (K a j d a n e k 2011; M a k o w s k i 2004). Marta Smagacz-Poziemska w swojej książce Czy miasto jest niepotrzebne?, wy-danej w ramach projektu realizowanego ze środków Narodowego Centrum Na-uki, porusza zagadnienie, które nie jest częstym tematem polskich rozważań na-ukowych. Wpisując się w nurt socjologicznych badań nad postrzeganiem miasta przez mieszkańców, koncertuje się na nastolatkach – ich postawą wobec przemian społeczno-przestrzennych miast oraz sposobów korzystania z przestrzeni miejskich.Książka Czy miasto jest niepotrzebne? składa się z czterech części, w któ-rych przeplatają się wątki teoretyczne i empiryczne. Każdą z części stanowi pięć lub sześć rozdziałów. W części pierwszej autorka koncentruje się na prezentacji * Mgr, Zakład Badań Procesów Rozwojowych w Europie Środkowo-Wschodniej, Instytut Rozwoju Miast, ul. Cieszyńska 2, 30-015 Kraków; e-mail: aswigost@irm.krakow.plAgnieszka Świgost168teoretycznych podstaw socjologicznych badań obszarów miejskich. Druga część dotyczy trzech wyróżnionych w badaniach typów przestrzeni miejskiej – centrum miasta, miejsca zamieszkania i galerii handlowych. Trzecia i czwarta część książ-ki stanowi prezentację wyników badań nad postrzeganiem przestrzeni miejskiej przez nastolatków.Pierwsza część – Miasto jako przedmiot i podmiot zmian społecznych, stano-wi teoretyczną podstawę badań nad przestrzenią miejską. Autorka dokonuje prze-glądu i interpretacji teorii socjologii miasta, zarówno klasycznych paradygmatów rozwijanych przez Emila Durkheima, Maxa Webera, Georga Simmela i Karola Marksa, ujęcia ekologicznego, humanistycznego, jak i koncepcji nowszych, kon-certujących się na przemianach współczesnych miast (Saskia Sassen, Lyn H. Lo-fland, Martina Löw). Dyskusji poddane zostały również teoria „nie-miejsc” Mar-ca Augé (2010) i koncepcja „przestrzeni przepływów” Manuela Castellsa (2011). Obszerna część rozważań poświęcona została teorii strukturacji Anthony’ego Giddensa, koncertującej się na strukturze rozumianej jako „reguły i zasoby uwi-kłane w procesie społecznej reprodukcji” (G i d d e n s 2003: 30).W drugiej części (Tradycyjne i nowe przestrzenie miejskie – teoria i prakty-ka Krakowa i Katowic) przedstawiono teoretyczne i praktyczne ujęcie przestrzeni miejskiej. Analizie poddane zostały tradycyjne i nowe typy przestrzeni Krakowa i Katowic – centrum miasta, sąsiedztwa, osiedle i dzielnice oraz galerie handlowe. Kraków i Katowice są przykładami odmiennych modeli urbanistycznych, co wy-nika z ich różnej historii oraz funkcji, które pełniły i pełnią. Ich wspólną cechą jest metropolitalne oddziaływanie na otoczenie. Wybór miast został dokonany zgodnie z techniką selekcji zróżnicowanych przypadków (S e a w r i g h t, G e r r i n g 2008).W kolejnej części zatytułowanej: Badania nad nastolatkami w przestrzeni miejskiej – pytania, możliwości i ograniczenia autorka systematyzuje wiedzę z zakresu przestrzenności młodych ludzi oraz łączy ją z teoriami podmiotowości i relacyjnego ujęcia miasta. W rozważaniach uwypuklone zostały dwie kwestie. Pierwsza z nich związana jest z niewielką liczbą badań w Polsce poruszających tematykę nastolatków w przestrzeni miejskiej. Większość analiz dotyczących dzieci i młodzieży koncentruje się na problemach wychowawczych – przestęp-czości nieletnich, agresji, demoralizacji, problemach z nauką. Autorka zauważa, że „w kontekście dyskursu medialnego, w którym konkretne przypadki prze-stępstw czy wydarzeń ukazywane bywają jako pars pro toto – jako diagnoza doty-cząca rzeczywistości społecznej w ogólności, co bywa źródłem moralnej paniki” (S m a g a c z-P o z i e m s k a 2015: 119). Druga kwestia dotyczy różnych interpre-tacji zarówno przestrzeni miejskiej, jak i samej definicji dziecka i dzieciństwa. W związku z tym „przestrzeń miejska nastolatków” powinna być rozpatrywana przy uwzględnieniu szerszego kontekstu społeczno-kulturowego. Kontekst ten, z jednej strony, można uznać za otwarty ze względu na nieograniczone zasoby Internetu, z drugiej zaś jest to kontekst ograniczony przez dorosłych strukturyzu-jących przestrzeń nastolatków. Recenzja książki Marty Smagacz-Poziemskiej, Czy miasto jest niepotrzebne?... 169Ostatnia część jest prezentacją rezultatów badań nad postawami gimnazjali-stów z Krakowa i Katowic wobec przestrzeni miejskiej. Badania jakościowe i an-kietowe prowadzone były w obu miastach w okresie od kwietnia 2012 r. do marca 2013 r. Badania jakościowe obejmowały wywiady eksperckie oraz swobodne roz-mowy i obserwacje prowadzone na terenie wybranych galerii handlowych. Badania ankietowe przeprowadzono w dwóch próbach – wśród gimnazjalistów z losowo wybranych krakowskich i katowickich szkół (422 uczniów z Krakowa, 416 z Ka-towic) oraz uczniów przebywających na terenie galerii handlowych (132 uczniów z Krakowa, 198 z Katowic). Wywiady eksperckie prowadzone były z pedagogami, nauczycielami, urbanistami oraz pracownikami galerii handlowych. Z badań Marty Smagacz-Poziemskiej (2015: 238) wynika, że „Kraków i Katowice, analizowane z punktu widzenia nastolatków, posiadają swoiste, we-wnętrzne struktury socjoprzestrzenne, będące wypadkową odmiennych struk-tur przestrzeni i wzorów praktyk przestrzennych”. Przestrzenią najintensywniej wykorzystywaną przez gimnazjalistów, poza szkołą, jest ich mieszkanie. Ponad 15% respondentów z obu miast deklaruje, że większość czasu wolnego spędza w samotności, pozostając w relacjach on-line z innymi ludźmi. Młodzież z Ka-towic, częściej niż gimnazjaliści z Krakowa, przebywa w przestrzeni sąsiedztw, gdzie spędzają czas z rówieśnikami. Wynika to przede wszystkim z silnej toż-samości dzielnic i osiedli w tradycji mieszkańców Katowic. W Krakowie bada-nia wykazały bardzo wyraźne waloryzowanie historycznego centrum miasta. Dla nastolatków badanych na terenie galerii handlowych stanowi ona uzupełniającą przestrzeń miejską, dzięki której możliwe jest nawiązywanie relacji z rówieśni-kami. Tę grupę respondentów cechowała zredukowana mapa przestrzeni miasta – miejsc, które warto zobaczyć lub pokazać innym. Powszechnie uważa się, że nastolatkowie spędzający czas wolny w galeriach handlowych to grupa, która ze względów finansowych i rodzinnych nie uczestniczy w zajęciach pozalekcyjnych czy kulturalnych. Jak wynika z badań galerie handlowe przyciągają głównie dzie-ci z rodzin o dobrej sytuacji ekonomicznej, w których zwykle oboje rodzice mają wyższe wykształcenie i pracują.Książka Marty Smagacz-Poziemskiej jest jedną z nielicznych polskich po-zycji dotyczących postrzegania przestrzeni miejskiej przez nastolatków. Autorka dogłębnie przeanalizowała teoretyczne zagadnienia związane z omawianą tema-tyką, korzystając z dorobku zarówno socjologów, jak i geografów społecznych. Ponadto bardzo obszernie została przedstawiona część empiryczna, z wnikliwą analizą badań. Omawianą publikację należy uznać za punkt wyjścia dla dalszych rozważań nad funkcjonowaniem młodzieży w miastach i ważny głos w dyskusji na temat polityki miejskiej. Agnieszka Świgost170BibliografiaA u g é M. (2010), Nie-miejsca. Wprowadzenie do antropologii hipernowoczesności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.C a s t e l l s a M. (2011), Społeczeństwo sieci, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.G ą d e c k i J., K u b i c k i P. (2014), Polityki miejskie, „Politeja”, 1(27).G i d d e n s A. (2003), Stanowienie społeczeństwa. Zarys teorii strukturacji, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań.K a j d a n e k K. (2011), Pomiędzy miastem a wsią: suburbanizacja na przykładzie osiedli podmiej-skich Wrocławia, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.M a k o w s k i G. (2004), Świątynia konsumpcji. Geneza i społeczne znaczenie centrum handlowego, Wydawnictwo Trio, Warszawa. S e a w r i g h t J., G e r r i n g J. (2008), Case selection techniques in case study research. A menu of qualitative and quantitative options, “Political Research Quarterly”, Vol. 61, No 2. S m a g a c z-P o z i e m s k a M.  (2 0 1 5 ),  Czy miasto jest niepotrzebne? (Nowe) przestrzenie życiowe młodych mieszkańców miasta, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa. 

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/21610/0_11_%5b167%5d-170_Swigost.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Recenzja książki Marty Smagacz-Poziemskiej Czy miasto jest niepotrzebne? (Nowe) przestrzenie życiowe młodych mieszkańców

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Recenzja książki Marty Smagacz-Poziemskiej Czy miasto jest niepotrzebne? (Nowe) przestrzenie życiowe młodych mieszkańców

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w