Artykuł pochodzi z książki pt. „Dziedzictwo kulturowe - ochrona i adaptacja jako szansa na rozwój”, red. W. Tołoczko, Łódź 2008Publikacja sfinansowana przez Prorektora ds. Nauki Uniwersytetu Łódzkieg

Kulupa, Radosław

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

KOŁO NAUKOWE MŁODYCH GEOGRAFÓW „GEOHOLICY” UNIWERSYTET ŁÓDZKI                                                    DZIEDZICTWO KULTUROWE  - OCHRONA I ADAPTACJA  JAKO SZANSA NA ROZWÓJ      pod redakcją Wojciecha Tołoczko         Łódź 2008                              2 Dziedzictwo kulturowe - ochrona i adaptacja  jako szansa na rozwój  Copyright by Koło Naukowe Młodych Geografów  GEOHOLICY Uniwersytet Łódzki       Recenzent: dr Arkadiusz Niewiadomski, UŁ Łódź      Publikacja sfinansowana przez:  Prorektora ds. Nauki Uniwersytetu Łódzkiego        Projekt okładki: Tomasz Minkiewicz Fotografie na okładce: Krzysztof Wroński i Wojciech Tołoczko Adjustacja i skład komputerowy: Wojciech Tołoczko      Wydawca: PIKTOR s.c. Druk i oprawa: Piktor s.c., ul. Gdańska 149, 90-539 Łódź fax. (42) 617 03 07, tel. (42) 659 71 78 http://www.piktor.pl e-mail: wydawnictwo@piktor.pl  3S P I S  T R E Ś C I   Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5   A d a m i a k  C z e s ł a w  –  Twierdza Toruń we współczesnej przestrzeni miasta  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7  B u ż a ł e k  T o m a s z  –  Tramwajowe linie muzealne w Polsce, jako  przykład wykorzystania zabytków ruchomych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21  C z e r n i a k  A n n a  –  Pamięć o II wojnie światowej i wykorzystanie jej do promocji miasta – szansą na szybszy rozwój Wielunia . . . . . . . . . . 33  D r z a z g a  K a t a r z y n a ,  K o ł o d z i e j c z a k  K r z y s z t o f  –  Kompleks poprzemysłowy Izraela K. Poznańskiego, jego ochrona i adaptacja. Przykład rewitalizacji implantacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41  G ó r n y  J a n u s z  –  Rewitalizacja i adaptacja wybranych elementów infrastruktury kolejowej w Polsce  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51  K o ł s u t  B a r t ł o m i e j  –  Borne Sulinowo – adaptacja i wykorzystanie  terenów powojskowych  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69  K o w a l s k a  K a t a r z y n a  –  Cmentarz Żydowski oraz działalność Gminy Żydowskiej w Łodzi jako przykład  dziedzictwa kulturowego miasta  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  77   K u l u p a  R a d o s ł a w  –  Rola środków unijnych w popularyzacji   dziedzictwa kulturowego, na przykładzie Szlaku Kościołów Drewnianych Puszczy Zielonka  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85  O k u p n y  D a n i e l  –  Szlak byłych miast tkackich wschodniej   Wielkopolski jako dorobek dziedzictwa kulturowego  i szansa na rozwój regionu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  93  P a w l i k o w s k a  M a g d a l e n a  –  Zamek Książ – tajemnice przeszłości szansą na ożywienie ruchu turystycznego  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105  W r o ń s k i  K r z y s z t o f ,  T o ł o c z k o  W o j c i e c h  –  Nawodnienia  w dolinie Neru – szansą na rozwój hodowli  . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  115   85     Radosław Kulupa32    Rola środków unijnych w popularyzacji dziedzictwa kulturowego, na przykładzie Szlaku Kościołów Drewnianych Puszczy Zielonka    Wstęp  Celem opracowania jest zwrócenie uwagi na rolę środków unijnych w popularyzacji dziedzictwa kulturowego na obszarze Związku Międzygminnego Puszcza Zielonka. W tym przypadku przedmiotem projektu jest ochrona                     i właściwe zarządzanie dobrami kultury będącymi materialnym dorobkiem człowieka, jakim są  kościoły drewniane. Jako metody pracy przyjęto analizę literatury oraz dokumentów programowych związanych z przedmiotem opracowania oraz wywiady bezpośrednie z władzami miasta i gminy Murowana Goślina.         Ogólna charakterystyka obszaru  Park Krajobrazowy "Puszcza Zielonka" leży na północny wschód                       od Poznania i obejmuje środkową część atrakcyjnego przyrodniczo, krajobrazowo, kulturalnie, i turystycznie terenu zwanego potocznie Puszczą Zielonką – w obszarze ograniczonym miejscowościami: Poznań, Murowana Goślina, Skoki, Kiszkowo, Pobiedziska. Został utworzony Zarządzeniem Wojewody Poznańskiego z 20 września 1993 r. na powierzchni 9.981 ha w celu zachowania, ochrony i odnowy największego i najbardziej zbliżonego do naturalnego kompleksu leśnego środkowej Wielkopolski, o dużych wartościach przyrodniczych, kulturowych, krajobrazowych i naukowo-dydaktycznych, położonego w bliskim sąsiedztwie aglomeracji poznańskiej. W 2004 r. zgodnie  z rozporządzeniem Wojewody Wielkopolskiego nr 39/2004 z dnia 29 marca                                                  32   Studenckie Koło Naukowe Geografów im. Stanisława Pawłowskiego,                Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, ul. Dzięgielowa 27, 61-680 Poznań  86 powierzchnia Parku Krajobrazowego Puszcza Zielonka została powiększona              i obecnie obejmuje 12 tys. hektarów.    Fot. 1. Drewniany kościół w Łagiewnikach Kościelnych. źródło: http://fotoforum.gazeta.pl/photo/9/qi/tb/16dr/ikw1GGyzPrE0nTSirX.jpg  Związek Międzygminny Puszcza Zielonka  Po kilku latach od powstania parku stało się oczywiste, że bez czynnego udziału najważniejszych gospodarzy tego terenu czyli gmin: Czerwonak, Kiszkowo, Murowana Goślina, Pobiedziska, Swarzędz i Skoki nie ma perspektyw na prawdziwą i realną ochronę zasobów przyrodniczych Parku.                 W tym celu, z inicjatywy burmistrza Murowanej Gośliny – Tomasza Łęckiego, powołano w 2000 roku Związek Międzygminny „Puszcza Zielonka”.                       Do podstawowych zadań związku należy:  rozbudowa i porządkowanie infrastruktury turystycznej,  uregulowanie gospodarki ściekowej na terenie gmin Związku,  ochrona przyrody.   87Związek Międzygminny Puszcza Zielonka od początku swego istnienia aktywnie uczestniczy w staraniach o dofinansowanie swoich działań statutowych z różnych źródeł, między innymi z Funduszy UE. Omawiany                    w pracy szlak kościołów drewnianych nie jest pierwszym projektem ZMPZ który został zrealizowany na terenie jego gmin ze wsparciem finansowym UE. Wcześniejszy program „Renowacja i rozbudowa infrastruktury turystycznej na terenie Puszczy Zielonka i okolic wraz z wydaniem mapy, przewodnika                        i materiałów promocyjnych został dofinansowany z programu SAPARD.  Szlak kościołów drewnianych wokół Puszczy Zielonka  1 września 2006 roku Związek Międzygminny „Puszcza Zielonka” podpisał z Wielkopolskim Urzędem Wojewódzkim umowę na realizację projektu „Szlak kościołów drewnianych wokół Puszczy Zielonka”. Projekt ten uzyskał dofinansowanie ze środków Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, dla działania w Priorytecie 1, Działanie 1.4. Rozwój turystyki                i kultury (projekty infrastrukturalne i promocyjne z zakresu turystyki i kultury). Wartość projektu to 600.000 zł, wkład własny Związku wyniósł 298.200 zł, natomiast dofinansowanie ze Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego to 301.800 zł.   Ryc. 1. Mapa poglądowa Szlaku. źródło: http://www.koscioly-drewniane.info/images/stories/mapa-SKD.jpg   88   Fot. 2. Wnętrze kościoła w Kiszkowie. źródło: http://fotoforum.gazeta.pl/photo/9/qi/tb/16dr/Kfbhq7eBz2xz8kOnSX.jpg  Celem programu „Szlak kościołów drewnianych wokół Puszczy Zielonka” jest stworzenie odpowiednich warunków do możliwie jak najpełniejszego zapoznania się z dziedzictwem drewnianej architektury sakralnej na terenie gmin Związku. W zamyśle beneficjenta projektu, docenienie wartości duchowych                 i materialnych związanych z drewnianymi kościołami powinno przyczynić się do zwiększenia troski o zachowanie ich w historycznej postaci zarówno, jeżeli chodzi o bryłę kościoła, wnętrza, cmentarz przykościelny a także otaczający krajobraz.  Program ma zwrócić uwagę na jeszcze jedną zależność. Szlak kościołów drewnianych prowadzony jest wokół puszczy, która stanowi zaplecze naturalnego budulca, czyli drewna. Pokazuje więc jak bliskie było w dawnych czasach współistnienie człowieka ze środowiskiem naturalnym (lasem), jak bezpośredni był związek między kulturą a naturą. Programem zostały objęte kościoły drewniane znajdujące się w następujących miejscowościach: Kicin w gminie Czerwonak, Wierzenica i Uzarzewo (kościół szachulcowy) w gminie Swarzędz Węglewo w gminie Pobiedziska, Długa Goślina w gminie Murowana Goślina,  89Kiszkowo, Łagiewniki i Sławno w gminie Kiszkowo Skoki (kościół szachulcowy), Jabłkowo, Raczkowo i Rejowiec (dawny zbór kalwiński), w gminie Skoki.  Projekt „Szlak kościołów drewnianych wokół Puszczy Zielonka” został przygotowany pod kątem turystyki samochodowej – korzysta z istniejącej sieci dróg. Pętla obejmująca dziewięć z tych kościołów, przebiegająca wokół puszczy, liczy ok. 90 km. W przypadku wyjazdu z Poznania długość całej trasy wynosi około 110 km (uwzględniając dojazdy do kościołów w Kicinie                       i Wierzenicy). Z główną pętlą szlaku łączą się drogi dojazdowe doprowadzające do trzech pozostałych kościołów tak, że wszystkie drewniane świątynie na terenie gmin Związku objęte są programem. W ramach projektu wykonane zostały następujące prace:   opracowanie merytoryczne przebiegu trasy,   oznakowanie szlaku,   ustawienie tablic informacyjnych przy obiektach,   opracowanie i wydanie map wielkoformatowych,   przygotowanie materiałów kartograficznych z prawami autorskimi,   przygotowanie i wydanie przewodnika „Szlak Kościołów Drew-nianych” oraz „Gdzie jeść, gdzie spać ....”,   opracowanie merytoryczne i wydanie płyty muzycznej CD z muzyką sakralną,   opracowanie merytoryczne i wydanie płyty DVD zawierającej multimedialną prezentację szlaku,   opracowanie strony internetowej dot. „Szlaku Kościołów Drewnia-nych”,   wykup powierzchni wystawienniczej i organizację stoiska na Targach „Tour Salon 2007”,   spotkania promocyjne z mediami,   organizację „dni otwartych” na szlaku kościołów drewnianych – objazd promocyjny Szlaku,   warsztaty szkoleniowo-informacyjne dla zarządców obiektów sakralnych i służb ochrony zabytków, dla samorządów oraz dla organizacji turystycznych,   wydanie materiałów i gadżetów promocyjnych.    90 Rola środków unijnych w realizacji projektu  Wiele podmiotów aplikuje o dofinansowanie swoich projektów z funduszy UE – jednak nie wszystkim zostaje przydzielone dofinansowanie. Dlaczego? Należy pamiętać o podstawowych czynnikach warunkujących możliwość skorzystania z unijnych dotacji: ograniczona pula środków finansowych dostępne środki zostają przydzielone najlepszym projektom  Tab. 1. Kryteria merytoryczno – techniczne.  Nr Kryteria Waga Maksymalny wynik I Komplementarność z innymi projektami  (ZPORR, UE, inne) 1 4 II Trwałość projektu i wykonalność instytucjonalna 2 8 III Wpływ projektu na tworzenie miejsc pracy,  wzrost liczby turystów. Priorytetowo będą traktowane projekty dotyczące rozwoju turystyki 4 16 IV Poprawność wskaźników 1 4 V Wykonalność techniczna 1 4 VI Priorytetowo są traktowane projekty zgodne                    z Narodowym Planem Rozwoju Kultury                      lub Narodową Strategią Rozwoju Turystyki 2 8 VII Obiekty znajdujące się na liście dziedzictwa narodowego przystosowane do celów kultury                 i turystyki 1 4 VIII Kompleksowość i wieloaspektowość projektów (np. we wszystkich aspektach rozwoju turystyki             i kultury) 1 4 IX Dotychczasowa aktywność projektodawcy                    w sferze turystyki i kultury 1 4 Maksymalna liczba punktów 56  źródło: opracowanie własne     91Tab. 2. Tryb rozpatrywania wniosków.  Dokument Proces Podmiot Wniosek  Złożenie wniosku do Urzędu Marszałkowskiego  Beneficjent końcowy  Wniosek – karta weryfikacji formalnej  Weryfikacja kompletności i poprawności formalnej  Jednostka ds. Wyboru projektów w Urzędzie Marszałkowskim  Wniosek – karta oceny merytorycznej        i technicznej  Ocena merytoryczna                   i techniczna, rekomendo-wanie wniosku RKS  Panel ekspertów  Wniosek  Rekomendacja wyboru projektu zarządowi województwa  Regionalny Komitet Sterujący  Wniosek i decyzja  Zatwierdzenie wniosku              i przekazanie decyzji wojewodzie  Zarząd województwa  Umowa o przyznanie dofinansowania  Zawarcie umowy                     z beneficjentem końcowym  Wojewoda   źródło: opracowanie własne  Oprócz kryteriów formalnych (kompletność wniosku i załączników, zgodność z celami działania określonymi w uzupełnieniu ZPORR, itd.) które warunkują starania beneficjenta końcowego projektu (ZMPZ), o dofinanso-wanie, ważną rolę pełnią kryteria merytoryczno-techniczne (tab. 1), na podstawie których dokonuje się oceny złożonych wniosków. Jeśli podmiot aplikujący o dotację  spełni powyższe kryteria uzyskując przewagę punktową względem innych projektów biorących udział w postępowaniu oraz przejdzie przez tryb rozpatrywania wniosków (tab. 2) może cieszyć się z wymiernych korzyści które niesie za sobą zawarcie umowy o przyznanie dofinansowania.  Wnioski  W ochronie i adaptacji dziedzictwa kulturowego szczególnie istotną rolę poza kapitałem ludzkim oraz dorobkiem kultury odgrywają środki warunkujące realizację przygotowanych projektów. Należy podkreślić, że pozyskanie ich              z UE wymaga spełnienia wielu kryteriów merytoryczno-formalnych wymagają-cych znacznego nakładu czasu i pieniędzy, jednak pozwala na uzyskanie wielu korzyści płynących z tego rozwiązania.   92 Wśród nich należy wymienić takie jak:  beneficjent partycypuje tylko w części kosztów projektu, reszta pochodzi z funduszy UE, preferowane są projekty kompleksowe, obejmujące swym zasięgiem np. obszar danego kompleksu leśnego, zbiór obiektów dziedzictwa kulturowego o wspólnej genezie; nie ograniczające się tylko do ochrony i adaptacji wybiórczej (punktowej). Zwracanie uwagi na korzyść dla danego regionu, a nie tylko dla wybranej jednostki terytorialnej, poprzez kompleksowy charakter wykorzystuje się niemalże wszystkie możliwe płaszczyzny rozwoju, co przyczynia się bezpośrednio do konkurencyjności regionu, zwiększenia ruchu turystycznego oraz zwiększenia liczby miejsc pracy związanej              z obsługą tego ruchu, preferowanie wieloaspektowych i kompleksowych projektów niejako „zachęca” beneficjentów (gminy, powiaty, stowarzyszenia, fundacje), do integracji działań i współpracy, co owocuje  wspólną wymianą doświadczeń i nawiązaniem współpracy nie tylko na poziomie projektów strukturalnych, np. w ten sposób Gmina Murowana Goślina wspólnie z Gminą Suchy Las zakupiła fotoradar, którego nie mogłaby nabyć i efektywnie wykorzystać sama, beneficjent końcowy jest zobowiązany do monitorowania i raporto-wania z realizacji projektu okresowo (co najmniej raz na kwartał), rocznie i na koniec realizacji projektu, przez co na bieżąco uzyskiwane są informacje o postępach w realizacji projektu, efektach jego realizacji a pośrednio gwarantuje to jego terminową realizację, możliwość pokrycia części kosztów projektu zachęca beneficjentów do ochrony i adaptacji obiektów lub ich zespołów, na które                     w innym przypadku nie znalezionoby pieniędzy w budżecie, co może w konsekwencji doprowadzić do ich dekapitalizacji bądź dewastacji.  Bibliografia  http://fotoforum.gazeta.pl/ http://www.koscioly-drewniane.info/ http://www.murowana-goslina.pl/ http://www.puszcza-zielonka.pl/  

Rola środków unijnych w popularyzacji dziedzictwa kulturowego, na przykładzie Szlaku Kościołów Drewnianych Puszczy Zielonka

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/20806/1/Kulupa-2008-rola-unijnych-85-92.pdf

Rola środków unijnych w popularyzacji dziedzictwa kulturowego, na przykładzie Szlaku Kościołów Drewnianych Puszczy Zielonka

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)