Zając, Kazimierz

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

ZAKŁAD DEMOGRAFIIUNIWERSYTETU ŁÓDZKIEGOProfesor Edward Rossetdemograf i statystyk -  w setną rocznicę urodzinMateriały na Konferencję Jubileuszową Łódź, 27-28 listopada 1997 r.UDW YDAW NICTW O UNIWERSYTETU ŁÓDZKIEGO • ŁÓDŹ 1997KAZIMIERZ ZAJĄCKatedra StatystykiAkademii Ekonomicznej w KrakowieCZY NASI DZIADKOWIE ŻYLI DŁUŻEJAby pojąć myśl Boga, musimy studiować statystykę, ponieważ są to wskaźniki Jego zamiarówFrancis NightingaleIstniało, a może i jeszcze jest u wielu ludzi, mniemanie, jakoby ludzie dawniej żyli dłużej niż obecnie. Często w rozmowie potocznej można usłyszeć zdanie, że działo się to w tym czasie, kiedy zarówno kultura, jak i cywilizacja stały na bardzo niskim poziomie. Spotykamy się także z twier­dzeniami, że dzisiejszy rozwój techniki przyczynił się raczej do skrócenia długości życia ludzkiego.Tymczasem, jak wykazują badania na podstawie materiałów statystycznych dotyczących ruchu ludności Krakowa, przypuszczenia są zupełnie błędne. Ugruntowały się one dlatego, że na podstawie pojedynczych p rzyp ad ków  doszukiwano się prawidłowości w całości zjawiska. Faktem jest, że były jednostki, które żyły 90 i 100 lat -  ogół ludzi natomiast umierał przeciętnie w latach 40. swego życia. Nic też dziwnego, że te nieliczne jednostki dożywające 100 lat budziły ogólne zainteresowanie. Amplituda wahań między długością życia poszczególnych osób w dawnych czasach była bardzo duża.Zadaniem niniejszego referatu jest wskazanie, na podstawie własnych badań przeprowadzonych opierając się na materiałach statystycznych ludności Krakowa w latach 1850-1950, że obecnie ludzie przeciętnie żyją dłużej ni2 dawniej.Zestawienie danych za lata 1850-1950 pozwoli na uchwycenie pew­nych prawidłowości i wyciągnięcie pewnych wniosków konkretnych. Przy tym zaznaczamy, że w tym artykule zajmujemy się tylko niektórymi waz- niejszymi chorobami, ponieważ na szczegółowe analizowanie nie ma tu miejsca.61Jak widać z załączonej tab. 1, procent zgonów spowodowanych przez gruźlicę spada z 18,8% w roku 1850 na 5,2% w roku 1950, to jest trzykrotnie. Dzięki odkryciu Roentgena z końcem XIX stulecia można było za pomocą aparatów rentgenowskich prześwietlać i kontrolować podejrzanych względnie chorych na gruźlicę i rozpocząć skuteczną walkę z tą chorobąT a b e l a  1Przyczyny zgonów w odsetkach na przestrzeni 100 lat (1850-1950) w KrakowieRok GruźlicaChorobyzakaźneUwiądstarczyNow otwory Śmiertelnośćnow orodków1850 18,8 14,7 10,0 1,8 30,01860 11,7 28,1 7,7 1,5 34,71870 20,0 22,1 6,9 1,7 43,51880 21,0 16,8 7,8 5,4 31,11890 16,6 20,8 9,0 5,5 28,01900 23,3 11,7 9,7 2,9 25,31910 16,5 8,2 18,6 5,1 18,61920 18,7 14,0 18,7 8,4 19,61930 13,7 9,1 27,3 16,7 13,61940 10,7 3,6 39,3 8,9 5,61950 5,2 1,7 41,4 12,1 1,7Ź r ó d ł o :  N a  podstawie ksiąg parafialnych oraz statystyki klinicznej miasta Krakowa  ródmieśde).T a b e l a  2Przeciętny wiek życia ludności w  Krakowie w  latach 1850-1950Rok Ogółem Mężczyźni Kobiety1850 28,6 24,9 32,81860 22,2 19,5 25,11870 21,3 19,4 23,21880 29,0 26,3 31,71890 31,3 29,4 33,31900 35,8 33,2 38,41910 41,1 35,2 47,01920 38,8 40,1 37,51930 54,3 51,2 57,41940 61,2 56,0 66,41950 64,6 64,5 64,8Ź r ó d ł o :  Jak w tab. 1.Wprowadzone po II wojnie w Polsce masowe prześwietlenia młodzieży szkolnej oraz ludności pracującej, szczepienia BCG, stosowanie w lecznictwie streptomycyny, zakładanie przychodni przeciwgruźliczych i poradni, wczasy pracownicze, walka z alkoholizmem, dożywianie szkolne, letnie kolonie młodzieżowe itp. spowodowało, że liczba zgonów na gruźlicę spada i będzie spadać nadal.Jeżeli chodzi o choroby zakaźne, to uderza nas nagły skok z 14,7% w roku 1850 na nie notowany nigdy przedtem ani potem wzrost do 28,1% w roku 1860. Tłumaczyć to należy epidemią ospy czarnej. Można powiedzieć, że z małymi wyjątkami, ogólna ilość zgonów na choroby zakaźne spada od roku 1890, kiedy to Pasteur wynalazł szczepionkę przeciw ospie. Stworzył on podwaliny bakteriologii i immunologii, przyczyniając się tym samym do zwalczania schorzeń i torując drogę innym uczonym, jak Pettenkofferowi, który około 1900 r. wynalazł szczepionkę przeciw cholerze.W okresie I wojny światowej ilość zgonów znowu się podnosi na skutek epidemii tyfusu. Dzięki szczepionce przeciwtyfusowej prof. R. Weigla procent śmiertelności od 1920 roku wciąż spada, osiągając w roku 1950 -  1,7%, tj. 8,5 razy mniej w stosunku do roku 1850. Po ostatniej wojnie rząd Polski wydał zdecydowaną walkę chorobom zakaźnym, łożąc na ten cel kolosalne sumy. I tak od roku 1946 począwszy rokrocznie przeprowadza się masowe, przymusowe szczepienia, przeciwtyfusowe od 5. roku życia, szczepienie przeciw ospie od 1. roku życia. Dużą zasługę przypisać należy również polepszeniu się warunków higienicznych i uświadamianiu społeczeń­stwa o przyczynach i skutkach chorób zakaźnych.Liczba zgonów na uwiąd starczy potwierdza, że wiek życia ludzkiego tak mężczyzn, jak i kobiet przedłuża się dzięki postępowi medycyny. Z 10% w roku 1850 liczba zgonów na uwiąd starczy wzrasta na 41,4% w roku 1950, tj. czterokrotnie. Z analizy tej tablicy wynika, że zgony spowodowane nowotworami w ostatnich latach badanego okresu wzrastają. Równocześnie z każdym rokiem liczba umierających dzieci stale się zmniejsza. Coraz więcej ludzi dochodzi do wieku starczego, wskutek czego przeciętny wiekżycia ludzkiego podnosi się.Widzimy, że przeciętna długość życia kobiet jest z wyjątkiem 1920 r- wyższa niż mężczyzn. Analizując, bez uwzględnienia płci, poszczególne lata zauważamy, że przeciętna życia ludzkiego, wynosząca 28,6 lat w roku 1850, zmniejsza się w roku 1870 na 21,3 lat. Według obliczeń dr J. M eyera średnia trwania życia ludzkiego w Krakowie w latach 1859-1868 w ynosi 26,1 lat.W, celu zbadania tendencji rozwojowej przeciętnego wieku ludności zastosowano funkcję trendu. I tak tendencje te mają postać dla:1) przeciętnego wieku ogółem -  postać paraboli:;p,25,9il52-l,46210t +  0,47366t2 (4,012484) (1,536813) (0,124734)t =  6,457724 -0,951383 3,797356R2 = 0,95274389 R =  0,97608601poziom p 0,0000197 0,369264 0,0052562) przeciętnego wieku mężczyzn -  postać paraboli:y, =  23,020000 -  l,45846t +  0,47972t2 (644043) (1,012689) (0,082194)t =  8,70636 -1,44019 5,83644R 2 =  0,97962561 R =  0,98976038poziom p 0,000024 0,187777 0,0003893) przeciętnego wieku kobiet -  postać paraboliy, =  29,33758 -  l,63385t +  0,47949t2 (6,157609)(2,358412) (0,191418)t =  4,764443 -0,692774 2,504916R2 =  0,89140346 R -  0,98976038poziom p 0,001419 0,508060 0,036660Duży wpływ na ogólny poziom śmiertelności miały choroby zakaźne, występujące ze szczególnym nasileniem u dzieci do lat 5.W roku 1850 przeciętnie ludzie żyli 29 lat, zaś w następnych 20 latach nawet mniej. W późniejszych latach (z wyjątkiem roku 1920) przeciętna długość życia stale wzrasta i w roku 1950 wynosi około 65 lat, tj. w stosunku do roku 1850 notujemy więcej niż dwukrotny wzrost. Jest to wyraźny dowód tego, że walka przeciwko wrogom życia ludzkiego, jakimi są choroby, trwa nieustannie.Dla porównania podajemy przeciętne trwanie życia w niektórych krajach w zestawieniu z przeciętnym życiem mieszkańców Krakowa.6364T a b e l a  3Przeciętne trwanie życia w niektórych krajachKraj Okres Mężczyźni K obietyAnglia 1951 65,8 70,9Francja 1946-1949 61,9 67,4Szwecja 1946-1950 69,0 71,6Indie 1931-1941 32,1 31,4Egipt 1936-1938 35,6 41,5Polska 1948 55,6 61,5Kraków 1950 64,5 64,8Ź r ó d ł o :  S z t u r m  de S z t r e m ,  Elementy demografii, Warszawa 1955.Omawiając dane tab. 3 możemy stwierdzić, że przeciętna długość życia człowieka na terenie Krakowa jest zbliżona do przeciętnej długości życia w Anglii i Francji, niższa niż w Szwecji, a zdecydowanie wyższa aniżeli w Indiach i Egipcie.Ponieważ badaniem objęta jest ludność śródmieścia Krakowa, które skupiało ludność zamożniejszą, stąd tłumaczy się wyższy przeciętny wiek w Krakowie niż w Polsce. Dalszą przyczyną jest różnica 2 lat w obserwacji.

Czy nasi dziadkowie żyli dłużej

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/20210/1/Zaj%c4%85c.pdf

Czy nasi dziadkowie żyli dłużej

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)