Celem niniejszego rozdziału jest przedstawienie podstawowych narzędzi analizy finansowej. Po jego lekturze Czytelnik zdobędzie informacje pozwalające wykorzystywać podstawowe narzędzia analizy finansowej do oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa w czterech kluczowych obszarach: płynności, rentowności, obrotowości i zadłużenia.Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomiczne

Gad, Jacek

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Rozdział 6 Analiza i ocena sytuacji ﬁnansowej przedsiębiorstwa Jacek Gad Celem niniejszego rozdziału jest przedstawienie podstawowych narzędzi analizy finansowej. Po jego lekturze Czytelnik zdobędzie informacje pozwa-lające wykorzystywać podstawowe narzędzia analizy finansowej do oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa w  czterech kluczowych obszarach: płynności, rentowności, obrotowości i zadłużenia. Analiza finansowa – wprowadzenie Analiza finansowa, będąca obok analizy gospodarczej częścią analizy ekono-micznej, dostarcza informacji do oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Anali-za ta pozwala na sformułowanie wniosków odnośnie do funkcjonowania przedsię-biorstwa w przeszłości, a także stanowi bazę informacyjną na potrzeby decyzji do-tyczących przyszłości. Należy zauważyć, że analiza finansowa obejmuje zagadnienia związane z całokształtem działalności przedsiębiorstwa. Obiektywna ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa jest możliwa w sytuacji istnienia ujednoliconych mier-ników. Analiza finansowa zawiera wiele mierników dotyczących zarówno dokonań jednostki w danym okresie, jak i jej sytuacji finansowej na dany dzień. Kluczową rolę w procesie opracowywania analizy finansowej pełni metoda porównań, gdzie bazą odniesienia mogą być analogiczne wielkości z poprzednich okresów, wielkości postulowane (ocena wykonania planu czy normy) oraz wielkości osiągnięte przez inne przedsiębiorstwa. Zakres analizy finansowej zależy od  tego, jakimi danymi dysponowano, przeprowadzając analizę (analiza płytka, analiza pogłębiona), a ponadto od tego, w jakim celu została ona przeprowadzona. Nie ulega wątpliwości, że inne obszary analizy finansowej będą istotne na przykład dla przedstawicieli banków, a  inne dla wierzycieli czy akcjonariuszy. Wyróżniamy dwa podstawowe etapy analizy finansowej, tj. analizę wstępną sprawozdań finansowych oraz analizę wskaźnikową sprawozdań finansowych. Jacek Gad70Wstępna analiza sprawozdań finansowych Wstępna analiza sprawozdań finansowych dostarcza podstawowych informa-cji na temat architektury finansowej przedsiębiorstwa. Na analizę wstępną spra-wozdań finansowych składają się analiza pionowa (struktury) i analiza pozioma (dynamiki). W przypadku bilansu analiza pionowa (struktury) polega na określeniu udziału poszczególnych składników bilansu w sumie bilansowej (por. tabela 6.1).Tabela 6.1. Bilans – analiza struktury Wyszczególnienie Rok bieżący (tys. PLN) Udział (%)Aktywa A. Aktywa trwałe 156 436 45,29B. Aktywa obrotowe 189 006 54,71Razem aktywa 345 442 100,00Pasywa A. Kapitał własny 209 221 60,57B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania 136 221 39,43Razem pasywa 345 442 100,00Źródło: opracowanie własne. W przypadku rachunku zysków i  strat analiza pionowa (struktury) polega na ustaleniu udziału poszczególnych rodzajów przychodów w sumie przychodów oraz udziału poszczególnych rodzajów kosztów w sumie kosztów (por. tabela 6.2). Tabela 6.2. Rachunek zysków i strat – analiza struktury Wyszczególnienie Rok bieżący (tys. PLN) Udział (%)Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów398 374 95,23Pozostałe przychody operacyjne 9620 2,30Przychody ﬁnansowe 9969 2,38Zyski nadzwyczajne 348 0,08Razem przychody 418 311 100,00Rozdział 6. Analiza i ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa 71Wyszczególnienie Rok bieżący (tys. PLN) Udział (%)Koszty sprzedanych produktów, towarów i materiałów 276 960 71,62Koszty sprzedaży 64 246 16,61Koszty ogólnego zarządu 38 766 10,02Pozostałe koszty operacyjne 3985 1,03Koszty ﬁnansowe 2751 0,71Straty nadzwyczajne 25 0,01Razem koszty 389 733 100,00Źródło: opracowanie własne. Zarówno w przypadku bilansu, jak i rachunku zysków i strat analiza pozioma (dynamiki) polega na  ustaleniu zmiany danej pozycji sprawozdawczej w  czasie. Do analizy poziomej (dynamiki) najczęściej wykorzystuje się mierniki łańcuchowe. Dynamikę oblicza się, korzystając ze wzoru: Wt=Xt – Xt-1 x 100%Xt-1gdzie: Wt – wskaźnik dynamiki; Xt – wartość pozycji sprawozdawczej w roku bieżą-cym; Xt-1 – wartość pozycji sprawozdawczej w roku ubiegłym. Podczas liczenia dynamiki zakłada się, że rok poprzedni równa się 100%. Jeżeli dynamika danej pozycji sprawozdawczej wynosi 100%, oznacza to, że pozycja ta nie zmieniła się na przestrzeni analizowanych lat. Jeżeli dynamika wybranej pozycji sprawozdawczej wynosi 111,8%, oznacza to, że wartość tej pozycji na przestrzeni analizowanych lat zwiększyła się o 11,8%. Z kolei jeżeli dynamika wybranej pozycji wynosi 73,3%, oznacza to, że wartość tej pozycji na przestrzeni analizowanych lat zmniejszyła się o 26,7% (por. tabela 6.3). Tabela 6.3. Dynamika aktywów (rok poprzedni = 100) Wyszczególnienie Rok poprzedni (PLN) Rok bieżący (PLN) Dynamika (%)A. Aktywa trwałe 89 593 100 184 111,8I. Wartości niematerialne i prawne 5291 3310 62,6II. Rzeczowe aktywa trwałe 75 173 90 326 120,2III. Należności długoterminowe 841 348 41,4IV. Inwestycje długoterminowe 7124 5223 73,3V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe 1164 977 83,9Źródło: opracowanie własne. Jacek Gad72Do wstępnej analizy sprawozdań finansowych zaliczamy, oprócz analizy struk-tury i dynamiki, analizę relacji między źródłami finansowania. Wyróżniamy dwie reguły związane ze strukturą finansowania, tj. złotą regułę finansowania oraz złotą regułę bilansową. Zgodnie ze złotą regułą finansowania nie należy zadłużać przedsiębiorstwa ponad wartość kapitałów własnych.KW * 1KOgdzie: KW – kapitał własny; KO – kapitał obrotowy.Według złotej reguły bilansowej aktywa trwałe powinny być sfinansowane ka-pitałem stałym łączącym w sobie kapitał własny oraz długoterminowy kapitał obcy. KS * 1ATgdzie: KS – kapitał stały; AT – aktywa trwałe Wskaźnikowa analiza sprawozdań finansowych Wskaźnikowa analiza sprawozdań finansowych jest rozwinięciem analizy wstępnej. Do  korzyści wynikających z  zastosowania wskaźnikowej analizy spra-wozdań finansowych zaliczamy między innymi możliwość porównania w  czasie i analizy trendów w zakresie badanych zjawisk; ponadto dzięki powszechnemu wy-korzystaniu wskaźników możliwe jest prowadzenie analiz porównawczych zarówno na rynku krajowym, jak i międzynarodowym, a duża różnorodność wskaźników pozwala na kompleksową ocenę sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Słabe strony wykorzystania wskaźnikowej analizy sprawozdań finansowych związane są między innymi z tym, że analiza pojedynczych wskaźników w ode-rwaniu od  pozostałych informacji może dawać mylny obraz sytuacji finansowej przedsiębiorstwa; ponadto tylko wybrane wskaźniki posiadają wzorcowe wielkości, a zmiany w zakresie sprawozdawczości finansowej (stosowanie różnych standar-dów rachunkowości) mogą utrudniać porównywalność wskaźników. Wyróżniamy cztery podstawowe obszary analizy finansowej, tj. rentowność, płynność, obrotowość oraz zadłużenie. Analiza rentowności dostarcza informacji na temat zyskowności przedsiębior-stwa. Najczęściej stosuje się trzy podstawowe wskaźniki rentowności, tj. rentow-ność sprzedaży (Return on Sales – ROS)1, rentowność aktywów (Return on Assets – ROA) oraz rentowność kapitału własnego (Return on Equity – ROE). 1 Rentowność sprzedaży może być liczona dla sumy przychodów (rentowność sprzedaży brutto) albo tylko dla przychodów ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów (rentowność sprzedaży netto).Rozdział 6. Analiza i ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa 73Przy obliczaniu rentowności sprzedaży wykorzystuje  się dane jedynie z  ra-chunku zysków i strat. Rentowność sprzedaży netto równa 5% oznacza, że każde 100 złotych przychodów ze sprzedaży generuje 5 złotych zysku. Rentowność sprzedaży brutto (ROS)=Zysk netto× 100%Przychody ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów + Pozostałe przychody operacyjne + Przychody finansowe + Zyski nadzwyczajneRentowność sprzedaży netto (ROS)=Zysk netto× 100%Przychody ze sprzedaży produktów, towarów i materiałówPrzy obliczaniu rentowności aktywów i  kapitału własnego wykorzystuje  się dane zarówno z bilansu, jak i z rachunku zysków i strat. Rodzi to pewne proble-my związane z niewspółmiernością danych. Otóż bilans jest sprawozdaniem sta-tycznym, prezentującym stan majątku i źródeł jego finansowania na dany dzień, natomiast rachunek zysków i strat jest sprawozdaniem dynamicznym, prezentu-jącym przychody, koszty oraz wynik finansowy za dany okres. Aby choć w części wyeliminować te problemy, przy obliczaniu rentowności aktywów oraz rentowności kapitału własnego bierze się pod uwagę średni stan aktywów ogółem oraz średni stan kapitału własnego. Rentowność aktywów (ROA) = Zysk netto× 100%Średni stan aktywów ogółemRentowność kapitałów (ROE) =Zysk netto× 100%Średni stan kapitału własnegoW przypadku rentowności przyjmuje się, że im większa jest wartość wskaźni-ków, tym lepsza sytuacja przedsiębiorstwa w tym obszarze. Analiza płynności pozwala ocenić zdolność jednostki do regulowania bieżą-cych zobowiązań. Wskaźniki płynności są opracowywane z wykorzystaniem danych z bilansu. Wyróżnia  się trzy poziomy płynności odzwierciedlone przez kolejne wskaź-niki. Pierwszy wskaźnik dotyczy płynności bieżącej. Przyjmuje się, że powinien on wynosić około 1,8–2,0, czyli aktywa obrotowe powinny być dwukrotnie większe niż zobowiązania krótkoterminowe. Jacek Gad74Wskaźnik bieżącej płynności finansowej=Aktywa bieżące (obrotowe)Zobowiązania bieżące (krótkoterminowe)W przypadku wskaźnika przyspieszonej płynności od  aktywów bieżących odejmuje się zapasy oraz rozliczenia międzyokresowe czynne. Wskaźnik ten powi-nien wynosić około 1,0–1,2. Tym samym zakłada się, że suma należności krótkoter-minowych oraz inwestycji krótkoterminowych powinna w przybliżeniu być równa zobowiązaniom krótkoterminowym. Wskaźnik przyspieszonej płynności finansowej=Aktywa bieżące – Zapasy – Rozliczenia międzyokresowe czynneZobowiązania bieżące (krótkoterminowe)W liczniku wskaźnika środków pieniężnych uwzględnia się najbardziej płynne składniki aktywów obrotowych, tj. inwestycje krótkoterminowe (w tym środki pie-niężne). Przyjmuje się, że wskaźnik ten powinien wynosić około 0,2.Wskaźnik środków pieniężnych =Inwestycje krótkoterminoweZobowiązania bieżące (krótkoterminowe)Należy zauważyć, że zarówno zbyt niski, jak i zbyt wysoki poziom wskaźników płynności nie jest korzystny dla jednostki. Zbyt niski poziom wskaźników płynności może wskazywać, że  w  jednostce występuje zagrożenie terminowej spłaty bie-żących zobowiązań. Z kolei zbyt wysoki poziom wskaźników płynności wskazuje na nieefektywne zarządzanie aktywami obrotowymi. W ramach analizy płynności ustalana jest również wielkość kapitału obrotowe-go netto, który stanowi różnicę między aktywami obrotowymi a zobowiązaniami krótkoterminowymi. Kapitał obrotowy netto powinien być dodatni. W przeciwnym razie zobowiązania krótkoterminowe finansowane są aktywami trwałymi. Analiza obrotowości dostarcza informacji na temat efektywności zarządzania wybranymi składnikami bilansu. Wyróżniamy trzy główne obszary obrotowości, tj. obrotowość zapasów, obrotowość należności z tytułu dostaw i usług oraz obroto-wość zobowiązań z tytułu dostaw i usług. Do obliczania wskaźników obrotowości wykorzystujemy dane z bilansu (średni stan) oraz rachunku zysków i strat. Wskaźnik obrotowości zapasów w dniach wskazuje, ile dni średnio w roku zapasy zalegają w magazynie. Wzrost tego wskaźnika jest niekorzystny, gdyż wska-zuje, że wydłuża się okres przetrzymywania zapasów w magazynie. Rozdział 6. Analiza i ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa 75Obrotowość zapasów w dniach =Średni stan zapasów× 365Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałówWskaźnik obrotowości należności w dniach wskazuje, ile średnio w roku jed-nostka oczekuje na spłatę swoich należności. Wskaźnik obrotowości zobowiązań w dniach wskazuje, ile średnio w roku jednostka zwleka ze spłatą swoich zobo-wiązań. Obrotowość należności w dniach=Średni stan należności z tytułu dostaw i usług× 365Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałówObrotowość zobowiązań w dniach=Średni stan zobowiązań z tytułu dostaw i usług× 365Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałówZa pomocą wyżej wymienionych trzech wskaźników obrotowości można obli-czyć cykl konwersji gotówki2, czyli okres oczekiwania na środki pieniężne od mo-mentu zapłaty za materiały do momentu otrzymania środków pieniężnych z tytułu spłaty należności. Analiza zadłużenia dostarcza informacji na  temat udziału kapitału obcego w finansowaniu aktywów jednostki. Do obliczania wskaźników zadłużenia wyko-rzystujemy dane z bilansu. Wskaźnik ogólnego zadłużenia równy 40% oznacza, że  aktywa w  40% są finansowane kapitałem obcym. Wskaźnik ogólnego zadłużenia=Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania× 100%Aktywa ogółemWskaźnik zadłużenia kapitału własnego oraz  wskaźnik zadłużenia długo-terminowego wskazują na relacje między kapitałem obcym i kapitałem własnym w danej jednostce. 2 Wskaźnik konwersji gotówki = wskaźnik obrotowości zapasów + wskaźnik obrotowości należności – wskaźnik obrotowości zobowiązań. Jacek Gad76Wskaźnik zadłużenia kapitału własnego=Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania× 100%Kapitał własnyWskaźnik zadłużenia długoterminowego=Zobowiązania długoterminowe× 100%Kapitał własnyZ punktu widzenia długoterminowego funkcjonowania przedsiębiorstwa istot-ne znaczenie ma relacja między przychodami i kosztami podstawowej działalności operacyjnej jednostki. Do oceny tego obszaru służą wskaźniki oparte na kosztach. Przyjmuje się, że wskaźnik operacyjności powinien wynosić od 50 do 90%. Przyjmuje się również, że optymalny wskaźnik kontroli kosztów administracyjnych powinien kształtować się na poziomie od 5 do 15%. Wskaźnik operacyjności =Koszt wytworzenia + Koszty ogólnego zarządu + Koszty sprzedaży× 100%Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałówWskaźnik obciążenia przychodów ze sprzedaży produktów kosztami ich wytworzenia= Koszt wytworzenia× 100%Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałówWskaźnik kontroli kosztów administracyjnych = Koszty ogólnego zarządu i koszty sprzedaży× 100% Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów Należy podkreślić, że  przy interpretacji wskaźników finansowych należy za każdym razem odnieść się do sektora, w którym funkcjonuje dana jednostka. Poszczególne sektory charakteryzują się różną rentownością, płynnością, obroto-wością czy zadłużeniem. Rozdział 6. Analiza i ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa 77Kluczowe pojęcia użyte w niniejszym rozdziale: analiza wstępna sprawoz-dań finansowych, analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych, analiza pionowa (struktury) sprawozdań finansowych, analiza pozioma (dynamiki) sprawozdań fi-nansowych, złota reguła finansowania, złota reguła bilansowa, rentowność, płyn-ność, obrotowość, zadłużenie, rentowność sprzedaży, rentowność aktywów, rentow-ność kapitału własnego, wskaźnik bieżącej płynności finansowej, wskaźnik przy-spieszonej płynności finansowej, wskaźnik środków pieniężnych, obrotowość zapa-sów w dniach, obrotowość należności w dniach, obrotowość zobowiązań w dniach, cykl konwersji gotówki, wskaźnik konwersji gotówki, wskaźnik ogólnego zadłużenia, wskaźnik zadłużenia kapitału własnego, wskaźnik zadłużenia długoterminowego, wskaźnik operacyjności, wskaźnik obciążenia przychodów ze sprzedaży produktów kosztami ich wytworzenia, wskaźnik kontroli kosztów administracyjnych.Pytania kontrolne 1. Wymień podstawowe narzędzia wstępnej analizy finansowej.2. Wskaż podstawowe zalety i wady wskaźnikowej analizy finansowej.3. Wskaż jeden wskaźnik rentowności.3. Co to jest płynność przedsiębiorstwa?4. Co oznacza wskaźnik obrotowości zapasów?5. Co oznacza wskaźnik ogólnego zadłużenia? Literatura uzupełniająca Zagadnienie Pozycja literaturowa StronyAnaliza ﬁnansowa – wprowadzenieE. Walińska (red.), Meritum rachunkowości. Ra-chunkowość i  sprawozdawczość finansowa, Wol-ters Kluwer, Warszawa 2006480–499Wstępna analiza sprawozdań ﬁnansowychE. Walińska (red.), Meritum rachunkowości. Ra-chunkowość i  sprawozdawczość finansowa, Wol-ters Kluwer, Warszawa 2006499–535Wskaźnikowa analiza sprawozdań ﬁnansowychE. Walińska (red.), Meritum rachunkowości. Ra-chunkowość i  sprawozdawczość finansowa, Wol-ters Kluwer, Warszawa 2006535–573

Analiza i ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/16972/1/6.pdf

Analiza i ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)