Wydano przy pomocy finansowej Uniwersytetu Łódzkiego oraz Komitetu Badań NaukowychIn this paper a preliminary list and characterization of endangered
and threatened species o f the segetal flora found in the area of Kutno in 1992-1995,
have been presented. The research was carried out using a cartogram method. The
list of 47 weed species considered threatened in the investigated area was compiled
basing on criteria applied by International Union for Nature Conservation.Zadanie pt. Digitalizacja i udostępnienie w Cyfrowym Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego kolekcji czasopism naukowych wydawanych przez Uniwersytet Łódzki nr 885/P-DUN/2014 zostało dofinansowane ze środków MNiSW w ramach działalności upowszechniającej naukę

Gmerek, Anna

Warcholińska, Aurelia Urszula

Polish

Wydano przy pomocy finansowej Uniwersytetu Łódzkiego oraz Komitetu Badań NaukowychIn this paper a preliminary list and characterization of endangered
and threatened species o f the segetal flora found in the area of Kutno in 1992-1995,
have been presented. The research was carried out using a cartogram method. The
list of 47 weed species considered threatened in the investigated area was compiled
basing on criteria applied by International Union for Nature Conservation

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Refuges of endangered and threatened species of the segetal flora in the area of Kutno

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSISFOLIA BOTANICA 13 101-106 1998(Acta Univ. Lodz., Folia bot.)Aurelia Urszula Warcholińska, Anna GmerekO STO JE GINĄCYCH I ZAGROŻONYCH GATUNKÓW FLORY SEGETALNEJ NA TERENIE KUTNAREFUGES OF ENDANGERED AND THREATENED SPECIES OF THE SEGETAL FLORA IN THE AREA OF KUTNOABSTRACT: In this paper a preliminary list and characterization o f endangered and threatened species o f the segetal flora found in the area o f K utno in 1992-1995, have been presented. The research was carried out using a cartogram m ethod. The list o f  47 weed species considered threatened in the investigated area was compiled basing on criteria applied by International Union for Nature Conservation.T r e ś ć1. Wstęp2. Teren badań3. Materiał i uwagi metodyczne4. Wyniki badań5. Podsumowanie6. Piśmiennictwo 7- Sumary1. W STĘPFlora segetalna miast środkowej Polski, w tym także Kutna, należy obecnie do najbardziej zagrożonych. Podlega ona bowiem gwałtownym przemianom pod wpływem wzmożonej ingerencji człowieka w środowisko polne. Mimo znanego od wielu lat zjawiska zanikania chwastów (zob. K o r n a ś  1987; W a r c h o l i ń s k a  1994a), dopiero niedawno zostały opublikowane „czerwone listy” flor segetalnych ( W a r c h o l i ń s k a  1986-1987, 1994b).Prezentowana praca jest pierwszą próbą zestawienia zagrożonych gatunków roślin segetalnych K utna i określenia statusu ich zagrożenia. Zawarte w niniejszym opracowaniu informacje stanowić będą podstawę do prowadzenia szczegółowych badań nad tymi gatunkami w przyszłości.2. TEREN BADAŃK utno założone zostało w 1466 r. ( S z y m a n e k  1984). Leży na skraju Równiny Kutnowskiej, nad rzeką Ochnią ( D y l i k o w a  1984a), w obrębie woj. płockiego, przy międzynarodowym szlaku drogowym E8 ( S z y m a n e k  1984).Na terenie Kutna występują m. in. następujące typy gleb: mady rzecz­ne, czarne i szare ziemie oraz gleby płowe, brunatne wyługowane i pseu- dogleje. Są to gleby wytworzone z piasków gliniastych i słabogliniastych oraz glin zwałowych ( D y l i k o w a  1984b). Klimat K utna odznacza się dużą zmiennością stanów pogodowych, zwłaszcza wiosną ( K o ż u c h o w -  s k i  1984).Aktualny obraz szaty roślinnej Kutna ukształtował się pod wpływem wieloletniej działalności ludzkiej. Tereny zajmowane obecnie przez miasto pierwotnie pokryte były lasami, głównie łęgowymi i grądowymi ( O l a c z e k  1984). Obecnie w obrębie miasta znajdują się niewielkie resztki dawnych lasów (N y c e k  1977). W dzisiejszym krajobrazie K utna dominuje roślinność synantropijna, w tym także segetalna.3. M ATERIAŁ I UW AGI M ETODYCZNEPodstawę opracowania wstępnej listy ginących i zagrożonych gatunków roślin segetalnych K utna stanowiły materiały badań własnych oraz dane z literatury (np. D r y m m e r  1885; E j s m o n d  1887; K u c h a r s k i  1984; M o w s z o w i c z  1960, 1978; O l a c z e k  1963, 1974).Kierując się zasadą jednolitości kryteriów oceny stopnia zagrożenia dla wszystkich grup roślin, przyjęto kategorie Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Zasobów Naturalnych ( L u c a s ,  S y n g e  1978; O l a c z e k  1985; Z a r z y c k i ,  K a ź m i e r c z a k o w a  1993; Z a r z y c k i ,  W o j e w o d a ,  H e i n r i c h  1992; W a r c h o l i ń s k a  1986-1987, 1994). Ich symbole i ob­jaśnienia zamieszczono w wykazie taksonów.W pracy zastosowano nazwy gatunkowe roślin zaproponowane przez M i r k a  i in. (1995).4. WYNIKI BADAŃNa liście ginących i zagrożonych roślin segetalnych K utna znalazło się 47 taksonów (por. W a r c h o l i ń s k a  1986-1987, 1994). Stanowi to około 15% wszystkich taksonów (312) stwierdzonych dotąd na siedliskach segetal­nych tego miasta. Do poszczególnych kategorii zagrożenia zaliczono ( W a r ­c h o l i ń s k a  1986-1987, 1994):Ex -  gatunki wymarłe i przypuszczalnie wymarłe (2): Bromus arvensis, Bupleurum rotumdifolium\E -  gatunki wymierajace (9): Avena strigosa, Bromus secalinus, Cerinthe minor, Kickxia elatine, Linaria arvensis, Nigella arvensis, Ranunculus arvensis, Stachys annua, Valerianella rimosaa\V -  gatunki narażone (10): Agrostemma git hago, Anchusa arvensis, Asperugo procumbens, Camelina microcarpa, Euphorbia exigua, Galium spurium, Hypericum humifusum, Melandrium noctiflorum, Neslia paniculata, Valerianella dentata\R -  gatunki rzadkie (12): Alopecurus myosuroides, Aphanes microcarpa, Chaenorhinum minus, Digitaria sanguinalis, Falcaría vulgaris, Gagea pratensis, Geranium molle, Gnaphalium luteo-album, Lathyrus tuberosus, M yosotis discolor, Setaria verticillata, Silene dichotoma\I -  gatunki o nieokreślonym zagrożeniu (14): Aethusa cynapium ssp. agrestis, Alyssum alyssoides, Campanula rapunculoides, Centaurea cyanus, Chenopodium polyspermum, Consolida regalis, Fumaria officinalis, Hemiaria glabra, Medicago falcata, Odontites verna, Papaver dubium, P. rhoeas, Sinapis arvensis, Veronica polita.N a liście zamieszczono rośliny rodzime (apofity) i rośliny obcego po­chodzenia (antropofity), głównie archeofity. Znaczna liczba taksonów zamiesz­czonych na liście występuje na pojedynczych rozproszonych stanowiskachi reprezentowana jest przez nieliczne populacje, np. Aphanes microcarpa, Avena strigosa, Bromus arvensis, B. secalinus, Bupleurum rotundifolium, Cerinthe minor, Euphorbia exigua, Hypericum humifusum, Kickxia elatine, Linaria arvensis, Nigella arvensis, Ranunculus arvensis, Silene dichotoma, Stachys annua.Gatunki o nieokreślonym zagrożeniu (14 gatunków) wymagają dalszej obserwacji, celem określenia ich statusu.Do najważniejszych czynników zagrażających zamieszczonym na liście gatunkom zaliczyć można: zmiany stosunków wodnych, urbanizację i roz­wój komunikacji, intensywne rolnictwo i ogrodnictwo oraz zmiany bio- klimatu.5. PODSUM O W ANIENa liście gatunków roślin segetalnych zagrożonych na terenie Kutna znalazło się 47 taksonów. Stanowi to około 15% wszystkich gatunków roślin segetalnych stwierdzonych dotąd na terenie tego miasta. Do ka­tegorii wymarłych i przypuszczalnie wymarłych (Ex) zaliczono dwa ga­tunki, wymierających (E) dziewięć gatunków, narażonych (V) 10 gatun­ków, rzadkich (R) 12 gatunków, a o nieokreślonym zagrożeniu (I) 14 gatunków.Gatunki o nieokreślonym zagrożeniu (14) wymagają obserwacji celem określenia ich statusu.6. PIŚM IENNICTW OD r y m m e r ,  K.  1885. Spis roślin zebranych w powiecie kutnowskim w okolicach Żychlina, Kutna, Krośniewic i Oporowa. Pam. F izjogr, 5: 39-66.D y l i k o w a ,  A. 1984a. Położenie geograficzne. [W:] D y  l i k  o w a ,  A. (red.). Województwo płockie. Wyd. Uniw. Łódzkiego, Łódź: 11-16.D y l i k o w a ,  A. 1984b. Gleby. [W:] D y l i k o w a ,  A. (red.). W ojewództwo płockie. W yd. Uniw.Łódzkiego, Łódź: 63-67.E j s m o n d ,  A. 1887. Sprawozdanie z  wycieczki botanicznej tv płockim, rypińskim, sierpeckimi mławskim powiecie, odbytej w lipcu 1885 i 1886 roku. Pam. F izjogr, 7: 94-134. K o r n a ś ,  J. 1987. Zmiany roślinności segetalnej w Gorcach w ostatnich 35 latach. Zesz. Nauk.Uniw. Jagiellońskiego, Prace b o t , 15: 7-26.K o ż u c h o w s k i ,  K.  1984. Klimat. [W:] D y l i k o w a ,  A. (red.). Województwo płockie. Wyd.Uniw. Łódzkiego, Łódź: 43-52.K u c h a r s k i ,  L. 1984. Charakterystyka flory. [W:] D y l i k o w a ,  A . (red.). Województwo płockie. Wyd. Uniw. Łódzkiego, Łódź: 68-72.L u c a s ,  G . ,  S y n g e ,  H. 1978. The IU C N  plant red data book. IU C N , Morges.M i r e k ,  Z. i in. 1995. Vascular plants o f  Poland a checklist. Guidebook series, 15: 1-303. M o w s z o w i c z ,  J. 1960. Conspectus florae lodziensis. Cz. 1. Rośliny naczyniowe. Pr. Wydz.Mat.-Przyr. Łódź. T N , 69: 1-375.M o w s z o w i c z ,  J. 1978. Conspectus florae Poloniae Medianae (plantae vasculares). Przegląd  flo ry  Polski środkowej ( rośliny naczyniowe). Wyd. Uniw. Łódzkiego, Łódź: 1-395. N y c e k ,  J. 1977. Kutno i okolice. KAW , Warszawa: 1-50.O l a c z e k ,  R. 1963. Niektóre rzadkie lub nowe gatunki roślin dla f lo ry  województwa łódzkiego.Zesz. Nauk. Uniw. Łódzkiego, ser. II, 14: 73-79.O l a c z e k ,  R. 1974. M ateriały do flo ry  Polski środkowej. Zesz. Nauk. Uniw. Łódzkiego, ser.II. 54: 27-39.O l a c z e k ,  R.  1984. Zróżnicowanie roślinności. [W:] D y l i k o w a ,  A. (red.). Województwo płockie. Wyd. Uniw. Łódzkiego, Łódź: 72-78.O l a c z e k ,  R.  1985. Kategorie zagrożenia ginących gatunków roślin i zwierząt. Chrońmy Przyr. O jcz, 41(6): 5-21.S z y m c z a k ,  R. 1984. M iasta i osiedla »v Płockiem (m apa). [W:] D y l i k o w a ,  A. (red.).Województwo płockie. Wyd. Uniw. Łódzkiego, Łódź: 118.W a r c h o l i ń s k a ,  A. U. 1986-1987. Lista zagrożonych gatunków roślin segetalnych środkowej Polski. Fragm. Flor. G eo b o t, 31-32(1-2): 225-231.W a r c h o l i ń s k a ,  A. U. 1984a. Zmiany roślinności segetalnej Równiny Piotrkowskiej w ostatnich 22 lalach. Cz. 1-3. Acta Agrobot., 41(7): 5-65.W a r c h o l i ń s k a ,  A. U. 1994b. List o f  threatened segetal plant species in Poland. [W:] M o c h n a c k y ,  S., T e r p ó ,  A. (Eds). Anthropization and environment o f  rural settlements. Flora and vegetation. Proceedings of International Conference. Satoraljaujhely: 206-219. Z a r z y c k i ,  K. ,  K a ź m i e r c z a k o w a ,  R. (red.). 1993. Polska czerwona księga roślin. Inst.Ochr. Przyr. PAN, Kraków: 9-310.Z a r z y c k i ,  K. ,  W o j e w o d a ,  W. ,  H e i n r i c h ,  Z. (red.). 1992. Lista roślin zagrożonych  w Polsce. Inst. Bot. PAN, Kraków: 3-98.7. SUM M ARYIn the present paper a preliminary list o f  47 endangered and threatened segetal plant species in the area o f Kutno is given. M any o f  them belong to rare species both in regions as well as in the whole country. The presented list has been prepared as an introduction to detailed investigations on rare and endangered species o f  segetal plants o f  this town. M oreover, it will constitute a basis allowing a comparison o f regularly conveyed evaluations of the status o f  the endangered and threatened segetal plant species shown in this list.Prof. nadzw. dr hab. A. Urszula Warcholińska W płynęło do RedakcjiMgr Anna Gmerek Folia botanicaKatedra Botaniki 29.07.1996Uniwersytet Łódzki ul. Banacha 12/16, 90-237 Łódź

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/15832/1/fb13Warcholi%c5%84ska_Gmerek101_106.pdf

Refuges of endangered and threatened species of the segetal flora in the area of Kutno

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Refuges of endangered and threatened species of the segetal flora in the area of Kutno

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w