Wydano przy pomocy finansowej Uniwersytetu Łódzkiego oraz Komitetu Badań NaukowychSeventeen years of phytosociological observations (1977-1993) of
cereal cultures in the same complex of fields in the Miechów Upland were used for
this study. The region is characterised by the most intensive agriculture in the
Kraków area, because of very good soil (chernozems). The study concentrates
mainly on rare species, considered threatened with extinction in the territory of
Poland by Warcholińska (1994).Zadanie pt. „Digitalizacja i udostępnienie w Cyfrowym Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego kolekcji czasopism naukowych wydawanych przez Uniwersytet Łódzki” nr 885/P-DUN/2014 zostało dofinansowane ze środków MNiSW w ramach działalności upowszechniającej naukę

Hochół, Teresa

Stupnicka-Rodzynkiewicz, Ewa

Łabza, Teofil

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSISFOLIA BOTANICA 13 241-246 1998(Acta Univ. Lodz., Folia bot.)Ewa Stupnicka-Rodzynkiewicz, Teofil Łabza, Teresa HochólPRZEOBRAŻENIA W GRUPIE RZADKICH CHW ASTÓW  UPRAW ZBOŻOW YCH NA WYBRANYM ROZŁOGU PÓ L NA WYŻYNIE M IECHOW SKIEJ CHANGES IN THE GROUP OF RARELY OCCURRING CEREAL WEEDS AT SELECTED CONSTANT FIELDS IN THE M IECHÓW  UPLANDABSTRACT: Seventeen years o f  phytosociological observations (1977-1993) o f  cereal cultures in the same complex o f fields in the M iechów Upland were used for this study. The region is characterised by the m ost intensive agriculture in the Kraków area, because of very good soil (chernozems). The study concentrates mainly on rare species, considered threatened with extinction in the territory of Poland by W a r c h o l i ń s k a  (1994).T r e ś ć1. Wstęp2. Ogólna charakterystyka terenu badań3. Materiał i metody badań4 - Wyniki badań i dyskusja S. Podsumowanie i wnioski6- PiśmiennictwoSummary1. W STĘPŚledzenie zmian we florze pól uprawnych może dotyczyć dużych obszarów, np. jednostek fizjograficznych, określonych rozłogów pól lub ustalonych Powierzchni stałych. Badania na rozłogu pól są bardziej wiarygodne niż nastosunkowo niedużych polach stałych. Większa liczba obserwacji pozwala bowiem na wyeliminowanie skutków pojedynczych, czasem ekstremalnych, oddziaływań antropogenicznych. Ponadto badania tego typu, jeśli prowadzone są w dłuższych przedziałach czasowych, odzwierciedlają ogólne przemiany w zakresie gospodarowania na danym terenie, związane nie tylko z agro- techniką upraw, ale i głębszymi skutkami ingerencji człowieka w środowisko (np. melioracje).Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie przeobrażeń zacho­dzących w ciągu 17 lat w grupie chwastów uznanych za rzadkie bądź też zmniejszające liczbę stanowisk i liczebność populacji ( W a r c h o l i ń s k a  1994) na wybranym rozłogu pól na Wyżynie Miechowskiej.2. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA TERENU BADAŃBadania prowadzono w miejscowości Prandocin położonej na Wyżynie Miechowskiej. Mezoregion ten, o powierzchni 960 km2, odznacza się specyficz­ną budową geologiczną. Wzniesienia zbudowane są z opoki kredowej, zaś padoły wypełnione są iłami mioceńskimi. Duża część terenu pokryta jest lessami, z których wytworzyły się gleby czarnoziemne bądź też brunatne. Pola, na których wykonywano obserwacje położone były na wysokości około 225 m n.p.m. na czamoziemie zdegradowanym wytworzonym z lessu, zaliczonym do 1 kompleksu przydatności rolniczej (1 Czl).3. MATERIAŁ I M ETODY BADAŃDo opracowania wykorzystano zdjęcia fitosocjologiczne wykonane metodą Braun-Blanąueta, na przełomie czerwca i lipca, w uprawach zbóż, na rozłogu pól zajmującym około 20 ha. W każdym z porównywanych lat wykonano 11 zdjęć fitosocjologicznych. W niniejszym opracowaniu porównano wyniki z okresu początkowego (1977), środkowego (1985) i końcowego (1992-1993), dotyczące przede wszystkim gatunków zaproponowanych przez W a r c h o l i ń s k ą  (1994) jako godne przebadania pod kątem widzenia ich zagrożenia wyginięciem. Obliczono stałość ich występowania i średnie pokrycie w trzech porównywanych okresach.4. WYNIKI BADAŃ I DYSK USJAWcześniejsze opracowanie ( Ł a b z a ,  H o c h ó ł ,  S t u p n i c k a - R o d z y n ­k i e w i c z  1995) dotyczące tego samego rozłogu pól i tych samych okresów pozwoliło na stwierdzenie, że na badanym terenie nie obserwuje się ubożeniazbiorowisk chwastów w zbożach, a ograniczenie stosowania herbicydów w ostatnich latach przyczyniło się nawet do nieznacznego wzrostu liczby chwastów spotykanych w końcowym okresie badań. W latach dziewięć­dziesiątych wzrosło też pokrycie powierzchni przez chwasty, głównie wielo­letnie, oraz trawy. Do gatunków utrzymujących w ciągu 17-letniego okresu Wysoką stałość zaliczono, oprócz Galium aparine, Viola arvensis i Convolvulus arvensis, również Consolida regalis, która w innych regionach kraju określana jest jako zagrożona.Spośród gatunków znajdujących się na liście W a r c h o l i ń s k i e j  (1994), na badanym rozłogu pól występowały 23 gatunki. Do grupy tej, na podstawie wyników zamieszczonych w tab. I oraz własnej orientacji, doty­czącej sąsiadującego z tym rozłogiem pól obszaru, autorzy zaliczyli cztery gatunki częste. Są to: Centaurea cyanus, Consolida regalis, Papaver rhoeasi Sinapis arvensis. Natom iast Aethusa cynapium i Geranium dissectum, jakkolwiek na omawianym rozłogu występowały sporadycznie, zostały określone jako występujące średnio często na tym terenie. Gatunkam i spotykanymi rzadko są: Anagallis arvensis i Valerianella dentata. Częstot­liwość ich występowania zmniejsza się. Pozostałe gatunki rzadkie, wymie­nione w tab. I, przez cały okres badań należały do sporadycznych. Są to takie taksony, jak: Agrostemma githago, Lathyrus tuberosus, Neslia panicu- lata, Odontites verna oraz Sedum maximum, notowany od 1985 r. Do gatunków, które występowały sporadycznie w 1977 r., a później nie zostały już na badanych polach zanotowane, należą: Adonis aestivalis, Euphorbia exigua, Melampyrum arvense, Nonea pulla, Sherardia arvensis i Stachys annua. Określamy je jako narażone na wymieranie. W tabeli 1 wymieniono również kilka gatunków, których nie spotkano ani w pierwszym, ani w drugim, lecz dopiero w ostatnim okresie badań. Są to: Camelina mic- focarpa, Chaenorhium minus, Galium spurium i Papaver dubium. Należą one do gatunków rzadkich.Również do rzadkich, występujących na Wyżynie Miechowskiej, jakkol­wiek nie notowanych na badanym rozłogu, należą: Conringia orientalis, Fumaria vaillantii, Ornithogalum umbellatum i Silene noctíflora. Występują one ostatnio znacznie rzadziej aniżeli kilkanaście lat temu ( S t u p n i c k a -  - R o d z y n k i e w i c z ,  Ł a b z a  1981; S t u p n i c k a - R o d z y n k i e w i c z ,  Ł a b z a ,  H o c h ó ł  1992). Porównując trzy okresy badawcze można stwier­dzić, że liczba gatunków, określanych umownie jako rzadkie, była naj­mniejsza w okresie środkowym, kiedy to na badanym obszarze stosowano najwięcej chemicznych środków ochrony roślin. W ostatnim okresie ich liczba była podobna jak  na początku badań. Przyczyn tego zjawiska należy upatrywać w ograniczeniu stosowania herbicydów w latach dzie­więćdziesiątych.T a b e l a  IZagrożone gatunki chwastów w uprawach zbóż na wybranym rozłogu pólThreatened weed species in cereal cultures at a selected constant fieldsGatunek SpeciesLata YearsKategorie zagrożenia według Categories o f threat according to1977 1985 1992-1993 Warcholińska(1994)autorzyauthorsS Wp S Wp S WpConsolida regalis IV 0,41 V 0,46 V 0,55 I CPapaver rhoeas IV 0,32 V 0,45 V 0,86 I CCentaurea cyanus IV 0,37 III 0,45 II 0,17 I cSinapis arvensis I 0,09 V 0,86 III 0,25 I cValerianella den tata III 0,28 I 0,05 I RAnagallis arvensis III 0,19 I 0,05 I 0,08 V RLathyrus tuberosus I 0,23 II 0,10 I 0,08 I ROdontites ver na II 0,15 I 0,01 I 0,01 I RNeslia paniculata I 0,05 II 0,17 I RAgrostemma githago II 0,15 I 0,09 I 0,08 V RAdonis aestivalis I 0,09 V VStachys annua I 0,05 V VNonea pulla I 0,05 R VSherardia arvensis I 0,01 V VEuphorbia exigua I 0,15 V VMelampyrum arvense I 0,05 V VAethusa cynapium II 0,27 I ScGeranium dissectum I 0,09 II 0,14 V ScSedum maximum I 0,05 I 0,01 I RCamelina microcarpa I 0,05 V RPapaver dubium I 0,05 I RChaenorhinum minus I 0,05 R RGalium spurium I 0,01 I RLiczba gatunków  Number o f species16 11 16Wp -  współczynnik pokrycia (coefficient o f  coverage), S -  stałość fitosocjologiczna  (phytosociological constancy), V -  narażone (vulnerable), R -  rzadkie (rare), I -  nieokreślona kategoria zagrożenia (indeterminate), C -  częste (frequent), Sc -  średnio częste (fairly frequent)-5. PO D SUM O W ANIE I W NIOSKIPorównując listę gatunków wytypowanych przez W a r c h o l i ń s k ą  (1994) jako zagrożone wyginięciem ze stanem obserwowanym w latach 1977-1993 na stałym rozłogu pól na czarnoziemach Wyżyny Miechowskiej,można stwierdzić, żc w uprawach zbóż część gatunków sygnalizowanych w innych terenach Polski jako te, których liczba stanowisk i wielkość populacji zmniejszają się, na badanym terenie wciąż utrzymuje wysoką stałość. Są to: Centaurea cyanus, Consolida regalis, Papaver rhoeas oraz Sinapis arvensis.Do gatunków, których częstotliwość występowania zmniejszyła się, i od 1985 r. nie były spotykane na badanym rozłogu, należą: Adonis aestivalis, Euphorbia exigua, Melampyrum arvense, Nonea pulla, Sherardia arvensis, Stachys annua. Uznano je za narażone na wymieranie. Pozostałe gatunki wymienione w tab. I należą przeważnie do rzadkich, ale stałość ich wy­stępowania nie zmieniła się od 17 lat i nadal są spotykane sporadycznie. Niektóre, nie notowane wcześniej, pojawiły się w latach dziewięćdziesiątych, co można wiązać z ograniczeniem stosowania herbicydów w ostatnim  okresie.6. PIŚM IENNICTW OŁ a b z a ,  T. ,  H o c h ó ł ,  T. ,  S t u p n i c k a - R o d z y n k i e w i c z ,  E. 1995. Zachwaszczenie upraw zbożowych na dwóch wybranych rozłogach pól w lalach 1977-1993. Probl. Zagosp. Ziem Górskich, 38: 45-54.S t u p n i c k a - R o d z y n k i e w i c z ,  E., Ł a b z a ,  T. 1981. Badania nad sianem zachwaszczenia upraw roślin zbożowych i okopowych >v woj. miejskim krakowskim, tarnowskim i nowosądeckim. Zesz. Nauk. AR w Krakowie, Sesja Naukowa, 9: 5-21. S t u p n i c k a - R o d z y n k i e w i c z ,  E . ,  Ł a b z a ,  T.,  H o c h ó ł ,  T. 1992. Aktualne za­chwaszczenie upraw roślin zbożowych  w wybranych mezoregionach woj. krakowskiego, tarnowskiego i nowosądeckiego na tle stanu sprzed 10 lat. Zesz. Nauk. AR w Krakowie, Sesja Naukowa, 33: 93-105  W a r c h o l i ń s k a ,  A. U. 1994. List o f  threatened segetal plant species in Poland. [W:] M o c h n a c k y ,  S., T e r p ó ,  A. (Eds). Anthropization and environment o f  rural settlements. Flora and vegetation. Proceedings of International Conference. Satoraljaujhely: 206-219.7. SUM M ARYThe change in a group of rare weeds, threatened with extinction according to W a r ­ch  o l i n s k  a (1994), was presented on the basis o f  17 years’ phytosociological observation of ihe same area o f fields, carried out in the years 1977-1993. The observations were carried ° ut on chernozems in a region o f the m ost intensive agriculture in the Krakow area.Quantitative and qualitative changes within a separate group of taxons for three study Periods were presented. There were 23 species belonging to the threatened group. In the early (1977) and late (1992-1993) study periods there were 16 taxons, and only 11 in the middle Period (1985), when the use o f herbicides was the greatest in the period duration o f the study.Only a few o f those taxons were constant or frequent elements o f segetal associations, e.g.Consolida regalis was one over the whole duration o f the study. The coverage o f soil area by weeds from this group was similar in particular years and amounted to 2. 61-2. 88.Prof. dr hab. Ewa Stupnicka-Rodzynkiewicz Wpłynęło do RedakcjiDr hab. Teofil Łabza Folia botanicaDr inż. Teresa Hochół 29.07.1996Katedra Ogólnej Uprawy Roli i RoślinAkademia Rolniczaal. Mickiewicza 21, 31-120 Kraków

Changes in the group of rarely occurring cereal weeds at selected constant fields in the Miechów Upland

Wydano przy pomocy finansowej Uniwersytetu Łódzkiego oraz Komitetu Badań NaukowychSeventeen years of phytosociological observations (1977-1993) of
cereal cultures in the same complex of fields in the Miechów Upland were used for
this study. The region is characterised by the most intensive agriculture in the
Kraków area, because of very good soil (chernozems). The study concentrates
mainly on rare species, considered threatened with extinction in the territory of
Poland by Warcholińska (1994)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/15835/fb13Stupnicka-Rodzynkiewicz_%c5%81abza_Hoch%c3%b3%c5%82241_246.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Changes in the group of rarely occurring cereal weeds at selected constant fields in the Miechów Upland

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Changes in the group of rarely occurring cereal weeds at selected constant fields in the Miechów Upland

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w