In 1988-1990 phytoplankton was investigated in the Sulejów
Reservoir. Two developmental peaks were recorded: a spring and an autumn ones; each
of them was dominated by diatoms, which constituted 80.0 to 97.5% of total
phytoplankton abundance. In all months Siephanodiscus hantzschii Grun. was the
dominant species. The subdominants were phytoflagellates, whose intensive development
was observed in the period of a decrease in diatom abundance and a decline in
abundance in the period of zooplankton domination. Zooplankton was dominated by
Daphnia cucullata and Bosmina coregoni.Zadanie pt. „Digitalizacja i udostępnienie w Cyfrowym Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego kolekcji czasopism naukowych wydawanych przez Uniwersytet Łódzki” nr 885/P-DUN/2014 zostało dofinansowane ze środków MNiSW w ramach działalności upowszechniającej naukę

Galicka, Wanda

Lesiak, Teresa

Rzerzycha, Ewa

Polish

In 1988-1990 phytoplankton was investigated in the Sulejów
Reservoir. Two developmental peaks were recorded: a spring and an autumn ones; each
of them was dominated by diatoms, which constituted 80.0 to 97.5% of total
phytoplankton abundance. In all months Siephanodiscus hantzschii Grun. was the
dominant species. The subdominants were phytoflagellates, whose intensive development
was observed in the period of a decrease in diatom abundance and a decline in
abundance in the period of zooplankton domination. Zooplankton was dominated by
Daphnia cucullata and Bosmina coregoni

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

General Characterization of Phytoplankton in the Sulejów Reservoir in 1988-1990

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSISFOLIA BOTANICA 10 1993(Acta Univ. Lodz, Folia bot.)Wanda Galicka, Teresa Lesiak, Ewa RzerzychaOGÓLNA CHARAKTERYSTYKA FITOPLANKTONU ZBIORNIKA SULEJOWSKIEGO W LATACH 1988-1990 GENERAL CHARACTERIZATION OF PHYTOPLANKTON IN THE SULEJÓW RESERVOIR IN 1988-1990ABSTRACT: In 1988-1990 phytoplankton was investigated in the Sulejów Reservoir. Two developmental peaks were recorded: a spring and an autumn ones; each of them was dominated by diatoms, which constituted 80.0 to 97.5% of total phytoplankton abundance. In all months Siephanodiscus hantzschii Grun. was the dominant species. The subdominants were phytoflagellates, whose intensive develop­ment was observed in the period of a decrease in diatom abundance and a decline in abundance in the period of Zooplankton domination. Zooplankton was dominated by Daphnia cucullala and Bosmina coregoni.T r e ś ć1. Wstęp2. Teren badań, metody3. Wyniki4. Dyskusja5. Piśmiennictwo6 . Summary1. WSTĘP Praca ta jest kontynuaq'ą wcześniej rozpoczętych badań prowadzonych nad planktonem Zbiornika Sulejowskiego ( R a k o w s k i  1983, G a 1 i c k a i in. 1990). Głównym zadaniem zbiornika jest zaopatrzenie Łódzkiej AglomeracjiMiejskiej w wodę pitną. Znajomość struktury jakościowej ł ilościowej oraz biomasy fitoplanktonu może być ważną wskazówką przy podejmowaniu przedsięwzięć zapobiegających tworzeniu się zakwitów glonów szczególnie niepożądanych w zbiornikach wodociągowych.2. TEREN BADAŃ, METODYZbiornik Sulejowski został utworzony na rzece Pilicy przez przegrodzenie jej tamą na 139 km jej biegu. Zbiornik ten ma kształt rynnowy, a ułożenie głównej jego osi z południowego zachodu na północny wschód jest zbliżone do kierunku wiatrów najczęściej tam wiejących. Wywołują one znaczne falowanie i mieszanie wody. W wyniku tego brak jest wykształconej stałej strefy litoralu.Rys. 1. Teren badań z zaznaczonym miejscem poboru prób Fig. 1. Study area with the marked sampling siteDługość zbiornika wynosi 15 km, maksymalna szerokość 2,1 km, średnia głębokość 3,4 m, a maksymalna głębokość 15,5 m ( A m b r o ż e w s k i  1980).Na zbiorniku zostało usytuowane jedno stanowisko pomiarowe -  w środkowej jego części (rys. 1). Próby wody do badań pobierano w odstępach tygodniowych w latach 1988-1990, 20 cm pod powierzchnią wody. D o badań fitoplanktonu pobierano 250 ml wody dodając kilka kropli stężonego płynu Lugola. Do badania zooplanktonu 10 1 wody cedzono przez siatkę plank­tonową nr 16 zagęszczając do objętości 100 ml i utrwalając próbę 4% roztworem formaliny. Analizę ilościową i biomasę przeprowadzono wg S t a r m a c h a  (1955, 1963), używając mikroskopu odwróconego M OD-2 i mikroskopu Ampli val z mikrometrem okularowym.Oceniono biomasę fito- i zooplanktonu grup taksonomicznych oraz dominujących gatunków glonów.W pracy wyróżniono następujące grupy glonów: Bacillariophyceae, Cyano- phyta, Chlorophyta (oprócz Volvocales) oraz grupę Fitoflagellata, do której zaliczono Cryptomonadales, Euglenophyta, Pyrrophyta oraz Volvocales, a więc wszystkie glony, których komórki w stadium wegetatywnym zaopatrzone są w wici.Wyniki obserwaq'i planktonu w Zbiorniku Sulejowskim w latach 1982-1987 zamieszczono w pracy G a l i c k a  i in. (1990).3. WYNIKIW latach 1988-1990 prowadzono w Zbiorniku Sulejowskim całoroczne badania planktonu, które pozwoliły na prześledzenie zmian ilościowych i jakościowych.Zaobserwowano występowanie dwóch szczytów rozwojowych planktonu tj. wiosennego i jesiennego. W latach 1988-1989 maksimum wiosenne wy­stąpiło w kwietniu, gdy wartość biomasy wynosiła odpowiednio 20,9 i 26,3 mg dm -3 (rys. 2), a ogólna liczba komórek fitoplanktonu w 1 cm3 26 420 i 36 890. W roku 1990 szczyt rozwojowy wiosenny obserwowano w marcu (37,7 mg dm“3 biomasy, 36 090 komórek w cm-3). Szczyty rozwojowe wiosenne odnotowano w listopadzie 1988 i 1989 r. (biomasa 14,3 i 8,1 mg dm-3, a liczba komórek w 1 cm3 10 980 i 4400) oraz w październiku 1990 r., gdy biomasa wynosiła 17,2 mg dm-3, a liczba komórek 15 543 (rys. 2).W miesiącach zimowych obserwowano minimum rozwojowe fitoplank­tonu, a jego biomasa wahała się od 0,73 mg dm-3 (styczeń 1988) do 3 1 mg dm-3 (listopad 1990) (rys. 2).W okresie całego roku dominowały okrzemki. W szczytach rozwojowych stanowiły one od 84,5% (kwiecień 1989) do 97,5% (marzec 1990) ogólnejBACILLARIOPHYCEAE J | |  CHLOROPHYTA FITOFLAGELLATA CYANOPHYTARys. 2. Biomasa oraz skład procentowy fitoplanktonu w Zbiorniku Sulejowskim w latach1988-1990Fig. 2. Biomass and percentage composition of phytoplankton in the Sulejów Reservoir in1988-1990biomasy fitoplanktonu. Najmniejszy udział okrzemek zaobserwowano w lipcu 1989 r., gdy ich biomasa wynosiła 1,9% ogólnej biomasy fitoplanktonu (rys. 2).Następną pod względem dominaqi grupą w fitoplanktonie Zbiornika Sulejowskiego były wiciowce roślinne. Ich intensywny rozwój obserwowano w okresach spadku liczebności okrzemek (rys. 2). Stanowiły one wówczas od 40,8% (maj 1989) do 78,2% (wrzesień 1989) biomasy fitoplanktonu (rys. 2, 3).Udział sinic był wysoki jedynie w lipcu 1989 r., gdy ich biomasa osiągnęła 87,3%, oraz w styczniu, maju i czerwcu w latach 1989-1990 (12,0-17,0%). W pozostałym okresie badań sinice miały niewielki udział w fitoplanktonie, a w grudniu 1989 i w marcu 1990 r. nie stwierdzono ich występowania (rys. 2).Także udział zielenic w strukturze i biomasie fitoplanktonu był niewielki poza lipcem i czerwcem 1988 r. (61,0% i 23,9%), majem 1989 (13,6%) oraz grudniem 1990 r. (10,7%) (rys. 2).W badanym okresie w fitoplanktonie Zbiornika Sulejowskiego we wszyst­kich miesiącach roku stwierdzono występowanie Stephanodiscus hantzschii Grun., którego liczebność jak i procentowy udział w biomasie były wysokie w miesiącach późnojesiennych (październik, listopad), zimowych (styczeń, luty, grudzień) oraz wiosną (kwiecień), natomiast malał w miesiącach letnich oraz wczesnojesiennych.W styczniu, lutym i na początku marca 1988 r. oraz w styczniu 1990 r. obserwowano masowy rozwój gatunków rodzaju Peridirtium.Wzrost liczby gatunków glonów planktonowych notowano w miesiącach letnich, tj. od czerwca do września. Wówczas głównymi składnikami fitoplank­tonu były: Asterionella formosa Hass. Fragilaria crotonensis Kitt., Melosira granulata (Ehr.) Ralfs, Nitzschia acicularis W. Sm., N. palea (Kütz.) W. Sm., Cryptomonas erosa Ehr., C. ovala Ehr., Chlamydomonas sp., Ceratium hirundinella (O. F. Müll) Dujardin, Rhodomonas minima (Matv.) Pringsh., Anabaena spiroides Klebahn, Microcystis aeruginosa Kütz., M. delicatissima (W. et G. S. West) Starmach, Phormidium mucicola Huber Pestalozzi et Neumann, Pediastrum sp., Staurastrum sp., Coelastrum microporum Naeg. in Brown.W trzeciej dekadzie sierpnia stwierdzono spadek liczby obserwowanych taksonów oraz zmniejszanie ich liczebności. Od października gatunkiem dominującym w fitoplanktonie był znów Stephanodiscus hantzschii Grun. W 1989 r. od sierpnia do października masowo występował gatunek Ceratium hirundinella, gdy temperatury wody w miesiącach letnich wahały się od 17 do 21°C, a w październiku od 13 do 15°C.Często w fitoplanktonie Zbiornika Sulejowskiego notowano następujące gatunki: Aphanizomenon flos-aquae (L.) Ralfs, A.Jlos-aquae f. gracile (Lemm.) Elenkin, Oscillatoria sp., Gomphosphaeria sp., Pseudanabaena articulata Skuja, Synechocystis aquatilis Sauvageau (spośród zielenic), Euglena sp., Trachelomo- nas volvocina Ehr. (spośród euglenin), Cryptomonas sp., Dinobryon divergensBIOMASAOsFITOPLANKTON Q  ZOOPLANKTONRys. 3. Procentowy udział w biomasie fitoplanktonu i zooplanktonu w Zbiorniku Sulejowskim w latach 1988-1990 Fig. 3. Percentages of phytoplankton and Zooplankton, in the Sulejów Reservoir in 1988-1990Wanda Galicka, Teresa Lesiak, Ewa RzerzychaImhof, Dinobryon sp., Rhodomonas minima (Matv.) Pringsh. (złocienice), Diatoma elongatum (Lyngb.) Ag., Navicula cryptocephala Kutz., Navicula hungarica Grun., Nitzschia holsatica Hust., Rhizosolenia longiseta Zach., Stephanodiscus astraea (Ehr.) Grun., Synedra acus Kutz. (spośród okrzemek) oraz Ankistrodesmus falcatus (Corda) Ralfs, Actinastrum hantzschii Lagerh., Actinastrum sp.W latach 1988-1990 prowadzono w Zbiorniku Sulejowskim badania ilościowe zooplanktonu oraz obserwowano jego dynamikę sezonową. Od­notowano jego presję na fitoplankton w miesiącach wiosennych, letnich i zimowych, co zostało wyrażone w stosunkach ilościowych zoo- do fitoplank­tonu na tle biomasy.Maksima rozwojowe zooplanktonu występowały w miesiącach wiosen- no-letnich i stanowiły od 50,5 do 82,4% ogólnej biomasy planktonu oraz w miesiącach zimowych (52,5 do 63,7% biomasy). W roku 1990 stwierdzono dodatkowo wczesnowiosenne maksimum (marzec), które wynosiło 54,0% biomasy planktonu.4. DYSKUSJAWieloletnie badania planktonu Zbiornika Sulejowskiego prowadzone w la­tach 1982-1987 ( G a l i c k a  i in. 1990) oraz w latach 1988-1990 wykazują, że w jego rozwoju pewne tendenq'e są podobne, ale występują także cechy różniące zarówno jego strukturę, jak i dynamikę sezonową.W dynamice fitoplanktonu zbiornika we wszystkich latach obserwowano dwa szczyty rozwojowe, tj. wiosenny i jesienny z wyraźną dominacją okrze­mek. Ich intensywny rozwój jest związany z małą stabilnością Zbiornika Sulejowskiego, którego wody podlegają ciągłemu mieszaniu ( K a j a k  1979, P u c h a l s k i  1991, R e y n o l d s  1987). Odnotowano także maksima wy­stępowania wiciowców między szczytami okrzemkowymi, co w swych bada­niach stwierdzili także R e y n o l d s  (1986), R e y n o l d s  i L u n d  (1988).W Zbiorniku Sulejowskim w latach 1982-1990 odnotowano intensywny rozwój fitoplanktonu. Obok stałego dopływu nutrientów do zbiornika ( G a ­l i c k a ,  P e n c z a k  1989, G a l i c k a  1990) inne czynniki, takie jak np. jego morfometria, penetracja światła, temperatura wody, mogą mieć znaczny wpływ na rozwój glonów ( V o l l e n w e i d e r  1968, S t a r m a c h  i in. 1976, R e y n o l d s  1978, 1982, H a m m e r  1983, B u c k a  1989). Wiadomo jednak, że optymalne warunki dla jednego gatunku nie są regułą dla innych. Istotny jest zarówno kompleks czynników, jak i kondyqa glonów ( K a j a k  1979, B u c k a  1989).Masowe występowanie w niektórych miesiącach Ceratium hirundinella w Zbiorniku Sulejowskim było związane z wysokimi temperaturami wody w tych miesiącach oraz dopływem składników pokarmowych. Te same zależności dla innych zbiorników odnotowali H e a n e y  (1980), K a w a b a t a  i K a g a w a  (1988), B u c k a  (1989).Podczas badanego okresu (1982-1990) tylko w dwóch miesiącach nie odnotowano występowania sinic. W niektórych miesiącach ich udział w fito- planktonie był znaczny. Według V o l l e n w e i d e r a  (1968) rozwój tych glonów odbywa się tam, gdzie dopływ azotu i fosforu przekracza ich krytyczny poziom (odpowiednio: 5,0-10,0 g N  m2 i 0,2-0,5 g P m 2 rok-1).Wskaźnikami dużej zasobności Zbiornika Sulejowskiego w biogeny jest występowanie takich taksonów jak: Asterionella Jormosa, Fragilaria crotonen- sis, Stephanodiscus astraea, Stephanodiscus hantzschii, Ceratum hirundinella, Tabellaría sp. i Microcystis sp. P ó ł t o r a c k a  (1963), V o l l e n w e i d e r  (1968), K a j a k  (1979), R e y n o l d s  (1982), B u c k a  (1989) występowanie tych taksonów wiązali z dużą koncentracją nutrientów.Maksimum rozwojowe zooplanktonu w Zbiorniku Sulejowskim występo­wało we wszystkich badanych latach w czerwcu, a ponadto w latach 1987-1990 w miesiącach zimowych. W okresach dominacji zooplanktonu, głównymi składnikami były Daphnia cucullata oraz Bosmina coregoni, a także przed­stawiciele Ciliata i Copepoda: obserwowano spadek liczebności wiciowców roślinnych, co mogło być spowodowane wyjadaniem fitoplanktonu przez zooplankton ( K a j a k  1979, B u c k a  1989).W zbiornikach wodnych zaobserwowano występowanie zależności pomię­dzy czasem retencji wody a wzrostem biomasy glonów oraz rozwojem dużego zooplanktonu roślinożernego ( S i m m  1990). W Zbiorniku Sulejowskim czas retencji wody w latach 1981-1987 wynosił od 15 do 40 dni ( G a l i c k a  1990). Tak wydłużony czas retencji, obok innych czynników, może wpływać na ilość i skład glonów jak i rozwój dużego zooplanktonu roślinożernego w zbiorniku.5. PIŚMIENNICTWOA m b r o ż e w s k i ,  Z. 1980. Monografia Zbiornika Sulejowskiego. WKiL, Warszawa: 1-84.Buc ka ,  H. 1989. Ecology o f selected planktonie algae causing water blooms. Acta Hydrobiol., 31: 207-258.Ga l i c k a ,  W. 1990. Bilans azotu i fosforu całkowitego Zbiornika Sulejowskiego w latach 1981-1987. [W:] Ka j a k ,  Z. (red.) Funkcjonowanie ekosystemów wodnych, ich ochrona i rekultywacja. 50. SGGW AR, Warszawa: 238-245.Ga l i c k a ,  W., Le s i a k ,  T., R z e r z y c h a ,  E. 1990. Ogólna charakterystyka fitoplanktonu. Zbiornika Sulejowskiego w latach 1982-1987. [W:] Ka j a k ,  Z. (red.) Funkcjonowanie ekosystemów wodnych, ich ochrona i rekultywacja. 50. SGGW AR, Warszawa: 246-253.O a l i c k a ,  W,  Pen  czak,  T. 198 >. Total nitrogen and phosphorus budget in lowland Sulejów Reservoir. Arch. Hydrobiol., 117, 2: 177-190.H a mme r ,  T. 1983. Limnological studies o f the lakes and streas o f the upper Qu'Appelle River System, Saskatchewan, Canada. „Hydrobiologia”, 99: 125-144.H e an  e y, S. I. 1980. Ceratium hirundinella -  ecology of complex mobile and successful plant. Rep. of FBA, 48: 27-40.Ka j a k ,  Z. 1979. Eutrofizacja jezior. PWN, Warszawa: 1-233.K a w a b a t a ,  Z,  K a g a w  a, H. 1988. Distribution pattern o f the dinoflagellate Ceratium hirundinella (O. F. Muller) Bergh in a reservoir. „Hydrobiologia”, 169: 319-325.P ó ł t o r a c k a ,  J. 1963. Plankton roślinny jezior okolic Węgorzewa na tle ich właściwości środowiskowych. Pol. Arch. Hydrobiol., 11: 189-216.P u c h a l s k i ,  W. 1991. Eutrofication and stress in physically stable and unstable lakes: Effects on phytoplankton structure Wand seasonality. Verh. Int. Vereinig. Limnol, 24: 909-912.R a k o w s k i ,  M. 1983. Fitoplankton Zbiornika Sulejowskiego. XII Zjazd Hydrobiologów Polskich. Lublin: 139-140.R e y n o l d s ,  C. S. 1978. The plankton o f the nort-west Midland meres. „Carador and Severn Valley Field Club”, Occasional paper, 2: 1-36.R e y n o l d s ,  C. S. 1982. Phytoplankton periodicity: its modivation, mechanism and manipulation. Rep. of FBA, 50: 60-75.Re y n o l d s ,  C. S. 1986. Experimental manipulations o f the phytoplankton periodicity in large limnetic enclosures in Blelham Tarn, English Lake District. „Hydrobiologia”, 138: 43-64.R e y n o 1 d s, C. S. 1987. The response o f phytoplankton communities to changing lake environments. Schweiz. Z. Hydrobiol, 49: 220-236.R  e  y  n  o  1 d  s ,  C .  S, L u n d, W. G. 1988. The phytoplankton of an enriched, soft-water lake subject to intermittent hydraulic flushing (Grasmare, English Lake District). Freshwater Biol, 19: 379-404.Si mm A. 1990- Przestrzenne zróżnicowanie fitoplanktonu iv zbiorniku Zegrzyńskim na tle wybranych parametrów fizykochemicznych. [W:] Ka j a k ,  Z. (red.) Funkcjonowanie ekosys­temów wodnych, ich ochrona i rekultywacja. 50. SGGWAR, Warszawa: 21-28.S t a r m a c h  K. 1955. Metody badania planktonu. PWRiL, Warszawa: 1-133.S t a r ma c h !  K. 1963. Rośliny słodkowodne. Wstęp ogólny i zarys metod badania. Flora słodkowodna Polski. PWN, Warszawa: 1-271.S t a r m a c h ,  K,  Wr óbe l ,  S,  P a s t e r n a k ,  K. 1976. Hydrobiologia -  Limnologia. PWN, Warszawa: 1-437.V o l l e n v e i d e r ,  R. A. 1968. Scientific fundamentals of the eutrojication of lakes and flowing waters with particular references to nitrogen and phosphorus as factors in eutrophication. Organ. Econ. Coop. Dev. Techn. Resp. (Paris): 1-159.6. SUMMARYThe study presents a characterization of phytoplankton in one site established in the mid part of the Sulejów Reservoir in 1988-1990 (Fig. 1).Two developmental peaks were recorded: a spring and an autumn ones; each of them was dominated by diatoms (Fig. 2). The subdominants were phytoflagellates, whose intensive development occurred in the period of a decrease in diatom abundance (Fig. 3). The percentage of blue-green algae (Cyanophyta) (Fig. 4) and green algae (Chlorophyta) (Fig. 2) was high only in several months over the whole study period.In all months Stephanodiscus hantzschii Grun. was recorded in the phytoplankton of the Sulejów Reservoir; its abundance and biomass were particularly high in late autumn, winter and spring.The abundance dynamics of Zooplankton, including the season-to-season one, was also investigated. The pressure of Zooplankton on phytoplankton was recorded in spring, summer and winter months (Fig. 5).Dr Wanda Galicka Wpłynęło do RedakcjiKatedra Ekologii i Zoologii Kręgowców Folia bolanicaDr Teresa Lesiak 26.08.1991Katedra BotanikiUniwersytetu Łódzkiegoul. Banacha 12/16, 90-237 ŁódźMgr Ewa RzerzychaPrzedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji ul. Wierzbowa 52, 90-133 Łódź

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/15773/1/fb10Galicka_Lesiak_Rzerzycha151_160.pdf

General Characterization of Phytoplankton in the Sulejów Reservoir in 1988-1990

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

General Characterization of Phytoplankton in the Sulejów Reservoir in 1988-1990

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w