Wydano przy pomocy finansowej Uniwersytetu Łódzkiego oraz Komitetu Badań Naukowych3 extinct (Ex), 4 endangered (E) and 4 vulnerable (V) species of
segetal weeds of recorded in south-western Poland. 11 segetal species that are
included in the list of threatened segetal plants of Poland are not threatened in the
studied area.Zadanie pt. „Digitalizacja i udostępnienie w Cyfrowym Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego kolekcji czasopism naukowych wydawanych przez Uniwersytet Łódzki” nr 885/P-DUN/2014 zostało dofinansowane ze środków MNiSW w ramach działalności upowszechniającej naukę

Kuźniewski, Eugeniusz

Polish

Wydano przy pomocy finansowej Uniwersytetu Łódzkiego oraz Komitetu Badań Naukowych3 extinct (Ex), 4 endangered (E) and 4 vulnerable (V) species of
segetal weeds of recorded in south-western Poland. 11 segetal species that are
included in the list of threatened segetal plants of Poland are not threatened in the
studied area

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Rare and threatened segetal weeds of South-Western Poland

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSISFOLIA BOTANICA 13 177-182 1998(Acta Univ. L o d z , Folia bot.)Eugeniusz KuźniewskiRZADKIE I W YMIERAJĄCE GATUNKI SEGETALNE W PO ŁUDNIOW O-ZACHODNIEJ PO LSCERARE AND THREATENED SEGETAL W EEDS OF SOUTH-W ESTERN POLANDABSTRACT: 3 extinct (Ex), 4 endangered (E) and 4 vulnerable (V) species o f  segetal weeds o f recorded in south-western Poland. 11 segetal species that are included in the list o f threatened segetal plants o f Poland are not threatened in the studied area.T r e ś ć1- Wstęp2- M etodyka badań3. Wyniki4- Piśmiennictwo Summary1. W STĘPObszar południowo-zachodniej części Polski to — w rozumieniu autora "  Śląsk w historycznym znaczeniu, z wyłączeniem Górnego Śląska. Badaniami nad florą segetalną objęto teren województw: opolskiego, wrocławskiego, legnickiego, wałbrzyskiego i jeleniogórskiego oraz część woj. zielonogórskiego. Intensywne rolnictwo tego regionu wpływa na istotne zmiany obrazu zachwaszczenia pól. Wyraża się to z jednej strony ustępowaniem niektórych gatunków, w tym charakterystycznych i wyróżniających zespoły roślinne, a z drugiej — znacznym zubożeniem liczby gatunków w zdjęciach fitosoc- jologicznych.Śledzenie tych zmian ma znaczenie teoretyczne i praktyczne.3. METODYKA BADAŃNa obszarze badań wykonano w latach 1968-1995 kilka tysięcy zdjęć fitosocjologicznych w agrocenozach, według powszechnie stosowanej w Polsce metody Braun-Blanqueta. Przy rozmieszczaniu punktów badań zastosowano metodę „złotych punktów” ( K u ź n i e w s k i  1970). Do analizy zagrożenia gatunków chwastów wykorzystano 868 zdjęć, w których wystąpiły wymierające lub bardzo rzadkie na tym terenie gatunki. Zastosowane ekologiczne liczby wskaźnikowe ( Z a r z y c k i  1984) ilustrują liczebność stanowisk, liczebność osobników na stanowiskach oraz dynamiczne tendencje gatunków, wyrażone w skali od + 3  (dla gatunków wykazujących silną ekspansję) do -3 (gatunków ginących lub silnie zagrożonych)3. WYNIKINa podstawie przeprowadzonych badań jak również po sprawdzeniu w 1995 r. stanowisk podanych przez innych autorów w ostatnich 30 latach, stan rzadkich i wymierających gatunków jest następujący.Adonis aestivalis L. należy uznać za gatunek wymarły (Ex). Do końca lat siedemdziesiątych był stwierdzany na żyznych, czarnych pyłowych glebach wrocławskich, bardzo dobrego przennego kompleksu rolniczej przydatności. Z zasady występował w uprawach pszenicy ozimej. Na polu Zakładu Doświadczalnego IUNG w Dobrogostowie, gmina Strzelin, wykonano obserwacje w latach 1968, 1970 i 1995 (tab. I).T a b e l a  IStanowisko Adonis aestivalis w DobrogostowieThe locality o f  Adonis aestivalis in Dobrogostów (Lower Silesia)Data Date 18.07.1968 8.05.1970 28.07.1995Liczba gatunków w zdjęciu 29 20 8Number o f  spedes in record1 2 3 4Triticum vulgare 5.4 4.4 5.5Agropyron repens 1.1 +Consolida regalis + 1.1Thlaspi arvense 1.1 +Tripleurospermum inodorum + + +Galium aparine + 3.2 +Galium spurium . +Equisetum arvense +Tabela I (cd.)1 2 3 4Neslia paniculata +Convolvulus arvenisis + +d nag all is arvensis + +Chenopodium album 1.1 1.1Capsella bursa-pastoris +Silene noctíflora +Lithospermum arvense +1-amium purpureum +Lamium amplexicaule +Polygonum persicaria +Polygonum aviculare +Sinapis arvensis + +Paphanus raphanistrum +Taraxacum officinale +Plantago pauciflora +Polygonum convolvulus + + +Euphorbia exigua +Avena fatua +Sherardia arvensis +Fumaria officinalis +Sonchus asper + +Myosotis arvensis +Cirsium arvense + +Viola arvensis +Veronica pérsica +Vicia tetrasperma +Adonis aestivalis + +Achillea millefolium +Echinochloa crus-galli +Amaranthus retroflexus +Stellar ¡a media + +Veronica hederifolia +Polygonum nodosum +Jedenaście stanowisk Adonis eastivalis, podawanych w latach siedem­dziesiątych ( M i c h a l a k  1970; G ł o w a c k i ,  K o z i o ł  1974—1975), zostało Sprawdzonych w roku 1995 i nie stwierdzono występowania tego gatunku na żadnym z nich. Już w owych latach M i c h a l a k  (1970) mówił o ustę­powaniu tego gatunku z pól uprawnych i rzadkim, choć wówczas w dużych skupiskach, występowaniu w miejscach ruderalnych.Galium tricornutum Dandy to gatunek, który występował w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych na polach PGR w miejscowości Boreczek na Równinie Wrocławskiej. Gleby tych pól to czarne ziemie wrocławskie,bardzo dobrego pszennego kompleksu rolniczej przydatności. Występował on obficie (2,3 w skali Braun-Blanqueta) w uprawach pszenicy ozimej i to wyłącznie na obrzeżach pól. Może to świadczyć o jego wrażliwości na herbicydy. Przy starannym wykonywaniu oprysków herbicydowych, gatunek ten został wyeliminowany z agrocenoz i w 1995 r. nie stwier­dzono jego występowania. Galium tricomutum  należy uznać za gatunek wymarły (Ex).Anagallis foemina Mili. należy także uznać za gatunek wymarły (Ex) w południowo-zachodniej Polsce. Zanotowany w roku 1972 w Chrzanowie, gmina Kobierzyce, w uprawie wczesnych ziemniaków w rejonie czarnych ziem wrocławskich, występował w +  i 1,2 skali Braun-Blanqueta. Z uwagi na to, że wykazywał on wrażliwość na herbicyd IGRAŃ 50, który niszczył go całkowicie, należy przyjąć, że jego aktualny brak w uprawach ziemniaków w tym samym miejscu jest efektem stosowania herbicydów na tych plantacjach. Stanowiska Anagallis foemina z okolic Opola (S e n d e k  1969; M i c h a l a k  1970) też nie istnieją.Tabe la  IIEkologiczne liczby wskaźnikowe rzadkich i wymierających gatunków segetalnych w poludniowo- -zachodniej Polsce ( Z a r z y c k i  1984)Indicator values o f rare and threatened segetal species in SW Poland ( Z a r z y c k i  1984)GatunekSpeciesWskaźnik IndexKategoriezagrożeniaThreatcategoriesliczbystanowisknumber of sitesliczebnośćosobnikówabundance of  individualstendencjidynamicznejdynamictendency1984 1996 1984 1996 1984 1996Adonis aestivalis 3 0 3 0 -1 -3 ExGalium tricornutum 2 0 0 -3 ExAnagallis foemina 2 0 2 0 -1 -3 ExAlopecurus myosuroides 2 0 4 0 +  3 -3 ELinaria arvensis 3 1 1 -1 ELogfia arvensis 4 1 2 -1 IVicia grandiflora 3 2 2 2 +  2 -1  +  1 IPapaver strigosum 1 1 -1 VChenopodium polyspermum 4 1 3 2 +  2 - 2 ERanunculus arvensis 4 2 3 2 -1 -2 EKickxia elatine 2 1 -1 VAvena strigosa 3 1 3 3 -2 - 2 VAphanes microcarpa 2 2 2 1 -1 - 2 VAlopecurus myosuroides Iluds. jest bardzo uciążliwym chwastem segetalnym w Europie Południowej i Zachodniej. Z początkiem lat siedemdziesiątych stwierdziłem jego występowanie w Rakowicach, gmina Bolesławiec, na rzecznych madach w uprawie ziemniaków. Pod koniec lat siedemdziesiątych gatunek wystąpił na podobnych glebach pradoliny Odry w Szydłowicach, gmina Lubsza, na Śląsku Opolskim. Liczebność populacji w obu przypadkach była niewielka (+  w skali Braun-Blanqueta). Współcześnie nie stwierdzono Występowania tego gatunku na wymienionych stanowiskach Był to więc typowy efemerofit. Nic jest wykluczone jego ponowne pojawienie się w odpowiednich dla niego siedliskach.Rzadkie w południowo-zachodniej Polsce gatunki segetalne zilustrowano Przy użyciu ekologicznych liczb wskaźnikowych ( Z a r z y c k i  1984, tab. II).W tabeli III podano ekologiczne liczby wskaźnikowe dla gatunków nie Zagrożonych w południowo-zachodniej Polsce. Jak wynika z tab. III, status tych gatunków w Polsce południowo-zachodniej jest inny, niż w całym kraju (por. W a r c h o l i ń s k a  1994). Gatunki takie, jak Centaurea cyanus, bigitaria sanguinalis, Papaver dubium, P. rhoeas, Sedum máximum  i Sinapis Qrvensis są na tym obszarze pospolite.T a b e l a  IIIEkologiczne liczby wskaźnikowe nie zagrożonych gatunków segetalnych w południowo-zachodniejPolsce ( Z a r z y c k i  1984)Indicator values o f not threatened segetal species in SW Poland ( Z a r z y c k i  1984)GatunekSpeciesWskaźnik Indexliczbystanowisknumber of sitesliczebnościosobnikówabundance o f  individualstendencjidynamicznejdynamictendency(1984-1996) (1984-1996) (1984-1996)Aethusa cynapium ssp. agrestis 3 2 +  1^grostemma githago 2 2 +  1Rrornus secalinus 2 2 +  1Consolida regalis 2 2 +  1-1Euphorbia exigua 2 2 +  1-1Fumaria officinalis 3 3 +  2Galium spurium 2 2 +  2Lathy rus tuberosus 2 2 +  1-1bestia paniculata 2 2 +  1-1Sherardia arvensis 2 2 +  1-1Silene noctíflora 2 2 +  1-14. PIŚM IENNICTW OG ł o w a c k i ,  Z ,  K o z i o ł ,  E. 1974-1975. N otatki florystyczne z Dolnego Śląska. Opol. Tow.PN, Zesz. Przyr., 14-15.K u ź n i e w s k i ,  E. 1970. Niektóre zagadnienia ekologii i rejonizacji chwastów 1-liściennych.IU N G , Puławy-W rocław.K u ź n i e w s k i ,  E. 1978-1979. Botrychium matricariaefolium (R e tz .) A. Br. i inne rzadkie  rośliny na Śląsku. Opol. Tow. PN, Zesz. Przyr, 18.M i c h a l a k ,  S. 1970. Flora synantropijna miasta Opola. Opol. Rocz. Muz.S e n d e k ,  A. 1969. Nowe stanowiska roślin rzadkich na Śląsku, zebrane w latach 1966 i 1967.Opol. Tow. PN, Zesz. Przyr, 9.W a r c h o l i ń s k a ,  A. U. 1994. List o f  threatened segetal plant species in Poland. [W:] M o c h n a c k y ,  S ,  T e r p ó ,  A. (Eds). Anthropization and environment o f  rural settlements. Flora and vegetation. Proceedings o f International Conference. Satoraljaujhely: 206-219. Z a r z y c k i ,  K. 1984. Ekologiczne liczby wskaźnikowe roślin naczyniowych Polski. Inst. Bot. PAN, Kraków.5. SUM M ARYPhytosociological records (868) were made in years 1968-1995 using the Braun-Blanquet method and all localities o f  weeds reported in the literature o f last 30 years were checked. Basing on the results o f those investigations, Adonis aestivalis, Galium tricornutum  and Anagallis foemina  have been stated to be extinct (Ex), Alopecurus myosuroides, Linaria arvensis, Chenopodium polyspermum  and Ranunculus arvensis to be endangered (E), Aphanes microcarpa, Avena strigosa, Kicksia elatine and Papaver strigosum  to be vulnerable (V). Some segetal weeds should not be treated as threatened in South-Western Poland despite their presence on the list o f threatened segetal plants o f Poland.Prof. nadzw. dr hab. Eugeniusz Kuźniewski W płynęło do RedakcjiOgród Roślin Leczniczych Fo]ia botanicaAkademia Medyczna 29 07 1996ul. K ochanowskiego 12, 51-601 Wrocław

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/15847/1/fb13Eugeniusz_Ku%c5%baniewski177_182.pdf

Rare and threatened segetal weeds of South-Western Poland

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Rare and threatened segetal weeds of South-Western Poland

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w