Wydano przy pomocy finansowej Uniwersytetu Łódzkiego oraz Komitetu Badań NaukowychOver a few years investigations on the cultivation of plants under
species protection have been conducted in the Botanical Garden in Łódź. The
acquired species are introduced into cultivation in localities most similar to natural.
A large area of the Garden (64 ha) allows to create various habitats. The collection
comprises 73 species of very differentiated habitat requirements, mainly from forest
communities or xerothermic grasses, including 13 from „Polish Plant Red Data Book”.Zadanie pt. Digitalizacja i udostępnienie w Cyfrowym Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego kolekcji czasopism naukowych wydawanych przez Uniwersytet Łódzki nr 885/P-DUN/2014 zostało dofinansowane ze środków MNiSW w ramach działalności upowszechniającej naukę

Krzemińska-Freda, Janina

Polish

Wydano przy pomocy finansowej Uniwersytetu Łódzkiego oraz Komitetu Badań NaukowychOver a few years investigations on the cultivation of plants under
species protection have been conducted in the Botanical Garden in Łódź. The
acquired species are introduced into cultivation in localities most similar to natural.
A large area of the Garden (64 ha) allows to create various habitats. The collection
comprises 73 species of very differentiated habitat requirements, mainly from forest
communities or xerothermic grasses, including 13 from „Polish Plant Red Data Book”

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Tasks of the Botanical Garden in Łódź for the rescue of threatened species

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSISFOLIA BO TANICA 13 15-18 1998(Acta Univ. Lodz., Folia bot.)Janina Krzemińska-FredaZADANIA OGRODU BOTANICZNEGO W ŁO D ZI W RATOWANIU GATUNKÓW ZAGROŻONYCHTASKS OF THE BOTANICAL GARDEN IN ŁÓ D Ź FO R TH E RESCUE OF THREATENED SPECIESABSTRACT: Over a few years investigations on the cultivation o f  plants under species protection have been conducted in the Botanical Garden in Łódź. The acquired species are introduced into cultivation in localities m ost similar to natural. A large area o f the Garden (64 ha) allows to create various habitats. The collection  comprises 73 species o f very differentiated habitat requirements, mainly from forest communities or xerothermic grasses, including 13 from „Polish Plant Red Data B ook”.T r e ś ć1. Wstęp2. Ogród Botaniczny w Łodzi3. Piśmiennictwo4. Summary1. W STĘPSzata roślinna jest jednym z najważniejszych elementów środowiska przyrodniczego. Jej naturalny skład gatunkowy warunkuje utrzymanie równowagi biologicznej i reprodukcję zasobów roślinnych ( M i c h a l i k  1979).Niekorzystne zmiany środowiska przyrodniczego, spowodowane rozwojem przemysłu i postępującą urbanizacją, prowadzą do zamierania i ginięcia wielu gatunków roślin. Obecnie w świecie jest zagrożonych 20% gatunków roślin wyższych, tj. około 50 tys. gatunków ( Ł u k a s i e w i c z  1985).W Polsce, w ciągu ostatnich 100-150 lat, wyginęło około 40 paprotników i roślin kwiatowych ( Z a r z y c k i ,  K a ź m i e r c z a k o w a  1993). Szacuje się, że w ciągu najbliższych lat będzie zagrożone około 50% obecnego stanu flory polskiej ( Ł u k a s i e w i c z  1985).Na liście całkowicie chronionych prawem znajduje się w chwili obecnej około 200 gatunków roślin, głównie naczyniowych. Częściowej ochronie podlega 28 gatunków ( M u r a n y i ,  N i e d z i e l s k i ,  P u c h a l s k i  1995). Część gatunków z tej listy rośnie w rezerwatach, parkach narodowych i obszarach chronionego krajobrazu, gdzie niebezpieczeństwo ich wyginięcia jest mniejsze, ale również i na tych terenach wskutek zachodzących zmian znane są liczne przykłady zamierania roślin.Inicjatywą mającą na celu przeciwdziałanie tym niekorzystnym tendencjom jest „Światowa strategia ochrony przyrody” ( O l a c z e k  1985). Jednym z jej głównych kierunków jest zachowanie roślinnych zasobów genowych jako podstawy bytu ludzkości. Coraz większego znaczenia nabiera ochrona ginących i zagrożonych gatunków roślin poza miejscami ich naturalnego występowania, w warunkach ex situ na terenie ogrodów botanicznych i arboretów ( M o l s k i  1981, N o w i c k i  1993).Działający od 1974 r. w ramach Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Zasobów Naturalnych (IUCN) Komitet Ochrony Roślin Ginących (TPC) od początku swego istnienia widział ważną rolę ogrodów botanicznych w zachowaniu gatunków roślin ginących. W latach 1975 i 1978 zorganizowano w Kew dwie konferenqe przedstawicieli ogrodów botanicznych ( D o r o s z e w -  s k a  1986). Ustalono na nich zalecenia dla ogrodów, z których do najważ­niejszych należą:1. Utrzymanie flory lokalnej, przy wykorzystaniu wiedzy teoretycznej i dotychczasowych doświadczeń nad zachowaniem gatunków rzadkich i ginących oraz publikowanie wyników.2. Mnożenie rzadkich i zagrożonych gatunków w drodze badań oraz stosowanie odpowiednich technik na terenie ogrodów botanicznych i ich reintrodukcja w siedliska leżące w obrębie ich naturalnego areału.3. Działalność propagandowo-popularyzatorska na temat flory rodzimej.4. Zakładanie banków nasion.5. Opracowanie zasad zbioru i rozdziału nasion.W ogrodach botanicznych w Polsce podjęto badania i obserwacje nad rozwojem i sposobami odnawiania roślin rzadkich i ginących. W ich kolekcjach znajduje się wiele roślin zarówno krajowych, jak i pochodzenia zagranicznego, z tym, że tylko część z nich pochodzi z naturalnych stanowisk. Opracowana została metodyka badań nad zachowaniem rzadkich i ginących gatunków roślin, która powinna uwzględniać:-  poznanie naturalnego środowiska rośliny i biologii jej rozwoju w naturze;-  opracowanie sposobów mnożenia i uprawy w warunkach ex situ;-  zbadanie możliwości ponownego wprowadzenia roślin (materiału ge­netycznie pewnego) do naturalnego środowiska, w porozumieniu z miejs­cowymi instytucjami ochrony przyrody ( M i t k a ,  T u m i d  a j  o w i c z  1992).Zapoczątkowany w 1994 r. i mający trwać 10 lat ogólnopolski program badawczy, monitoring rzadkich i zagrożonych w Polsce paprotników oraz roślin kwiatowych, ma objąć ponad 400 gatunków, głównie taksony en­demiczne i rzadkie w skali Europy.Przewiduje się stworzenie ogólnopolskiego banku informacji w tym zakresie oraz współpracę z World Conservation M onitoring Centre in Cambridge (Wielka Brytania). Ustalone zostały listy gatunków oraz instytucje i osoby odpowiedzialne za poszczególne taksony. Zgromadzone dane posłużą ochronie gatunków i dadzą obraz zagrożenia polskiej flory.2. OGRÓD BOTANICZNY W ŁODZIOgród Botaniczny w Łodzi ze względu na duży obszar (64 ha) oraz zróżnicowanie siedliskowe, wynikające z niewielkich różnic wysokości względ­nych, stwarza dogodne warunki do powstawania odrębnych stanowisk, z zachowaniem warunków niezbędnych do uprawy gatunków rzadkich i zagrożonych. Obecnie w uprawie znajdują się 73 gatunki, w tym 13 z Polskiej czerwonej księgi roślin ( K u r z ą c  1996).Ze stanowisk naturalnych pozyskano w postaci nasion lub sadzonek 27 gatunków, np. Adonis vemalis, Carlina onopordifolia, Linum flavum. Rośliny prezentowane są głównie w dziale flory polskiej i dziale roślin leczniczych w różnych grupach ekologicznych:-  gatunki zbiorowisk leśnych,-  gatunki zbiorowisk ciepłolubnych muraw,-  gatunki półnaturalnych i antropogenicznych darniowych zbiorowisk łąkowych i pastwiskowych,-  rośliny wodne i szuwarowe.Kolekcja ma zostać poszerzona o gatunki roślin segetalnych.Wybór i przygotowanie siedliska w Ogrodzie dokonuje się na podstawie literatury oraz obserwacji własnych poczynionych w terenie, w celu stworzenia warunków optymalnych dla wegetacji danego gatunku.Dla niektórych gatunków przygotowywane są specjalnie siedliska maksyma­lnie odpowiadające ich wymaganiom życiowym; dotyczy to szczególnie roślin torfowiskowych: Ledum palustre, Betula nana, Andromeda polifolia oraz gatun­ków kalcyfilnych: Staphyllea pinnata, Adonis vemalis, Dictamnus albus.Rośliny w pierwszych latach po posadzeniu na stałe miejsca w Ogrodzie są szczególnie pielęgnowane. Mają zapewnione właściwe warunki świetlne i wilgotnościowe oraz są chronione przed konkurencją innych roślin.W dziedzinie popularyzacji idei ochrony gatunków rzadkich, ginących i zagrożonych są organizowane w Ogrodzie wystawy, na których prezentujemy przedstawicieli omawianych grup roślin. Organizujemy wycieczki dla młodzieży i osób dorosłych. Nasi pracownicy wygłaszają prelekcje i odczyty zarówno na terenie Ogrodu podczas wystaw i prowadzenia wycieczek, jak również w szkołach, domach kultury itp., ilustrując je bądź to żywym materiałem roślinnym, bądź też przeźroczami i fotografiami. Prowadzona jest także sprzedaż niektórych gatunków uprawianych w Ogrodzie.Należy jednak pamiętać, że uprawę gatunków rzadkich i ginących w ogrodach botanicznych trzeba traktować jako ostateczność lub ochronę przejściową. Główny nacisk winien być skierowany na ochronę in situ w rezerwatach przyrody i parkach narodowych.D o r o s z e w s k a ,  A.  1986. Współpraca ogrodów botanicznych z  Komitetem  Ochrony Roślin Ginących (T P C  IU C N ). Wiad. B o t , 30(1): 59-64.K u r z ą c ,  T. 1996. Rośliny chronione oraz zagrożone wyginięciem w Polsce iv kolekcjach Łódzkiego Ogrodu Botanicznego. [W]: Przyroda Ogrodu Botanicznego w Łodzi. Oficyna W ydawnicza „Sagalara” , Łódź: 67-90.Ł u k a s i e w i c z ,  A . 1985. Rola ogrodów botanicznych i arboretów  w ochronie gatunków  rzadkich i ginących. Wiad. Bot., 29(2): 137-152.M i c h a l i k ,  S. 1979. Zagadnienia ochrony zagrożonych gatunków roślin w Polsce. Ochr. Przyr, 42.M i t k a ,  J ,  T u m i d a j o w i c z ,  D . 1992. Zarys m etodyki badań nad biologią populacji gatunków rzadkich i zagrożonych. Biul. Ogr. B o t ,  1: 17-29.M o l s k i ,  B. 1981. Ogrody botaniczne w ochronie gatunków ginących i rzadkich. W iad. B o t ,  25(1): 55-66.M u r a n y i ,  R ,  N i e d z i e l s k i ,  M ,  P u c h a l s k i ,  J. 1995. Ochrona roślin zagrożonych flo ry  Polski w bankach nasion -  w ultraniskich temperaturach. Biul. Ogr. B o t ,  4: 65-70.N o w i c k i ,  M . 1993. Strategia ekorozwoju Polski. M in. Ochrony Środowiska, Zasobów  Naturalnych i Leśnictwa. Agencja Reklamowo-W ydawnicza A. Grzegorczyk, Warszawa: 79-87.O l a c z e k ,  R. 1985. Światowa strategia ochrony przyrody. LOP, Warszawa: 1-158.Z a r z y c k i ,  K ,  K a ź m i e r c z a k o w a ,  R.  (red.). 1993. Polska czerwona księga roślin. Inst. Ochr. Przyr. PAN, Kraków: 9-310.In the Botanical Garden in Łódź investigations on the cultivation o f plants under species protection have been conducted. The collection comprises 73 species o f very differentiated habitat requirements, mainly from forest communities or xerothermic grasses.3. PIŚM IENNICTW O4. SUM M ARYDr Janina Krzemińska-Ferda Ogród Botanicznyul. Krzemieniecka 36/38, 94-303 ŁódźW płynęło do Redakcji Folia botanica 29.07.1996

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/15955/1/fb13Janina_Krzemi%c5%84ska_Freda15_18.pdf

Tasks of the Botanical Garden in Łódź for the rescue of threatened species

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Tasks of the Botanical Garden in Łódź for the rescue of threatened species

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w