The paper presents the map of real vegetation of Las Łagiewnicki
reserve. The map has been made in scale 1 : 5000. The reserve is situated in the
area of Łódź City, inside the Łagiewniki Forest, which covers 1205 ha. The Las
Łagiewnicki reserve which occupies app. 70 ha, protects natural mosaic of forest
communities.Zadanie pt. Digitalizacja i udostępnienie w Cyfrowym Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego kolekcji czasopism naukowych wydawanych przez Uniwersytet Łódzki nr 885/P-DUN/2014 zostało dofinansowane ze środków MNiSW w ramach działalności upowszechniającej naukę

Andrzejewski, Hieronim

Kurowski, Józef K.

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

ACTA UNIVERS1TATIS LODZIENSISFOLIA BOTANICA 14 25-32 2000(Acta Univ. Lodz., Folia bot.)Józef K. Kurowski, Hieronim AndrzejewskiROŚLINNOŚĆ RZECZYWISTA REZERWATU LAS ŁAGIEWNICKIW ŁODZITHE REAL VEGETATION OF LAS ŁAGIEWNICKI NATURE RESERVEIN ŁÓDŹABSTRACT: The paper presents the map of real vegetation of Las Łagiewnicki reserve. The map has been made in scale 1 : 5000. The reserve is situated in the area of Łódź City, inside the Łagiewniki Forest, which covers 1205 ha. The Las Łagiewnicki reserve which occupies app. 70 ha, protects natural mosaic o f forest communities.T r e ś ć1. Wstęp2. Syntaksonomia3. Roślinność rezerwatu4. Piśmiennictwo5. Summary1. WSTĘPZarządzenie M inistra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leś­nictwa z 12 listopada 1996 r. o utworzeniu rezerwatu na powierzchni 69,85 ha usankcjonowało ochronę fragmentu lasu, o co od kilkunastu lat zabiegała Katedra Botaniki Uniwersytetu Łódzkiego. Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych fragmentu lasu z dobrze wykształconymi, tworzącymi naturalną mozaikę, fitocenozami różnorodnych postaci grądów i dąbrów oraz stanowisk gatunkówroślin chronionych i rzadko występujących w regionie ( K u r o w s k i ,  M a -  m i ń s k i ,  A n d r z e j e w s k i  1988).Rezerwat Las Łagiewnicki położony jest w północno-wschodniej części Łodzi, w środku 1205-hektarowego kompleksu leśnego, noszącego tę samą nazwę, co rezerwat. Las Łagiewnicki należy do największych w Europie lasów komunalnych położonych na terenie miasta. Stanowi on pozostałość puszczańskich lasów, które niemal zwartym płaszczem pokrywały region łódzki jeszcze 200 lat temu ( S z y m a n o w s k a  1965). Rosną tu jeszcze dwustuletnie drzewostany dębowe. Las Łagiewnicki znajduje się w granicach Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich.Rys. 1. Lokalizacja rezerwatu Las Łagiewnicki na tle mapy leśnej z 1992 r.Fig. 1. Location of the Las Łagiewnicki nature reserve on the forest map of 1992Rezerwat leży w środkowozachodniej części lasu. Jego południowy skraj znajduje się w odległości 300 m na północ od stawów na Bzurze w Arturówku (rys. 1). W skład rezerwatu wchodzą następujące oddziały leśne: 25c, d, k, 26a, d, f, 30a, b oraz 3la l (Plan... 1992). Powierzchnia leśna wynosi 68,81 ha, zaś drogi leśne zajmują 1,04 ha. Las Łagiewnicki jest własnością gminy Łódź i jest administrowany przez Leśnictwo Miejskie.Rezerwat, podobnie jak cały Las Łagiewnicki, zlokalizowany jest w zasięgu zlodowacenia warciańskiego, w strefie wzgórz stadialnej moreny czołowej, odznaczającej się bogactwem form rzeźby terenu. Reprezentuje on krajobraz typowy dla strefy krawędziowej fizycznogeograficznego mezoregionu Wzniesień Łódzkich, należącego do makroregionu Wzniesień Południowomazowieckich i prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego ( K o n d r a c k i  1978, K l a t k o w a  1981). Teren rezerwatu charakteryzuje się znacznym zróżnicowaniem geomor­fologicznym, które warunkuje istnienie mozaiki różnorodnych siedlisk tak pod względem troficznym, jak i wilgotnościowym. Rezerwat leży na wysokości około 218,5-237,5 m n.p.m. W zachodniej części zaznacza się wyraźne wzniesienie terenu (kulminacja znajduje się w części południowo-zachodniej), łączące się z innym pagórkiem (240,3 m n.p.m.), leżącym poza rezerwatem, tuż przy jego wschodniej granicy. Ten pas wzniesień (którymi biegną linie oddziałowe 25/26 i 25/30) stanowi granicę wododziałową pomiędzy Bzurą i jej niewielkim dopływem -  Łagiewniczanką. Środkowa i północno-wschodnia część rezerwatu jest odwadniana przez epizodyczne cieki sączące wody w rejon największego stawu na Łagiewniczance. Południowa część rezerwatu, nachylona w kierunku doliny Bzury, drenowana jest przez zanikający ciek, uchodzący pierwotnie do tej rzeki (rys. 1).Niniejsze opracowanie prezentuje część wyników badań 4-osobowego zespołu1, który w latach 1992-1993 wykonał mapę roślinności rzeczywistej Lasu Łagiewnickiego w skali 1 : 5000 na podkładzie mapy leśnej. Posługiwano się również m apą topograficzną w skali 1 : 10 000 oraz m apą leśną również w skali 1 : 1 0  000. Układ systematyczny i nazewnictwo wyróżnionych przez autorów zbiorowisk roślinnych przyjęto według W. M a t u s z k i e w i c z a  i J. M.  M a t u s z k i e w i c z a  (1996).2. SYNTAKSONOMIASystematyka zbiorowisk roślinnych rezerwatu przedstawia się na­stępująco:1 Poza autorami niniejszego artykułu w zespole badawczym uczestniczyli: dr Piotr Witosławskii mgr Maciej Mamiński.Cl: Querco-Fagetea Br.-Bl. et Vlieg. 1937 O: Fagetalia sylvaticae Pawi. 1928 All: Alno-Padion Knapp 1942 Ass. Circaeo-Alnetum Oberd. 1953 Ali: Carpinion betuli Oberd. 1953 Ass: Tilio-Carpiñe tum Tracz. 1962 Subass: T-C stachyetosum Subass: T-C typicum Subass: T-C calamagrostietosum O: Quercetalia pubescentis Br.-BI. 1931 All: Quercion petraeo-pubescentis Jakucs 1961 Ass. Potentillo albae-Quercetum Libb. 1933 Cl: Quercetea robori-petraeae Br.-BI. et Tx. 1943 O: Quercetalia robori-petraeae Tx. 1931 All: Quercion robori-petraeae Br.-BI. 1937 Ass: Calamagrostio-Quercetum petraeae (Hartm. 1934) Scam. 1959. Postać typowa Postać z Festuca ovina3. ROŚLINNOŚĆ REZERWATUPierwsze badania roślinności na tym terenie przeprowadzono na początku lat sześćdziesiątych ( J a n k o w s k a  1964). Autorka badała północną część oddz. 25 oraz północno-wschodnią część oddz. 26. W ykonała tu cztery zdjęcia fitosocjologiczne. Stwierdziła występowanie zespołu grądowego Quer- ceto-Carpinetum z dominacją w drzewostanie Carpinus betulus i Betula pendula, zaś w runie -  Galium odoratum. W ciągu trzydziestu lat w tej części rezerwatu nastąpiła wyraźna przebudowa drzewostanu. Brzoza uległa naturalnej redukcji, grab został częściowo wycięty, a głównym dominantem stał się dąb szypułkowy Quercus robur, który przed laty był trzecim gatunkiem w drzewostanie.Obecnie najwyżej położone fragmenty rezerwatu zajmują głównie fito- cenozy Tilio-Carpinetum calamagrostietosum (rys. 2). Dominują tu stulet­nie drzewostany dębowe. Grąd wysoki występuje na ekologicznym po­graniczu grądu typowego i dąbrowy świetlistej (oraz dąbrowy acidofilnej). Płaty T-C calamagrostietosum zajmują łącznie około 30% powierzchni rezerwatu.Łagodne stoki wspomnianych powyżej wzniesień (por. Wstęp): północny (w oddz. 25) i południowy (oddz. 30 i 31) zajmują fitocenozy grądowe, reprezentujące podzespoły: T-C typicum i T-C stachyetosum.Rys. 2. Roślinność rzeczywista rezerwatu Las ŁagiewnickiFig. 2. Contemporary vegetation of the Las Łagiewnicki nature reserve1 -  Circaeo-Alnetum, 2 -  Tilio-Carpinetum stachyetosum, 3 -  T-C lypicum, 4 -  T-C calamag- rostietosum, 5 -  Polentillo albae-Quercelum, 6 -  Calamagrostio-Quercetum postać typowa (typical form), 7 -  C-Q postać z (form with) Festuca ovina, 8 -  fitocenozy zniekształcone (phytocenoses degenerated). Oryginał w skali (the original of map in scale) 1 : 5000Grąd typowy występuje głównie we wschodniej części rezerwatu, a w jego drzewostanie, złożonym głównie z Quercus robur, Carpinus betulus i Betula péndula, występuje również Abies alba. W ostatnim 30-leciu obserwuje się recesję jodły2 na tym stanowisku, mimo że średnie roczne sumy opadów w rejonie Lasu Łagiewnickiego utrzymują się na poziomie 600 mm (D u - b a n i e w i c z  1974, K ł y s i k  1993). Główną przyczyną ustępowania tego gatunku jest osuszanie terenu rezerwatu, narastającego na skutek eksploatacji wód podziemnych w sąsiedztwie lasu. „W Łodzi i okolicy, wskutek intensywnej eksploatacji tych wód, wytworzył się potężny lej depresyjny, który [...] osiągnął około 80 m głębokości” ( M a k s y m i u k  1993).W bujnym runie T-C typicum występuje komplet gatunków grądowych. Rosną tu m. in.: Anemone nemorosa, Galium odoratum, Poa nemoralis, Mélica nutans, Phyteuma spicatum, Hepatica nobilis, Actea spicata, Lathyrus vernus, Gymnocarpium dryopteris, Stellaria holostea oraz Neottia nidus-avis. Zbiorowisko grądu typowego zajmuje niespełna 30% powierzchni rezerwatu.Grąd niski na stoku północnym zajmuje lokalne, rynnowe obniżenie stanowiące strefę wysięku wód, natomiast na stoku południowym -  nieckowate obramowanie zanikającego cieku, nad którym istnieją pozostałości łęgu Circaeo-Alnetum. W płatach T-C stachyetosum występuje 105-letni drzewostan z dominacją Quercus robur, Betula péndula i Carpinus betulus oraz z domieszką Alnus glutinosa. W bogatym runie występują m. in.: Ranunculus lanuginosus, Paris quadrifolia, Stachys sylvatica, Aegopodium podagraria, Viola reichen- bachiana, Astrantia maior, Polygonatum verticillatum oraz gatunki ściśle chronione: Daphne mezereum, Listera ovata i Trollius europaeus. Na skutek osuszania obszaru rezerwatu niektóre fragmenty grądu niskiego przekształcają się w zbiorowiska o charakterze grądu typowego.Obecnie fitocenozy T-C stachyetosum pokrywają około 15% terenu rezerwatu.Przy zachodniej granicy rezerwatu, w kilku punktach, zwykle na stokacho wystawie zachodniej, łącznie na około 5% powierzchni rezerwatu, zachowały się płaty Potentillo albae-Quercetum. W stuletnim drzewostanie panuje Quercus petraea, a w zróżnicowanym i barwnym runie dominują: Pteridium aquilinum, Vaccinium myrtillus, Convallaria maialis i Calamagrostis arundinacea. Dość licznie reprezentowany jest rząd Quercetalia pubescentis: Lathyrus niger, Vicia cassubica, Ranunculus polyanthemos, Melittis melissophyllum, Trifolium alpestre, Campanula persicifolia oraz z mniejszym udziałem dwa gatunki chronione: Digitalis grandiflora i Prímula veris. Dąbrowa świetlista była dawniej znacznie bardziej rozpowszechnionym typem lasu w Łagiewnikach ( O l a c z e k  1981).2 Badania nad recesją jodły na innym stanowisku w Łodzi (rezerwat Polesie K onstan­tynowskie) prowadzono ponad 20 lat temu ( O l a c z e k ,  S o w a  1976, S o w a  1981).Na kilku powierzchniach we wschodniej i w zachodniej części rezerwatu rozwinęło się zbiorowisko przypominające swoją strukturą i składem florys- tycznym środkowoeuropejską dąbrowę acidofilną Calamagrostio-Quercetum. Zajmuje ono łącznie około 20% powierzchni rezerwatu. Drzewostan i runo są znacznie uboższe niż w zbiorowiskach Tilio-Carpinetum; brak tu gatunków typowo grądowych. Fitocenozy Calamagrostio-Quercetum, w porównaniu z borami mieszanymi, wyróżniają się stałym udziałem dobrze odnawiającego się Quercus petraea (oraz Quercus petraea x  Q. robur), natomiast nieznacznym udziałem Pinus sylvestris i Quercus robur. Na uwagę zasługuje dość wysoka frekwencja Picea abies. W warstwie runa dominują: Vaccinium myrtillus i nalot Quercus petraea. Wysokie pokrycie osiągają również: Pteridium aąuilinum i Calamagrostis arundinacea, a nieco mniejsze Convallaria maialis i nalot Picea abies. Stałymi składnikami runa zielnego są ponadto: Luzula pilosa, Trientalis europaea, Hieracium lachenalii, H. murorum, Maianthemum bifolium i inne (por. M a t u s z k i e w i c z  1988).Poza dominującymi w rezerwacie postaciami naturalnymi wyżej wymienio­nych zbiorowisk leśnych, w niektórych wydzieleniach las m a postać znie­kształconą. Najczęściej spotykanymi formami degeneracji (wynikającymi z dawnego użytkowania lasu) są: ujednolicenie gatunkowe niektórych drzewostanów (monotypizacja), dominacja Betula pendula w licznych wy­dzieleniach, wprowadzenie Pinus sylvestris i Larix decidua do drzewostanów na siedliskach Tilio-Carpinetum oraz wprowadzenie podsadzeń Fagus sylvatica, Padus serotina i Quercus rubra (neofityzacja, O l a c z e k  1972). Działania te doprowadziły do zmian w strukturze fitocenoz i ograniczeń w odnawianiu się i rozwoju eufitów, tj. gatunków właściwych dla naturalnie występujących tu zbiorowisk (por. F a l i ń s k i  1966, O l a c z e k  1974). Zmiany degeneracyjne,o różnym stopniu nasilenia, objęły około 45% powierzchni rezerwatu (rys. 2). Obecnie, na znacznych powierzchniach rezerwatu, obserwuje się regenerację fitocenoz Tilio-Carpinetum. Stwierdza się spontaniczną przebudowę drzewostanu, wyrażającą się zwłaszcza naturalną eliminacją brzozy i sosny oraz zwiększającą się, w kilkunastu ostatnich latach, dynamiką odnawiania-  typowych dla grądu -  liściastych gatunków drzew.4. PIŚMIENNICTWOD u b a n i e w i c z  H. 1974. Klimat województwa łódzkiego. Acta Geogr. Lodz., 34: 1-112. F a l i ń s k i  J. B. 1966. Próba określenia zniekształceń fitocenozy. System fa z  degeneracyjnych zbiorowisk roślinnych. Ekol. Pol., B, 12, 1: 31-42.J a n k o w s k a  K. 1964. Zespoły leśne Lasu Łagiewnickiego. Maszynopis pracy magisterskiej, Zakł. System, i Geogr. Roślin UŁ: 1-85.K l a t k o w a  H. 1981. Budowa geologiczna. Rzeźba powierzchni. [W:] H. Mortimer-Szymczak (red.). Województwo miejskie łódzkie. Wyd. UŁ, Łódź: 17-27.K ł y s i k  K. 1993. Główne cechy klimatu. [W:] S. Pączka (red.). Środowisko geograficzne Polski Środkowej. Wyd. UŁ, Łódź: 109-134.K o n d r a c k i  J. 1978. Geografia fizyczna Polski. PWN, Warszawa: 1-463.K u r o w s k i  J. K ,  A n d r z e j e w s k i  H. 1993. Komentarz do map roślinności Lasu iMgiewni- ckiego. Maszynopis UMŁ, Łódź: 1-13.K u r o w s k i  J. K.,  M a m i ń s k i  M.,  A n d r z e j e w s k i  H. 1988. Dokumentacja projektowa rezerwatu „Las łagiewnicki". Maszynopis, Zakł. Bot. UŁ: 1-14.Maksymiuk Z. 1993. Wody powierzchniowe i podziemne. [W:] S. Pączka (red.). Środowisko geograficzne Polski Środkowej. Wyd. UŁ, Łódź: 94-108.M a t u s z k i e w i c z  J. M. 1988. Przegląd fitosocjologiczny zbiorowisk leśnych Polski. Dory mieszane i dąbrowy acidofilne. Fragm. Flor. Oeobot., 33: 107-190.M a t u s z k i e w i c z  W., M a t u s z k i e w i c z  J. M. 1996. Przegląd fitosocjologiczny zbiorowisk leśnych Polski. Phytocoenosis, 8 (NS), Sem. Geobot. 3: 1-79.O l a c z e k  R. 1972. Formy antropogenicznej degeneracji leśnych zbiorowisk roślinnych w krajobrazie rolniczym Polski niżowej. Wyd. UŁ, Łódź: 1-170.O l a c z e k  R. 1974. Kierunki degeneracji fitocenoz leśnych i metody ich badania. Phytocoenosis,3, 3/4: 179-190.O l a c z e k  R. 1981. Zbiorowiska roślinne. [W:] H. Mortimer-Szymczak (red.). Województwo miejskie łódzkie. Wyd. UŁ, Łódź: 56-65.O l a c z e k  R., S o w a  R. 1976. Wymieranie flory na obszarze zurbanizowanym na przykładzie rezerwatu leśnego ,,Polesie Konstantynowskie” w Łodzi. Phytocoenosis. 5. 3/4: 283-292.Plan zagospodarowania lasów na 10-lecie 1992-2001. 1992. Lasy Miasta Łodzi. T. 1-4. Łódź.S o w a  R. 1981. Flora. [W:] H. Mortimer-Szymczak (red.). Województwo miejskie łódzkie. Wyd. UŁ, Łódź: 51-56.S z y m a n o w s k a  Z. 1965. Puszcza Łódzka. [W:] A. Żabko-Potopowicz (red.). Dzieje lasów, leśnictwa i drzewnictwa. PWRiL, Warszawa: 621-630.5. SUMMARYThe carthographic investigations of vegetation of Las Łagiewnicki reserve have been conducted in 1992-1994. On the basis o f investigations 7 plant communities has been dinstinguished: Circaeo-Alnetum, Tilio-Carpinetum stachyetosum, T-C typicum, T-C calamagros- tietosum, Potentillo albae-Quercetum, Clamagrostio-Quercetum petraeae -  typical form and C-Q-  form with Festuca ovina. Actual diversification of plant cover is the result of several factors e.g.: natural variation of habitats, former forest management and typical for the big city antropogenic factors (like: air pollution, degrees of the ground water level, overpenetration). The antropopresure has not caused im portant changes in vegetation of the reserve. The reserve plays an im portant role as an object o f scientific investigations as well as a didactic and touristic object.D r hab. Józef K. Kurowski, prof. nadzw. Wpłynęło do RedakcjiZakład Ekologii Roślin i Fitosocjologii Folia botanicaUniwersytetu Łódzkiego 15.01.1998ul. Banacha 12/16, 90-237 Łódź,Mgr Hieronim AndrzejewskiDyrekcja Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich ul. Wojska Polskiego 83, 91-734 Łódź

The real vegetation of Las Łagiewnicki nature reserve in Łódź

The paper presents the map of real vegetation of Las Łagiewnicki
reserve. The map has been made in scale 1 : 5000. The reserve is situated in the
area of Łódź City, inside the Łagiewniki Forest, which covers 1205 ha. The Las
Łagiewnicki reserve which occupies app. 70 ha, protects natural mosaic of forest
communities

Kurowski, Józef K

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/15944/1/fb14Kurowski_Andrzejewski25_32.pdf

The real vegetation of Las Łagiewnicki nature reserve in Łódź

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

The real vegetation of Las Łagiewnicki nature reserve in Łódź

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w