Zadanie pt. „Digitalizacja i udostępnienie w Cyfrowym Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego kolekcji czasopism naukowych wydawanych przez Uniwersytet Łódzki” nr 885/P-DUN/2014 zostało dofinansowane ze środków MNiSW w ramach działalności upowszechniającej naukę

Górecki, Marian

Kozieja-Ruta, Joanna

Acta Universitatis Lodziensis Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

A C T A  U N I V E R S I T A T I S  L O D Z I E N S I SK SZTAŁCEN IE POLON ISTYCZNE CU DZOZIEM CÓW  7/8, 1996Joanna Kozieja-Ruta, Marian GóreckiWPROWADZANIE ZAGADNIEŃ JĘZYKA NAUKOWO-TECHNICZNEGO NA LEKCJACH JĘZYKA POLSKIEGO W SPECJALISTYCZNYM KSZTAŁCENIU CUDZOZIEMCÓWNauczanie języka polskiego jako  obcego studentów obcokrajowców jest prowadzone na Politechnice W rocławskiej od 1976 r. Od dziesięciu lat istnieje też kurs początkowy dla słuchaczy różnych narodow ości, którzy po jego ukończeniu zamierzają studiow ać w Polsce.W Studium Języka Polskiego Politechniki W rocławskiej organizowane są obecnie kursy języka polskiego na różnych poziomach zaawansow ania.Po ukończeniu rocznego kursu „zerowego” cudzoziemcy studiują na różnych uczelniach w Polsce. Większość z nich pozostaje na Politechnice W rocławskiej. Studiują głównie na informatyce i zarządzaniu, elektronice i architekturze. W ciągu 5 lat studiów studenci cudzoziemcy m ają obowiązek zaliczyć 240 godzin języka polskiego.Lektora t języka polskiego na kursie zaawansowanym trw a 4 semestry w wymiarze 4 godzin tygodniowo. Program tego kursu zakłada doskonalenie ogólnej poprawności językowej, osiągnięcie większej sprawności komunikacyjnej oraz poszerzenie znajomości języka polskiego zarów no w jego odmianie potocznej, jak i naukowo-technicznej.Zagadn ienia stylu naukow o-technicznego w prow adza się w drugim  semestrze w ścisłym połączeniu z językiem ogólnym. W iedza studentów obcokrajowców z zakresu terminologii i struktury tekstu naukowo-technicznego nie jest wystarczająca.Przyswojenie bogatej terminologii specjalistycznej nastręcza cudzoziemcom bardzo dużo problemów . Jak pisze M. M azur [9], średnio rozwinięte działy techniki posiadają słownictwo liczące 15 000-20 000 terminów, a słowniki ogólnotechniczne obejmują 100 000-150 000 terminów. Tymczasem ludzie z wyższym wykształceniem posługują się zasobem 7000-10 000 słów. Takwięc „opanow anie takiej ilości terminów byłoby niemożliwe, gdyby nie skojarzenia terminów technicznych z językiem potocznym pod względem źródłosłowów, a przede wszystkim gdyby nic daleko posunięta regularność terminologii technicznej, zapew niająca specjalistom należytą orientację” [9, s. 7]. Stwierdzić zatem należy, iż zadaniem nauczyciela jest podkreślanie różnic między językiem literackim a jego naukow ą odmianą oraz zapoznanie z zasadami tw orzenia terminologii.Nauczanie języka naukow o-technicznego wymaga od nauczyciela za-stosow ania najskuteczniejszych metod i środków, w których zakres wchodzą następujące elementy:1. Program;2. Pomoce dydaktyczne;3. Techniki nauczania;4. Sposoby realizacji.PROGRAMPodstawą wszelkiego nauczania jest program. Proponow any zaś przez nas powinien odpow iadać potrzebom uczelni. W wymaganiach wstępnych program u ramowego zakłada się znajomość języka mówionego i pisanego przejawiającą się w umiejętności konwersacji, w stawianiu pytań i for-mułow aniu odpowiedzi, w kom ponow aniu dłuższych wypowiedzi ustnych i pisemnych, w streszczaniu tekstu naukowo-technicznego oraz we właściwym posługiwaniu się terminologią specjalistyczną. Stwierdzić zatem należy, iż zadaniem nauczyciela jest stałe podkreślanie różnic między językiem literackim a naukowo-technicznym oraz ukazywanie mechanizmów tworzenia terminologii specjalistycznej. Program szczegółowy uwzględnia doskonalenie sprawności językowych poprzez utrw alanie i porządkow anie trudniejszych zagadnień gramatycznych, różnorodne ćwiczenia w mówieniu i pisaniu, nauczanie nowego słownictwa występującego w tekstach naukowo-technicznych.Słuchacze powinni posługiwać się poprawnie i sprawnie naukową odmianą języka ogólnego i naukowo-technicznego. Aby mogli to osiągnąć, należy ich uczyć pracy z tekstem technicznym i posługiwania się terminologią specjalis-tyczną. Konieczne jest więc nauczanie studentów następujących sprawności w zakresie języka naukowo-technicznego:-  czytania i rozumienia naukowo-technicznych tekstów  pisanych;-  rozumienia tekstów ze słuchu;-  mówienia na tematy naukowo-techniczne;-  pisania krótkich tekstów technicznych.Szczególny nacisk kładzie się na czytanie ze zrozumieniem.Czytanie i rozumienie tekstów.Czytanie jako akt komunikacji jest częścią procesu interakcji między autorem  i czytelnikiem. Charakteryzuje się tym, że w przeciwieństwie do komunikacji ustnej nic można bezpośrednio wpływać na  odbiorcę. Czytelnik musi sam rozszyfrować zawartość tekstu. M oże ten tekst zrozumieć w takim stopniu, na jaki pozwala mu posiadane doświadczenie i wiadomości wstępne. Tekst powinien być kierowany do adresata, stąd należy bardzo dokładnie rozgraniczać cel, jak i przez to  chcemy osiągnąć, np. czytanie w celu opanow ania treści dokładnie lub czytanie tzw. selektywne.Przy wyborze tekstu uwzględnia się następujące kryteria: stopień spe-cjalizacji tekstu i zrozumiałość (jasność) tekstu. Stopień specjalizacji tekstu odnosi się do kompleksowości informacji w obrębie jednego tem atu, jak  również rozmaitości tematów w obrębie różnych dyscyplin. Tekst może być napisany tak, że adresat potrafi przetworzyć informacje w nim podane. Słownictwo fachowe, zaw arte w danym  tekście, może stać się barierą w procesie komunikacji. Wobec tego należy zastanow ić się, czy wybierać do ćwiczeń teksty popularnonaukow e.Rozróżniamy 4 kryteria zrozumiałości tekstu:-  łatwość (językowe sformułowanie tekstu),-  układ (budowa tekstu),-  zwięzłość (trafność),-  dodatkow e bodźce, które wywołują zainteresowanie tekstem.Celem nauczania z reguły jest czytanie ze zrozumieniem, nazywane również czytaniem syntetycznym. Proces zrozumienia sterowany jest seman-tycznie. W obrębie tego typu rozróżniamy style czytania:-  totalne czytanie, przy którym treść tekstu musi być całkowicie przy-swojona,-  pobieżne czytanie (kursoryczne), w którym przyswojenie treści nie wymaga znajomości szczegółów,-  orientacyjne czytanie, przy którym czytający usiłuje stworzyć sobie ogólne pojęcie o tekście i stwierdzić, czy tekst zawiera ważne dla niego informacje,-  czytanie szukające, przy którym czytelnik przyswaja tekst pod względem określonych informacji.Nauczyciel powinien pozostawić studentom  wybór sposobu czytania, ale stawianie poleceń i zadań, które chcemy osiągnąć za pomocą danego tekstu, pozostaje nadal rolą nauczyciela, czyli w zasadzie sprowadza się do  kontroli zrozumienia tekstu, co w procesie nauczania jest bardzo ważne.Przykłady ćwiczeń kontrolnych:a) wskazówki (instrukcje), np. wyszukać definicję, instrukcję obsługi, dopasow ać rysunek do konkretnych fragmentów tekstu,b) w odpowiednio uproszczonym tekście skorygować błędne informacje przez skreślenie niepotrzebnego słowa,c) dobór rysunku do określonego fragmentu tekstu,d) przyporządkowanie reguł, rów nań, wzorów do odpowiednich frag-mentów  tekstu,c) dzielenie tekstu na akapity  zawierające konkretne informacje,0  odtworzenie logiki tekstu przez uporządkowanie rysunków, podpunktów  w odpowiedniej kolejności,g) sporządzanie tabeli i wypełnianie diagramów,h) dobieranie do odpowiedniego rysunku określeń z tekstu.Rozumienie tekstów ze słuchu. Celem tej spraw ności językow ej jest rozwijanie umiejętności rozumienia ze słuchu wykładu naukow ego, nagranej dyskusji naukow o-technicznej, opisu urządzeń technicznych i procesów technologicznych, instrukcji obsługi.Mówienie na tematy naukowo-techniczne.W zakresie tej sprawności naucza się:-  staw iania pytań problemowych,-  odpow iadania na podstawowe pytania,-  uczestniczenia w dyskusji naukowo-technicznej,-  opisywania urządzeń i procesów technicznych,-  definiow ania przedmiotów, urządzeń i zjawisk.Redagowanie krótkich tekstów technicznych.K urs pisania obejmuje:-  sporządzanie notatek z tekstów czytanych, słyszanych oraz z wykładów,-  indeksowanie tekstu słowami kluczowymi,-  opisywanie funkcjonow ania urządzeń technicznych,-  opracowywanie instrukcji obsługi,-  opisywanie graficznych środków  danych naukowych (rysunki, wykresy, tabele itp.),-  pisanie pracy dyplomowej.W glottodydaktycc przywiązuje się dużą wagę do streszczeń jako  do jednej z tradycyjnych form przetwarzania informacji. Jak pisze W. M ar- ciszewski [10, s. 150]: „O prócz aspektu użytkowego streszczania godny uwagi jest aspekt dydaktyczny; jest to  bowiem czynność nadająca  się znakomicie na ćwiczenia i na test — dla wielu naraz sprawności intelektualnych:uwagi, umiejętności dostrzegania konstrukcji tekstu, wreszcie umiejętności parafrazow ania wyrażeń i zwięzłego formułowania myśli” .Ćwiczenia w redagow aniu streszczeń pozytywnie wpływają na  spraw -ność myślenia i konstruow ania całości tekstu. Streszczany tekst powinien być dokładnie  przeanalizow any, należy znaleźć głów ną tezę, oddzielić kwestie ważniejsze od pobocznych oraz posegregow ać je. Streszczenie ćwiczy też zwięzłość i precyzję wypowiedzi. Trzeba zw rócić uwagę na potrzebę eliminacji pustosłow ia, rozwlekłości stylu, wskazywać zdania, które nic wnoszą nic nowego pod względem treściowym, są jakby  „w atą” słowną.Pisanie streszczenia przez studentów dobrze jest poprzedzić ćwiczeniami wprowadzającymi, jak  formułowanie głównej tezy tekstu, konspektowanie tekstu lub redagowanie zbioru słów kluczowych. Tak opracow any tekst jest łatwiejszy do streszczenia.Studentów  uczy się dwóch metod streszczeń:-  metody „wyciągu selektywnego”, polegającej na opuszczaniu sfor-m ułow ań i informacji w zależności od oceny ważności ze względu na przyjęty punk t widzenia. Ćwiczeniem wstępnym jest tu ułożenie dla danego tekstu listy słów kluczowych,-  m etody tw orzenia „obrazu tekstu” polegającej na tym, że każdemu punktowi ze spisu treści przyporządkowuje się odpowiednie zdanie oznajmujące [ 1 1 ].D la kształtow ania nawyków języka pisanego m ożna zalecić następujące typy zadań:a) zanotowanie nowej informacji zdobytej po przeczytaniu tekstu,b) ułożenie tekstu z podanych zdań,c) odtworzenie z pamięci tekstu w formie pisemnej, przy zastosow aniu podanych wyrazów i zwrotów,d) przekazanie w formie pisemnej podstawowej informacji z wykorzys-taniem podanych wyrazów,e) ułożenie planu tekstu.Uważa się, że ogrom ną rolę w przekazywaniu treści tekstu odgrywa zapoznanie studentów ze środkami organizacji tekstu wiązanego (np. z jednej, z drugiej strony, w wyniku, tą drogą, w ten sposób, po pierwsze, przykładowo itp.) oraz z podstawow ymi zwrotami, które winny być stosowane w ogólnej charakterystyce tekstu, przy wypowiadaniu własnego zdania, wyciąganiu wniosków i podsum owaniu.W doskonaleniu języka kładzie się nacisk na utrwalanie tych konstrukcji, które najczęściej występują w tekstach naukowo-technicznych. N ależą tu zwłaszcza: strona bierna, nieosobowe formy czasownika, zdania względne, przyczynowe, imiesłowy, tryb rozkazujący, równoważniki zdań.PO M O CE DYDAKTYCZNEN a zajęciach stosuje się podręczniki, plansze oraz nowoczesne środki i m ateriały techniczne, takie jak:1) aparaty z urządzeniami towarzyszącymi (odbiorniki telewizyjne z in-stalacją telewizji przewodowej, m agnetofonam i i magnetowidami),2) maszyny dydaktyczne i kompletne zestawy urządzeń techniczno-dydak- tycznych (laboratoria językowe, fonograficzne itp.),3) określone rodzaje materiałów  dydaktycznych, jak: testy drukow ane, obrazy, filmy, tablice itp. zawierające treści programow e, które chcemy przekazać za pośrednictw em technicznych środków dydaktycznych.N ow oczesne pom oce pozw alają w nauce języków obcych na pełne urzeczywistnienie zasady poglądowości wizualnej i słuchowej oraz reguły świadomego nauczania. D ają one jednocześnie możliwość w ykorzystania z m aksym alną skutecznością zdolności naśladowczych studentów  i stałego oparcia się nie tylko na wizualnej percepcji języka w jego formie pisemnej, lecz także -  jak  w przypadku uczenia się obcokrajowców  będących po kursie podstaw owym języka polskiego -  na percepcję języka mówionego.W nauczaniu obcokrajowców języka polskiego należy wykorzystać takie środki techniczne, które pozw olą utrwalać, a następnie rozwijać posiadaną przez nich wiedzę o języku, a także przyczynią się do opanow ania w krótkim czasie takiego zasobu słownictwa polskiego, jaki jest im niezbędny do pracy na  studiach kierunkowych i do swobodnego porozumiewania się w obcym im językowo środowisku. D o osiągnięcia wyszczególnionych celów przydatne są wymienione pomoce dydaktyczne, spełniające z powodzeniem zarówno w prow adzanie, jak  i utrw alanie m ateriału językowego.W ybór pomocy dydaktycznych zależy od poziomu językowego grupy. Stosuje się także powielone teksty techniczne i popularnonaukow e. D obiera się je, zgodnie z programem przedmiotów podstawowych, ze studenckich skryptów  specjalistycznych i czasopism popularnonaukow ych. Ich p rob -lematyka przedstawiona jest na poziomic I roku studiów. T rudno mówićo doborze specjalistycznych tekstów, ponieważ w grupie lektoratowej znajdują się studenci z różnych wydziałów. Ćwiczenia językowe najczęściej w ynikają z omawianych tekstów. O pracowano różne rodzaje ćwiczeń: leksykalne, frazeologiczne, składniowe i redakcyjne.TECH NIKI NAUCZANIAW trakcie zajęć stosowane są różnorodne techniki. N a szczególną uwagę zasługuje technika komputerow a. N a potrzeby obcokrajowców -  studentów  Politechniki Wrocławskiej -  opracow ano program  kom puterow y „S tudium ” .Punktem  wyjścia każdej jego lekcji jest krótki tekst techniczny. Za pom ocą kom putera student może wykonać następujące ćwiczenia z tekstem:a) dobieranie tytułu do treści tekstu,b) porządkow anie wyrazów w zdaniu i zdań w tekście,c) uzupełnienie luk przez wstawienie brakujących elementów.Kolejnym etapem są ćwiczenia gramatyczne, związane ściśle z konkretnymtekstem technicznym. Przygotowano następujące ćwiczenia gramatyczne:a) dobieranie odpowiedniej formy gramatycznej (przypadek, czas, strony, aspekt itd.),b) dobór odpowiednich połączeń wyrazowych (synonimy, antonimy, dobieranie definicji do terminu lub term inu do definicji, tworzenie ter-minów pochodnych, użycie term inów w zdaniach, zastępowanie kilku- wyrazowego wyrażenia językowego krótszym, tworzenie rodzin wyrazów itp.).SPOSO BY REA LIZACJIEgzamin z języka polskiego na poziomie zaawansowanym składa się z części pisemnej i ustnej. W ymagania egzaminacyjne zakładają, że student obcokrajowiec powinien być przygotowany do swobodnej wypowiedzi na egzaminie ustnym z przedmiotów kierunkowych oraz do napisania pracy w języku polskim.N a zajęciach omaw ia się ogólny schemat rozprawy, ze szczególnym uwzględnieniem wstępu, rozdziałów merytorycznych, wniosków i przypisów. Zwraca się uwagę na poszczególne części rozdziałów merytorycznych pracy i ich zaw artość (część teoretyczna, dośw iadczalna oraz szczegółowa analiza wyników badań).Podkreśla się, iż praca dyplomow a pow inna stać się sprawdzianem nabytych wiadomości i dać możność oceny przydatności absolw enta do samodzielnych poczynań.Powyższe rozważania wykazują, że w nauczaniu języka naukowo-tech- nicznego konieczne jest stosowanie najskuteczniejszych m etod i środków. Istotne jest, aby każdy blok zajęć był tak przemyślany, by nie nużył studentów. W związku z tym należy się starać o sensowne łączenie po -szczególnych elementów programu, o stosowanie różnych technik nauczania.1 o zaś stwarza możliwość osiągnięcia zakładanego celu.LITERATURA[1] B r z e z i  ń s k i J., Pomoce i środki audiowizualne w nauczaniu języków obcych, Warszawa 1980.[2] D ę b s k i  R., M a y s  M., Przygotowanie roku zerowego do studiów technicznych i ekonomicz-nych, [w:] M etodyka kształcenia językowego Polaków ze Wschodu. Referaty i komunikaty z konferencji nt. „M etodyka nauczania języka polskiego dla Polaków ze Wschodu i Polonii (ze szczególnym uwzględnieniem tzw. roku zerowego)” , red. J. Mazur, Lublin 1993.[3] G a j d a  S., Główne aspekty pracy nad terminologią, [w:] Prace naukowe SPNJO  Politechniki Wrocławskiej, seria 11, „Studia i Materiały” 10, Wrocław 1978.[4] G ó r e c k i  M., Rola środków technicznych w nauczaniu języka polskiego ja ko obcego, „D ydaktyka Szkoły Wyższej” 1983, nr 4(64).[5] J a r m a  k S., Komputery w dydaktyce szkoły wyższej, Warszawa 1979.[6] K o z i c j a - R u t a  J., Prezentacja wyboru tekstów specjalistycznych z  ćwiczeniami oraz programu komputerowego z  języka polskiego dla studentów obcokrajowców, [w:] Problemy kształcenia Polaków ze Wschodu, Lublin 1992.[7] Kultura języka dla studentów uczelni technicznej, red. T. Frankiewicz, Wrocław 1981.[8] L e w a n d o w s k i  J., Kierunki rozwoju metodyki nauczania języka polskiego jako obcego po roku 1970, [w:] Metodyka nauczania języka polskiego jako obcego, red. J. Lewandowski Warszawa 1980.[9] M a z u r  M., Terminologia techniczna, Warszawa 1961.[10] M i o d u n k a  W., Język polski a współczesne metody nauczania języków obcych, [w:] Metodyka nauczania języka polskiego jako obcego, red. J. Lewandowski, Warszawa 1980.[11] M a r c i s z e w s k i  W., Metody analizy tekstu naukowego, Warszawa 1977.[12] N o w i c k i  W., O ścisłość pojęć i kulturę słowa iv> technice, Warszawa 1978.

Wprowadzanie zagadnień języka naukowo-technicznego na lekcjach języka polskiego w specjalistycznym kształceniu cudzoziemców

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/12849/kpc7_8Joanna_Kozieja_Ruta_Marian_G%c3%b3recki121_128.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Wprowadzanie zagadnień języka naukowo-technicznego na lekcjach języka polskiego w specjalistycznym kształceniu cudzoziemców

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Wprowadzanie zagadnień języka naukowo-technicznego na lekcjach języka polskiego w specjalistycznym kształceniu cudzoziemców

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w