Jest to drugi artykuł z serii poświęconej lektoratowi języka polskiego w Lublanie
i słoweńskim polonistom, por. B. Ostromęcka-Frączak, Kształcenie polonistyczne jako
element kształcenia slawistycznego (na przykładzie lektoratu języka polskiego w Lublanie), „Acta
Universitatis Lodziensis" 1994, Kształcenie polonistyczne cudzoziemców 5, s. 71-90.Zadanie pt. Digitalizacja i udostępnienie w Cyfrowym Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego kolekcji czasopism naukowych wydawanych przez Uniwersytet Łódzki nr 885/P-DUN/2014 zostało dofinansowane ze środków MNiSW w ramach działalności upowszechniającej naukę

Ostromęcka-Frączak, Bożena

Acta Universitatis Lodziensis Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców

Polish

Jest to drugi artykuł z serii poświęconej lektoratowi języka polskiego w Lublanie
i słoweńskim polonistom, por. B. Ostromęcka-Frączak, Kształcenie polonistyczne jako
element kształcenia slawistycznego (na przykładzie lektoratu języka polskiego w Lublanie), „Acta
Universitatis Lodziensis" 1994, Kształcenie polonistyczne cudzoziemców 5, s. 71-90

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Lektorat języka polskiego w Lublanie i jego współpracownicy

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

KRONIKA ZAGRANICZNABożena Ostromęcka-FrączakLEKTORAT JĘZYKA POLSKIEGO W LUBLANIE I JEGO WSPÓŁPRACOWNICYZwiązki kulturalne pomiędzy Polską i Słowenią mają już swoją historię sięgającą ponad 150 lat. W 1837 r. ukazał się w Lublanie pierwszy drukowany przekład z literatury polskiej. Był to sonet A. Mickiewicza Rezygnacja („Illyrisches Blatt” 4 III 1837), przetłumaczony przez wybitnego poetę słoweńskiego -  France Prešerna. Rok 1837 stanowi więc ważny moment w historii polsko-słoweńskich kontaktów kulturalnych, chociaż korzenie wzajemnych kontaktów literackich tkwią jeszcze o wiele głębiej-  sięgają II połowy XVTII w.Drugim takim ważnym momentem jest rok 1947, w którym to na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu w Lublanie zorganizowano lektorat języka polskiego1. Tę datę możemy uznać za początek regularnej nauki języka polskiego w Słowenii, chociaż już wcześniej, przed wojną, prowadzone były w Lublanie okazjonalne kursy języka polskiego, o czym wspominają ich organizatorzy, m. in. V. Mole, F. Vodnik i T. Debeljak.Pierwszą lektorką języka polskiego w Lublanie była Słowenka -  Rożka Štefan2, która prowadziła lektorat przez ponad trzydzieści lat. Od 1979 r., w związku z chorobą R. Štefanowej, a następnie przejściem na emeryturę, prowadzenie lektoratu objął jej uczeń -  Niko Jež, zatrudniony obecnie na etacie wykładowcy. Pod względem strukturalnym lektorat przechodził różne przemiany, związane ze zmianami organizacyjnymi wydziału. Obecnie lektorat1 Jest to drugi artykuł z serii pośwęconej lektoratowi języka polskiego w Lublaniei słoweńskim polonistom, por. B. O s t r o m ę c k a - F r ą c z a k ,  Kształcenie polonistyczne jako element kształcenia slawistycznego (na przykładzie lektoratu języka polskiego w Lublanie), „Acta Universitatis Lodziensis" 1994, Kształcenie polonistyczne cudzoziemców 5, s. 71-90.2 Por. B. O s t r o m ę c k a - F r ą c z a k ,  Rożka Stefan i je j lublańscy uczniowie, „Poradnik Językowy” 1985, z. 6, s. 382-383.języka polskiego, podobnie jak i inne lektoraty słowiańskie (rosyjski, czeski, słowacki, bułgarski) jest jednostką Katedry Porównawczego Językoznawstwa Słowiańskiego, którą od lat kieruje A. Šivic-Dular. Jest to jedna z ośmiu katedr wchodzących w skład Instytutu Języków i Literatur Słowiańskich (Oddelek za slovanské jezike in književnosti). Takich instytutów jest w obrębie Wydziału Filozoficznego w Lublanie szesnaście, a Instytut Języków i Literatur Słowiańskich jest właśnie jednym z nich.W 1963 r. podpisano umowę o współpracy naukowej i kulturalnej między Polską i Jugosławią i do Lubiany przyjechał pierwszy polski lektor. Od tego momentu lektorat języka polskiego prowadzą zawsze dwie osoby: lektor słoweński i polski. Kolejnymi lektorami z Polski byli w tym okresie (podaję bez tytułów naukowych): Władysław Kupiszewski (1963-1965), Władysław Lubaś (1965-1966), Władysław Łaciak (1966-1969), Eugeniusz Czaplejewicz (1969-1971), Kazimierz Woźniak (1971-1976), Urszula Kowalska (1976-1979), Zofia Adamczyk (1979-1983), Bożena Ostromęcka-Frączak (1983-1991) i obecnie Joanna Sławińska. Wśród wymienionych osób spo-tykamy nazwiska znanych dzisiaj naukowców polskich zarówno w zakresie językoznawstwa, jak i literatury.Jednocześnie od 1962 r. (a więc rok wcześniej niż do Lubiany) zaczęli przyjeżdżać do Krakowa lektorzy słoweńscy. Pierwszą lektorką języka słoweńskiego w Uniwersytecie Jagiellońskim była Martina Oroźen, obecnie profesor Uniwersytetu w Lublanie, zajmująca się gramatyką historyczną i dialektologią słoweńską.Przedstawmy teraz pokrótce sylwetki słoweńskich polonistów związanych bezpośrednio i pośrednio z lektoratem języka polskiego w Lublanie. Należą do nich przede wszystkim: Rożka Štefan, Niko Jež i Tone Pretnar.Rożka Štefan, pierwsza lektorka języka polskiego w Lublanie stanowi w historii słoweńskiej polonistyki całą epokę. Wychowała liczne pokolenie lublańskich polonistów i slawistów, a Jej postać znana jest zarówno w Sło-wenii, jak i w Polsce3. Wśród dorobku życiowego R. Štefan ważną pozycję zajmują prace translatorskie, których rezultatem było wydanie w postaci książkowej Medalionów Z. Nałkowskiej (Medaljone, 1960), zbioru wierszy i poematów A. Mickiewicza (Pesmi in pesnitve, 1967), liryków J. Słowackiego (Lirika, 1973), Pana Tadeusza A. Mickiewicza (Gospod Tadej, 1974) i wreszcie (wespół z N. Jeżem) pracy zbiorowej pięciu autorów Historia Polski (Zgodovina Poljske, 1982). Nie sposób też nie wspomnieć tu o licznych tłumaczeniach takich poetów, jak: L. Staff, M. Piechal, C. Miłosz, J. Iwaszkiewicz, W. Szymborska i wielu innych, publikowanych na łamach czasopism słoweń-3 W Polsce pisali o R. Stefan m. in. Z. Darasz, A. Gordziejewski i J. Wierzbicki; w Słowenii -  N. Jež i F. Vodnik. Bibliografia prac poświęconych R. Stefan podana jest w art. O s t r o m ę c k i e j - F r ą c z a k ,  Rożka Stefan..., s. 383.skich. W 1992 r. ukazała się w Lublanie obszerna antologia polskiej poezji lat wojny i okupacji. Wiersze pięćdziesięciu polskich poetów przetłumaczyli R. Stefan i T. Pretnar („Alarm'". Poljska poezija 1939-1945)4. R. Stefan jest również autorką wielu wartościowych studiów naukowych z zakresu historii literatury polskiej (o twórczości A. Mickiewicza, J. Słowackiego, L. Staffa, J. Andrzejewskiego, B. Prusa, W. Reymonta, S. Żeromskiegoi innych) i teorii przekładu (o problemach związanych z tłumaczeniem najstarszej poezji polskiej). Kompedium wiedzy o literaturze polskiej stanowi jej podręcznik historii literatury wraz z licznymi tłumaczeniami fragmentów poetyckich (Poljska književnost, 1960). Z opracowanego przez R. Stefan podręcznika (wespół z polskim lektorem W. Łaciakiem) uczą się Słoweńcy języka polskiego (Učbenik poljskega jezika, 1969 i Poljski pogovori, 1969).Obecny kierownik lektoratu języka polskiego, wykładowca N. Jež, specjalizuje się przede wszystkim w tłumaczeniach utworów prozatorskich, w tym prac naukowych. W postaci książkowej ukazały się następujące tłumaczenia jego pióra: H. Markiewicz Główne problemy nauki o literaturze (Glavni probierni literárne vede, 1977), Korespondencja z rodziną Emila Korytki, opracowana przez Leemingów (Korespondenca z druźino Emila Korytka, 1983) oraz praca zbiorowa (wespół z R. Stefan) Historia Polski (Zgodovina Poljske, 1982). Wiele prac naukowych poświęcił N. Jež roz-ważaniom na temat literatury polskiej i jej słoweńskich przekładów (o tłumaczeniu Chłopów przez J. Glonara, o poezji C. Miłosza) i recepcji literatury polskiej w Słowenii (o wpływie Młodej Polski na literaturę słoweńską).Zmarły niedawno Tony Pretnar, wieloletni kierownik Katedry Porów-nawczej Literatury i Metryki Słowiańskiej w Lublanie, był przez osiem lat lektorem języka słoweńskiego w Krakowie i rok w Warszawie, co z pewnością wpłynęło na ugruntowanie jego zainteresowań literaturą polską. Tłumaczył przede wszystkim poezje: wiersze C. K. Norwida (Poezije, 1985), C. Miłosza (Somrak in svit5, 1987), Z. Herberta (Beli raj vseh možnosti, 1992) -  wespół z N. Ježem -  oraz pracę naukową Z. Darasza (Od moderne k ekspresionizmu, 1985). Wespół z K. Salamun-Biedrzycką i N. Ježem opracował antologię współczesnej polskiej prozy (Varujte me, mile zarje, 1983). Ponadto Pretnar jest autorem wielu artykułów naukowych poświęconych literackim kontaktom polsko-słoweńskim (o przekładach z końca XVIII i początku XIX w. dokonanych przez M. Kuralta, M. Čopa, F. MikloŠiča, o J. N. Kamińskimi M. Čopie, o recepcji C. Miłosza w Słowenii itd. i problematyce metrum słowiańskiego (o tendencjach tonicznych ballad i romansów A. Mickiewicza4 Antologia poprzedzona jest obszernym wstępem pióra N. Ježa, w którym autor analizuje poezję lat wojny i okupacji.5 Współtłumaczami są także: R. Stefan i L. Krakar, chociaż większość wierszy przetłumaczył T. Pretnar. On też dokonał wyboru wierszy.i F. Prešerna). Za pracę o F. Prešernie i A. Mickiewiczu uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych nadany mu przez Instytut Badań Literac-kich PAN. T. Pretnar razem z E. Tokarzem opracowali podręcznik do nauki języka słoweńskiego dla Polaków (1980), a z M. Dąbrowską-Par- tyką i B. Siewierską -  wybór krótkiej prozy I. Cankara Widok z pudeł-ka (1980).W ciągu ponad czterdziestoletniej działalności lektoratu języka polskiego wyszli z niego tacy tłumacze, jak: F. Drolc, D. Pirc, K. Šalamun-Biedrzycka, Z. Škerlj-Jermanova, J. Zor, I. Lampret, D. Dominkuš, M. Poljanec, M. Brecelj i wielu innych. Dawni studenci lektoratu języka polskiego są dziś pracownikami radia, telewizji, prasy, różnych uniwersytetów byłej Jugosławi, szczególnie Uniwersytetu w Lublanie i Słoweńskiej Akademii Nauk (SAZU). Ci ostatni wykorzystują znajomość polszczyzny pisząc recenzje polskich książek, komunikaty naukowe, tłumaczą literaturę fachową, prowadzą prace porównawcze itd. Do grona tych ludzi należą: F. Jakopin, M. Orožen, B. Pogorclec, A. Šivic-Dular, J. Zor, M. Kranjec, J. Koruza, J. Pogačnik, F. Jerman i inni.Pisząc o dorobku lektoratu języka polskiego nie sposób też pominąć w nich udziału polskich lektorów. W zależności od zainteresowań i specjalizacji polskich lektorów pojawiły się w Słowenii artykuły z zakresu językoznawstwa (W. Kupiszewski, W. Lubaś, B. Ostromęcka-Frączak), historii i teorii literatury (W. Kupiszewski, K. Woźniak, E. Czaplejewicz), metodyki (W. Łaciak, Z. Adamczyk) itd. Oprócz publikowania artykułów typowo naukowych lektorzy z Polski pośredniczyli w przekazywaniu informacjio najnowszych książkach naukowych i pracach badawczych prowadzonych w Polsce, pisząc artykuły na ten temat, np. o powojennej polskiej leksykografii pisał W. Kupiszewski, o Słowniku staropolskich nazw osobowych W. Lubaś,o strukturalizmie w polskiej teorii literatury E. Czaplejewicz, o Dialektach K. Dejny, bibliografii onomastycznej i o polskich książkach poświęconych literaturze słoweńskiej K. Woźniak, najnowszą Gramatykę języka polskiego przedstawiła B. Ostromęcka-Frączak. Z jej inicjatywy powstał Słownik słoweńsko-połski (wespół z T. Pretnarem). Zeszyt próbny tego Słownika ukazał się w 1986 r.Również po powrocie do kraju lektorzy polscy nie tracą kontaktu z językiem słoweńskim. Tłumaczą często literaturę słoweńską, np. U. Kowal-ska, zaznajamiają polskie społeczeństwo z literaturą i kulturą Słowenii, a w pracy naukowej i dydaktycznej nawiązują do języka słoweńskiego. „Etap słoweński” pozostawił ważny ślad w życiu i pracy naukowej każdego z nich.Czytelnika polskiego może zainteresować fakt, skąd rekrutują się studenci lektoratu języka polskiego i czy w Słowenii jest duże zainteresowanie tym językiem?Co roku uczy się języka polskiego w Lublanie około 25 studentów, biorąc pod uwagę małą liczebnie Słowenię jest to spora grupa. W przewa-żającej części są to studenci filologii słoweńskiej, serbsko-chorwackiej, rosyjskiej, językoznawstwa porównawczego i etnologii, chociaż zdarzają się studenci i z innych kierunków, a nawet uczelni. Studenci slawistyki i etnologii muszą zgodnie z programem studiów uczyć się przez dwa lata jednego z języków słowiańskich. W ramach Wydziału Filozoficznego mają do wyboru lektorat języka polskiego, rosyjskiego, czeskiego, bułgarskiego, słowackiego, łużyckiego, macedońskiego i serbsko-chorwackiego. Ci, którzy wybiorą język polski, uczą się go zazwyczaj przez cały okres studiów, chociaż program nie obliguje ich do tego. Tak więc lektorzy prowadzą najczęściej kursy językowe na czterech poziomach nauczania.W ciągu dwu pierwszych lat studenci mają w wymiarze tygodniowym 4 godz. praktycznej nauki języka polskiego, 2 godz. gramatyki opisoweji 2 godz. historii literatury. W następnych latach zajęcia dostosowane są do potrzeb i zainteresowań studentów (2 godz. tygodniowo). Najczęściej są to zajęcia translatorskie, stylistyczne, konwersatorium z teorii przekładu, czytanie tekstów naukowych, artykułów związanych z tematyką prac dyp-lomowych itd. Fakultatywnie organizowany jest też lektorat dla niefilologów, a także w ramach tzw. lektoratu na zamówienie kursy językowe dla pracowników przedsiębiorstw państwowych współpracujących z Polską, np. „Iskry”, „Leku”, „Slovenijalesu”.1 rzeba też zaznaczyć, że chociaż w Lublanie nie ma polonistyki jako samodzielnego kierunku studiów, jak to jest w Belgradzie, Zagrzebiu czy Skopju, lecz jedynie lektorat, to jednak powstają tu prace polonistycznei porównawcze. W opracowaniach konfrontatywnych bada się strukturę języka polskiego i słoweńskiego, związki i wpływy literackie, przekłady słoweńskie w porównaniu z polskimi oryginałami itd. Tylko w ostatnich latach powstały w Lublanie takie prace dyplomowe (odpowiednik naszych prac magisterskich) jak np.: Polskie dramaty w słoweńskich tłumaczeniach (Anica Mlekuž), Dramaturgia Witkacego (Darija Dominkuš), Reymont wśród Słoweńców (Samo Kolar), Gombrowicz po słoweńsku (Karmen Kenda), Recepcja Gombrowicza w Słowenii (Marijan Pušavec), Zdrobnienia w języku polskim i słoweńskim (Martina Špes) i inne.Studenci organizują wieczory poetyckie, związane najczęściej z rocznicami literackimi lub ważnymi wydarzeniami, tłumaczą polskie filmy, aktywnie uczestniczą w spotkaniach z polskimi pisarzami i poetami, przygotowują okolicznościowe wystawy, a swoje tłumaczenia oraz artykuły o Polscei przedruki z polskich artykułów publikują w gazetach i czasopismach słoweńskich. Są ogniwem pośredniczącym w przekazywaniu społeczeństwu słoweńskiemu wiedzy o Polsce i jej kulturze. Ta działalność lektoratu jest równie ważna, jak i jego funkcja dydaktyczna.Oprócz pracy dydaktycznej i popularyzatorskiej pracownicy lektoratu brali udział w konferencjach i sympozjach naukowych organizowanych w Polsce i Jugosławii. Była to stała forma współpracy lektoratu z różnymi instytucjami badawczymi i naukowymi. I tak np. w 1989 r. N. Jež, T. Pretnar i B. Ostromęcka-Frączak uczestniczyli w konferencjach naukowych zorganizowanych w Poznaniu („Literatura i kultura Słowian dawniej i dzisiaj”), Łodzi („150 rocznica śmierci E. Korytki”) i Kaliszu („100 rocznica urodzin M. Dąbrowskiej”) wygłaszając na nich referaty. Informacje o konferencjach zorganizowanych w Polsce zostały potem opublikowane w prasie słoweńskiej. W 1991 r. pracownicy lektoratu braki udział w konferencji w Inowrocłwiu („130 rocznica urodzin J. Kasprowicza”) i Mariborze („Problematyka miejska w badaniach etnologów polskich i słoweńskich”).W obrębie lublańskiej uczelni działa Instytut Naukowy FF (Znanstveni Inštitút FF), który kieruje pracami badawczymi na Wydziale. Lektorat języka polskiego włączył się w działalność Instytutu w zakresie trzech tematów badawczych. Pierwszy z nich -  literacki -  dotyczy kontaktów kulturalnych słoweńsko-polskich (tłumaczeń z literatury polskiej, recepcji polskiej literatury itd.). W rezultacie kilkuletnich prac nad tym tematem wydano w Lublanie Bibliografię tłumaczeń literatury polskiej od 1960 do 1980 roku6 (kontynuuje się dalsze zbieranie materiału), listy Polaków do M. Čopa (R. Stefan, N. Jež, Čopovi galicijski dopisniki, Lubiana 1989), oraz różne materiały dotyczące V. Mole. W ramach tematu językoznawczego: „Język słoweński a inne języki słowiańskie”, powstał Słownik sloweńsko-polski, który będzie stähowil bazę materiałową dla przyszłych prac porównawczych. Zgodnie z planem wydawniczym (Državna založba Slovenije) ma on być wydany w 1995 r.Realizując trzeci temat badawczy: „Etnologia słoweńska i polska” , pracownicy lektoratu uczestniczyli w trzech konferencjach naukowych (Lubiana 1988, Łódź 1989, Maribor 1991) publikując artykuły w materiałach z tych konferencji (Etnološka stičišča I, Lubiana 1988; Kontakty etnologiczne, Łódź 1989; Etnološka stičišča II, Lubiana 1991).6 Opracował ją N. J e ž  i znajduje się w książce: Varujte me, mile zarje, Lubiana 1983. Bibliografia wcześniejszych prac zamieszczona jest w książce: R. Š t e f a n ,  Poljska književnost, Lubiana 1960. Opracowali ją dawni uczniowie lektoratu języka polskiego: G. Kocijan, J. Koruza i J. Pogačnik.

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/12639/1/kpc6Bo%c5%bcena_Ostrom%c4%99cka_Fr%c4%85czak93_98.pdf

Lektorat języka polskiego w Lublanie i jego współpracownicy

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Lektorat języka polskiego w Lublanie i jego współpracownicy

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w