Waingertner, Przemysław

Przegląd Nauk Historycznych

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Artykuły recenzyjne i recenzje     299  nieznosząca podporządkowania, czuła na punkcie swojej pracy  i usług” (s. 416). M. Nossowska przedstawia przyczyny niektórych, całkowicie nieudanych przedsięwzięć R. Bailly (próby stworzenia ośrodka polskiego w Lechâtelet k. Dijon), odnotowuje jej konflikty z współpracownikami, obiektywnie ocenia akcje propagandowe  i ich efekty oraz publicystykę dotyczącą spraw polskich. Rzetelnie recenzuje jej prace historyczne o Polsce i „przyjaźni francusko- -polskiej” wskazując zarówno na ich walory, jak i braki warsztato-we. Zwraca uwagę na zaangażowany, wywołujący emocję język Rosy – kobiety uczuciowej, egzaltowanej, poetycko ujmującej ludzi i świat – odbiegający od współczesnego stylu narracji. Autorka, chcąc możliwie wiernie oddać charakter korespondencji i publicy-styki bohaterki książki, przejmuje wręcz niekiedy stylistykę jej pi-sarstwa. Ostatnie lata życia R. Bailly spędziła w Pau (departament Pyrénées-Atlantiques). Z okazji 80. urodzin otrzymała wiele gratu-lacyjnych listów i telegramów z Polski. Żyła w samotności, zdana na opiekę kilku wolontariuszek i sióstr zakonnych z pobliskiego klasztoru. Zapadała na zdrowiu, cierpiała na astmę, nerwobóle głowy i kataraktę. W 1973 r. ciężko chorowała i niemal całkowicie utraciła wzrok. Prawie nie opuszczała łóżka. Opiekunkom dykto-wała ostatnie utwory i listy. Zmarła 14 czerwca 1976 r. Pochowa-na została następnego dnia na cmentarzu miejskim w Pau. Trum-nę na jej życzenie przykryto polską flagą.          ANDRZEJ M. BRZEZIŃSKI       UNIWERSYTET ŁÓDZKI    Łódzka KPN. Od PRL do niepodległości, red. Karol Chylak, Marek Michalik, Instytut Historyczny NN im. A. Ostoja-Owsianego, Łódź 2012, ss. 354.   Dnia 1 września 1979 r. – w czterdziestą rocznicę niemieckiej agresji na Rzeczpospolitą i wybuchu II wojny światowej – przy Grobie Nieznanego Żołnierza grupa PRL-owskich opozycjonistów proklamowała powstanie Konfederacji Polski Niepodległej (KPN),                                                 Wydział Filozoficzno-Historyczny, Instytut Historii, Katedra Historii Po-wszechnej Najnowszej. 300     Artykuły recenzyjne i recenzje  określanej  później przez jej twórców mianem „pierwszej po 1945 r. opozycyjnej, antykomunistycznej partii pomiędzy Łabą i Władywo-stokiem”. Dzieje Konfederacji – choć zasłużonej dla aktywizowania środowisk opozycyjnych na przełomie lat siedemdziesiątych i osiem-dziesiątych; stanowiącej po 1980 r. istotne zaplecze intelektualne, programowe, organizacyjne, wydawnicze i kolporterskie  dla Nieza-leżnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” [dalej: NSZZ „Solidarność”] zarówno w okresie jego jawnej, jak i – po wpro-wadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. – podziemnej dzia-łalności; wreszcie odgrywającej istotną rolę polityczną w pierw-szych latach III Rzeczypospolitej – nie doczekały się jak dotąd wy-czerpującego, monograficznego, naukowego opracowania. Trudno bowiem uznać za takie oficjalne, propagandowe publikacje z okre-su PRL (por. M. Reniak, KPN: kulisy, fakty, dokumenty, Warszawa 1982; W. Rehan, Konfederacja Polski Niepodległej. Próba analizy krytycznej, Warszawa 1987).  Czytelnik zainteresowany programem, strukturami, działalno-ścią, wreszcie składem osobowym KPN wiedzę mógł natomiast do-tychczas czerpać przede wszystkim z wydawnictw o charakterze źródłowym (m.in. A. Dudek, M. Gawlikowski, Leszek Moczulski – bez wahania, Kraków 1993; L. Moczulski, Czas nadziei, czas gory-czy. Wybór tekstów politycznych 1973–1993, Warszawa 1995; idem, Lustracja. Rzecz o teraźniejszości i przeszłości, Warszawa 2001) bądź naukowo-publicystycznym (A. Słomka, Marzenia i czyn. Hi-storia KPN, Katowice 1995) oraz artykułów (G. Waligóra, G. Wołk, Konfederacja Polski Niepodległej 1979–1989, [w:] NSZZ „Solidar-ność” 1980–1989, red. Ł. Kamiński, G. Waligóra, Warszawa 2010, t. VII, s. 387–427; G. Waligóra, Konfederacja Polski Niepodległej 1979–1989, „Biuletyn IPN” 2009, nr 12, s. 101–106; M. Orski, Konfederacja Polski Niepodległej w latach 1979–1989, „Studia Rze-szowskie” 2000, t. VII, s. 59–87). Do wyjątków należy obszerniejsze opracowanie autorstwa A. Anusza i Ł. Perzyny pt. Konfederacja. Rzecz o KPN (Warszawa 2009). Z tym większą uwagą należy zatem odnotować ukazanie się książki pod redakcją dwóch łódzkich historyków: absolwenta Uni-wersytetu Łódzkiego, specjalizującego się w dziejach społeczno-gospodarczych ziem polskich, Karola Chylaka i czynnego polityka, radnego Rady Miejskiej Łodzi, byłego członka Konfederacji, w prze-szłości posła na Sejm I kadencji, wiceministra ochrony w rządzie Jerzego Buzka i wiceprezydenta Łodzi w latach 2003–2008, Micha-ła Michalika pt. Łódzka KPN. Od PRL do niepodległości. Artykuły recenzyjne i recenzje     301  Recenzowana pozycja – poprzedzona wstępem, charakteryzują-cym jej bazę źródłową i literaturę przedmiotu oraz zaproponowaną przez autorów konstrukcję – zbudowana jest z czterech części.  Pierwszą stanowi naukowy, bogato udokumentowany szkic au-torstwa K. Chylaka, prezentujący historię KPN ze szczególnym uwzględnieniem Obszaru III Łódzkiego Konfederacji.  Na część drugą składają się relacje czołowych działaczy KPN  w kraju i regionie łódzkim: jej twórcy, ideologa i przywódcy Leszka Moczulskiego (Być zwyciężonym – i nie ulec, to największe zwycię-stwo); organizatora i szefa Obszaru III KPN-Łódź Zbigniewa Rybar-kiewicza (Wspomnienia); szefa KPN-owskiego Wydawnictwa Pol-skiego-Łodź i organizatora kolportażu publikacji Konfederacji  M. Michalika (Wydawnictwo Polskie 1983–1990); członka tzw. Kie-rownictwa Akcji Bieżącej i szefa propagandy KPN Aleksandry Więckiewicz (Piątka z polskiego); uczestnika Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, łączącego następnie działalność w Konfe-deracji z funkcją doradcy prawnego NSZZ „Solidarność” w regionie łódzkim, Janusza Fatygi (Moja droga do niepodległości. Od Mille-nium do upadku komunizmu); członka łódzkiej KPN Henryka Jara-nowskiego (Moje wspomnienia) oraz związanego z Konfederacją  i prowadzącego na jej potrzeby w latach osiemdziesiątych konspi-racyjną drukarnię Ryszarda Podladowskiego (Drukarnia w Nowo-solnej). W trzeciej części książki czytelnik znajdzie wywiad przeprowa-dzony przez M. Michalika i członka KPN, szefa związanego z nią Wydawnictwa Polskiego-Warszawa, koordynatora wydawania orga-nu Konfederacji „Gazeta Polska”, Michała Janiszewskiego z Pawłem Wielechowskim – członkiem i organizatorem poligrafii KPN w Łodzi oraz założycielem jej Biura Zagranicznego w Karlstad w Szwecji (Byliśmy lekko porąbani. Rozmowa z Pawłem Wielechowskim) oraz samodzielny wywiad M. Michalika z Wiesławem Żyżniewskim – drukarzem ulotek i znaczków Konfederacji (Strażnik pamięci. Życie niewłaściwie urozmaicone. Rozmowa z Wiesławem Żyżniewskim). Ostatnią część publikacji stanowi tekst autorstwa łódzkiego hi-storyka, Magdaleny Zapolskiej-Downar, poświęcony postaci wielo-letniego działacza KPN, seniora i autorytetu jej łódzkiego środowi-ska, patrona Instytutu Historycznego Nurtu Niepodległościowego, Andrzeja Ostoja-Owsianego.  Do książki dołączona została bibliografia, noty o redaktorach publikacji i autorach zawartych w niej wspomnień, indeks na-302     Artykuły recenzyjne i recenzje  zwisk, wykaz użytych na jej kartach skrótów, fotografie i ilustracje, wreszcie streszczenie w języku angielskim. Wypada stwierdzić, że do atutów omawianej publikacji należą – obok wspomnianego już wcześniej faktu, iż należy ją zaliczyć do niewielu obszernych, naukowych pozycji poświęconych dziejom Konfederacji Polski Niepodległej – profesjonalnie, zgodnie z wszel-kimi regułami warsztatu naukowego historyka przygotowane arty-kuły pióra K. Chylaka i M. Zapolskiej-Downar; wyjątkowy charak-ter zamieszczonych w niej wspomnień i wywiadów – wyczerpują-cych i szczegółowych, ukazujących nie tylko osobiste losy i opinie ich autorów, zaangażowanych w działalność KPN; idee, jakie przy-świecały Konfederatom; struktury organizacji i podejmowane przez nią inicjatywy, ale także nieznane dotąd osobom z zewnątrz kulisy jej działania: kontrowersje programowe i personalne, rywalizację pomiędzy poszczególnymi przywódcami, przyczyny występujących w jej łonie sporów, wreszcie będących niekiedy ich wynikiem roz-łamów.  Wartość naukowa recenzowanej książki wynika także z zamiesz-czonej w niej bogatej bibliografii do dziejów KPN, na którą składają się źródła archiwalne z archiwów państwowych (Archiwum Insty-tutu Pamięci Narodowej) i prywatnych (m.in. zbiory J. Fatygi,  M. Michalika i A. Ostoja-Owsianego), liczne tytuły wykorzystanych periodyków i gazet z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych – za-równo tych z „drugiego obiegu” (np. „Biuletyn Informacyjny KOR”, „Droga”, „Gazeta Polska”, „Opinia”), jak i ukazujących się legalnie („Głos Robotniczy”, „Rzeczywistość”), akta normatywne, wydawnic-twa źródłowe, pamiętniki, relacje i wspomnienia, blisko sto pięć-dziesiąt  pozycji z zakresu literatury naukowej przedmiotu, wresz-cie liczne źródła internetowe.  Warto podkreślić również, że pozycja została wzbogacona foto-grafiami pochodzącymi ze źródeł prywatnych, które – jak dotąd – nie trafiły do naukowego obiegu. Czytelnik odnajdzie wśród nich zdjęcia zarówno czołowych działaczy Konfederacji (z kraju i regio-nu łódzkiego), uwiecznione istotne momenty w dziejach organiza-cji, jak i fotografie publikacji (książek, periodyków, pocztówek  i znaczków), wydawanych nielegalnie przez Konfederatów w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Prawem krytycznego recenzenta wypada również wskazać na słabsze, choć – przyznać trzeba – nie zawsze zawinione przez re-daktorów, strony omawianej książki. Do najbardziej istotnych na-leży z pewnością brak wśród zamieszczonych relacji i wspomnień Artykuły recenzyjne i recenzje     303  oraz wywiadów świadectw wielu czołowych działaczy KPN, należą-cych do ścisłej grupy jej krajowych i regionalnych, łódzkich lide-rów. Niektórzy z nich, jak np. Romuald Szeremietiew, opuścili jej szeregi, angażując się w poczynania innych opozycyjnych organi-zacji, inni (m.in. Marek Więckiewicz) znaleźli się na emigracji i ślad po nich zaginął, niektórzy – wśród nich tak znaczący dla politycz-nej tożsamości Konfederacji i działań przez nią podejmowanych, jak A. Ostoja-Owsiany, Andrzej Terlecki czy Ryszard Kostrzewa – zmarli nie doczekawszy wydawniczej inicjatywy K. Chylaka i M. Mi-chalika. Wydaje się również, że omawiana publikacja wielce by zyskała na wartości, gdyby wspomnienia Konfederatów zostały  w niej skonfrontowane z opiniami i sądami członków innych kon-spiracyjnych środowisk i organizacji, a także NSZZ „Solidarność”, który stał się w pierwszej połowie lat osiemdziesiątych zarówno  w kraju, jak i w regionie łódzkim polem rywalizacji o wpływy po-między KPN i działaczami wywodzącymi się z Komitetu Samoobro-ny Społecznej KOR. Podsumowując powyższe refleksje należy stwierdzić, iż – nieza-leżnie od zgłoszonych powyżej zastrzeżeń – książka pod redakcją K. Chylaka i M. Michalika stanowi pozycję bardzo wartościową, włączającą do obiegu naukowego nowe historyczne relacje (w tym wywołane przez samych redaktorów), dotyczące wciąż jeszcze mało znanego wątku w dziejach PRL-owskiej opozycji i sceny politycznej pierwszych lat III Rzeczypospolitej, jakim jest historia Konfederacji Polski Niepodległej. Jest to, jak dotychczas, najważniejsza pozycja z zakresu tej tematyki. Wypada mieć nadzieję, że jej autorzy nie poprzestaną na tej udanej próbie nakreślenia regionalnych, łódz-kich dziejów KPN, ale przystąpią sami – lub przynajmniej przyczy-nią się poprzez udostępnienie zebranych materiałów i podzielenie się zyskanym doświadczeniem – do przygotowania monografii Kon-federacji w skali kraju. Problematyka ta bowiem zasługuje ze wszech miar na naukowe, profesjonalne opracowanie.          PRZEMYSŁAW WAINGERTNER UNIWERSYTET ŁÓDZKI                                                 Wydział Filozoficzno-Historyczny, Instytut Historii, Katedra Historii Polski Najnowszej. 

Łódzka KPN. Od PRL do niepodległości, red. Karol Chylak, Marek Michalik, Instytut Historyczny NN im. A. Ostoja-Owsianego, Łódź 2012, ss. 354

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/9830/1/15-263_303_recenzje-Waingertner.pdf

Łódzka KPN. Od PRL do niepodległości, red. Karol Chylak, Marek Michalik, Instytut Historyczny NN im. A. Ostoja-Owsianego, Łódź 2012, ss. 354

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Łódzka KPN. Od PRL do niepodległości, red. Karol Chylak, Marek Michalik, Instytut Historyczny NN im. A. Ostoja-Owsianego, Łódź 2012, ss. 354

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w