Ostromęcka-Frączak, Bożena

Acta Universitatis Lodziensis Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców

Polish

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Przemysław Gębala, Od słowa do słowa toczy się rozmowa. Repetytorium leksykalne z języka polskiego jako obcego dla poziomów B1 i B2, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2009, ss. 200

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

A C T A  U N I V E R S I T A T I S  L O D Z I E N S I S  KSZTAŁCENIE  POLONISTYCZNE  CUDZOZIEMCÓW  18,  2011 RECENZJE   BoŜena Ostromęcka-Frączak  Przemysław G ę b a l a, Od słowa do słowa toczy się rozmowa. Repetytorium leksykalne z języka polskiego jako obcego dla poziomów B1 i B2, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2009, ss. 200  W ostatnich latach Wydawnictwo Universitas wydało szereg podręczników do nauczania jpjo. WiąŜe się to zapewne ze wzrastającą mocą naszego języka i dynamicznie rozwijającą się certyfikacją jpjo. Nowe podręczniki są opracowa-ne w oparciu o załoŜenia Europejskiego systemu opisu kształcenia językowego, dostosowane do standardów wymagań egzaminacyjnych oraz rekomendowane przez Państwową Komisję Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego. Repetytorium leksykalne Przemysława Gębala spełnia wszystkie te warunki i słuŜy do rozwijania kompetencji leksykalnej, pojmowanej jako część składowa językowej kompetencji komunikacyjnej. Jest to waŜne, bo o ile nieznajomość reguł gramatycznych moŜe spowodować róŜne zakłócenia w komunikacji, o tyle bez znajomości leksyki do komunikacji w ogóle dojść nie moŜe. Kształcenie kompetencji leksykalnej jest zatem niezwykle istotnym elementem w nauczaniu cudzoziemców języka polskiego. Wypada równieŜ podkreślić, Ŝe w bogatej ofercie róŜnych pomocy dydaktycznych do nauki jpjo brakowało właśnie pod-ręcznika poświęconego leksyce, szczególnie jeśli chodzi o poziom średnio za-awansowany, co moŜe dziwić, poniewaŜ podręczniki dla innych poziomów ję-zyka zostały juŜ wcześniej opracowane. Recenzowana ksiąŜka wypełnia zatem dotkliwą lukę istniejącą wśród podręczników do nauczania języka polskiego cudzoziemców, naleŜy ją więc powitać z radością. Repetytorium składa się ze wstępu w języku polskim, angielskim, niemiec-kim i rosyjskim (s. 11–22), XII rozdziałów, a dokładnie mówiąc: XII grup tema-tycznych (s. 23–143) oraz klucza (s. 165–200). Podkreślam, Ŝe klucz jest częścią składową repetytorium, a jego umieszczenie na końcu pozycji najlepiej świad-czy o tym, Ŝe podręcznik moŜe słuŜyć równieŜ do samodzielnej nauki, a nie   [419] Recenzje  420 tylko w sytuacji lekcji szkolnej czy zajęć kursowych. Autor pisze zresztą o tym we wstępie, kierując jeden fragment do „drogich uczących się” i drugi do „dro-gich nauczających”, a więc do nauczycieli, lektorów itd. Jeśli tak, to klucz jest bardzo waŜny, nie moŜe być w nim błędów, ale przede wszystkim muszą się w nim znaleźć wszystkie moŜliwe warianty rozwiązań. Wrócę do tego tematu w dalszej części recenzji.  Słownictwo dotyczące poszczególnych grup tematycznych, które pojawia się w ćwiczeniach i zdaniach, autor, jak sam deklaruje we wstępie na s. 12, zaczerpnął „z podręczników i innych materiałów dydaktycznych wykorzystywanych na po-ziomach A1-B1”. MoŜna by oczekiwać, Ŝe uwzględnił równieŜ dwa słowniki: minimum (H. Zgółkowa, Słownik minimum języka polskiego z zarysem gramatyki polskiej, Poznań 2009) i słownik podstawowy (H. Zgółkowa, Podstawowy słownik języka polskiego z zarysem gramatyki polskiej, Poznań 2008). Analiza niektórych kręgów tematycznych pozwala sądzić, Ŝe tak się jednak nie stało. Podręcznik ma więc wyraźnie dwu adresatów: uczących się i nauczających, stąd moŜe nieco dziwić fakt, Ŝe końcowe dwa akapity obu części są podobne, chociaŜ skierowane do róŜnych podmiotów. Od strony metodycznej podręcznik jest dobrze przemyślany i wybór kręgów tematycznych właściwy. KaŜdy temat obudowany jest szeregiem ćwiczeń, prze-ciętnie jest to dwadzieścia ćwiczeń i zadań, chociaŜ zdarzają się tematy, przy których tych ćwiczeń jest o wiele więcej, np. Człowiek (25 ćwiczeń oraz róŜne zadania związane z sytuacjami komunikacyjnymi) lub mniej, np. Nauka i technika (15 ćwiczeń oraz sytuacje komunikacyjne). Bogactwu ćwiczeń i zadań towarzyszy róŜnorodność formy. Autor wprowadza najpierw ćwiczenia skoja-rzeniowe, następnie ćwiczenia pokazujące podobieństwo polskiej i angielskiej leksyki wraz z ekwiwalentami w języku uczącego się cudzoziemca, dalej ćwi-czenia kategoryzujące o charakterze reproduktywnym na poziomie wyrazu, a póź-niej związków wyrazowych. Te ćwiczenia mają charakter utrwalający, po nich następują kolejne o charakterze produktywnym. Serię ćwiczeń kończą zadania komunikacyjne i podsumowanie, w którym uczeń/student dowiaduje się, jakie umiejętności juŜ zdobył i co potrafi zrobić. Atrakcyjna jest równieŜ forma ćwi-czeń, np. krzyŜówki, węŜe literowe, ćwiczenia z lukami wyrazowymi lub litero-wymi, łączenie kolumn, uzupełnianie zdań, wybór wyrazów niepasujących do innych, chronologiczne i logiczne łączenie rozsypanek i wiele innych. Propono-wane ćwiczenia i zadania mają róŜny stopień trudności. Uczący się za pomocą kwadratów zaznacza, czy ćwiczenie jest dla niego łatwe (zaznacza wtedy trzy kwadraty), średnio trudne – dwa kwadraty czy trudne – jeden kwadrat. Sam więc moŜe sprawdzać swoją wiedzę i ćwiczenie powtarzać tak długo, aŜ zaznaczone zostaną wszystkie kwadraty. Przejdę teraz do uwag szczegółowych dotyczących róŜnych zagadnień.  Polecenia w ćwiczeniach i zadaniach są na ogół precyzyjne, chociaŜ mam zastrzeŜenia do polecenia w ćwiczenie 15. (s. 30): „Utwórz rzeczowniki od przymiotników”. To polecenie jest mylące, bo w wielu przypadkach to przy-Recenzje  421 miotniki są tworzone od rzeczowników, a nie odwrotnie, np. taktowny, toleran-cyjny, zazdrosny itd. Polecenie nie powinno być związane z pochodnością, czyli nie „utwórz”, ale „zastąp przymiotniki odpowiadającymi im rzeczownikami”; byłoby więc: złośliwy – złość, złośliwość; zazdrosny – zazdrość; taktowny – takt; tolerancyjny – tolerancja, tolerancyjność. W ćwiczeniu 5. (s. 149) trzeba zazna-czyć czasowniki, które pasują do luki, tylko Ŝe w tym ćwiczeniu nie ma wcale luk. Autor zapewne chciał, aby zaznaczyć czasowniki, które pasują do wyrazów w pierwszej kolumnie. W ćwiczeniu 11. (s. 44) trzeba uzupełnić zdania poda-nymi wyrazami. Trudno jednak uznać za wyrazy: noŜyczki do paznokci, pastę do zębów, szczoteczkę do zębów. PoniewaŜ recenzowany podręcznik poświęcony jest przede wszystkim lek-syce (repetytorium leksykalne), przyjrzyjmy się w pierwszej kolejności proble-mom leksykalnym. Z ćwiczenia 24. (s. 36) dowiadujemy się, jakie są polskie posiłki. Polacy je-dzą tylko śniadanie, potem brunch, lunch i chodzą na shopping. Gratuluję. Obiad, kolację, podwieczorek, zakupy notuje nawet słownik podstawowy. W sy-tuacjach komunikacyjnych na s. 37 kogoś przedstawiamy, chociaŜ zdecydowanie częściej przedstawiamy komuś kogoś. Dziwi teŜ sformułowanie: „Potrafię za-prezentować rozkład dnia”. Zastanawiam się nad tym, w jakim stopniu ćwicze-nia odnoszą się do zagadnień z poziomu B2, takich, które autor wymienia w krę-gu tematycznym: człowiek, a więc konflikty, problemy rodzinne, międzyludz-kie, międzypokoleniowe, cudzoziemiec wśród Polaków – stereotypy (s. 7). We-dług mnie, ta problematyka w ćwiczeniach wcale się nie pojawia. Kto z Polaków wie, co to jest blender (ćw. 8, s. 43). Nie jest to z pewnością najwaŜniejsze urzą-dzenie w mieszkaniu, por. chociaŜby zamraŜarkę, pralkę, których w ćwiczeniu nie ma. W ćwiczeniu 11. (s. 44) mamy redundancję leksykalną. Zdania po uzu-pełnieniu wyglądają następująco: Zęby myjemy szczoteczką do zębów. Na szczo-teczkę wyciskamy pastę do zębów. Paznokcie obcinamy noŜyczkami do paznokci. Czy odkurzacz moŜe być hałaśliwy, a Ŝarówka spalona? (por. ćw. 16; s. 47). W ćwiczeniu 8. (s. 150) mamy: wciskać/deptać sprzęgło i wciskać/wrzucać bie-gi, a w kluczu nawet: wkładać biegi (deptać sprzęgło, wkładać biegi, jeśli nawet jest, to najwyŜej socjolektalne). W dodatku na początku i końcu historii mamy czasowniki dokonane, np. otworzyć, wsiąść, zapiąć..., pojechać, zatankować, a w środku czasowniki niedokonane. W ćwiczeniu 2. (s. 156) jest czasownik rejestrować, a w 10. (s. 150) zwrot ustąpić pierwszeństwa (przejazdu), chociaŜ sądzę, Ŝe lepszy, o większej frekwencji byłby czasownik zarejestrować i zwrot zaprzeczony: nie ustąpić pierwszeństwa (przejazdu). Antonimem elity jest, we-dług autora, margines (ćw. 10, s. 159). Ćwiczenie 8. (s. 158) nie sprawdza zna-jomości polskiej leksyki, lecz wiedzę o kompetencjach organów unijnych. Ciekawą formą są krzyŜówki, zdarzają się w nich jednak błędy, np. w krzy-Ŝówce na s. 30 wpisanie w czwartej kolumnie litery D zamiast Ą uniemoŜliwia wpisanie właściwego wyrazu: mądry; w krzyŜówce na s. 161 skreślono wyraz wyroku zamiast wyrok (w kluczu jest juŜ dobrze!). Recenzje  422 Niewłaściwe końcówki rodzajowe w ćwiczeniu 8. (s. 28) mogą prowadzić do powstania błędów składniowych. Ćwiczenie to polega na porządkowaniu wyrazów według kategorii. W niektórych przykładach brakuje jednak składni zgody, np. jeśli włosy są jasne, ciemne, to i rude (a jest rudy), twarz owalna, opalona, zaczerwieniona, a więc i blada, piegowata (a jest blady, piegowaty). W następnym ćwiczeniu składnia zgody jest juŜ konsekwentnie zachowana. Moje wątpliwości budzi ćwiczenie 7. (s. 27), w którym trzeba uzupełnić rozmo-wę na czacie. Zarówno w samym ćwiczeniu, jak i w kluczu nazwy własne pisane są małą literą, np. patryk, praga, mokotów, fabryka trzciny (nazwa lokalu),  z czego uczący się moŜe wysnuć błędną zasadę ortograficzną. Rozumiem, Ŝe autor kierował się konwencją czatu, ale takich sytuacji w podręczniku dla cu-dzoziemców naleŜy unikać lub opatrzyć rzecz komentarzem.  Ostatnim elementem, na który pragnę zwrócić uwagę jest klucz. W przy-padku samodzielnej pracy z podręcznikiem rola klucza jest bardzo waŜna, nie moŜe być w nim błędów (krzyŜówka na s. 196 myszo!), podane rozwiązania muszą być jednoznaczne, powinny teŜ być podane wszystkie moŜliwe warianty odpowiedzi. Przyjrzyjmy się zatem, czy tak właśnie jest. W ćwiczeniu 19. (s. 32) trzeba uzupełnić tabelę. W kluczu do tego ćwiczenia od czasownika chrzcić podany jest tylko chrzest. Nie jest to, oczywiście, błąd, ale oczekiwałabym teŜ chrzciny, tym bardziej, Ŝe we wzorze są urodziny, a dalej zaręczyny. W ćwicze-niu 7. (s. 57) naleŜy określić, który przymiotnik określa ucznia, a który nauczy-ciela. Zgodnie z kluczem, punktualny, rozsądny, sumienny moŜe być tylko uczeń, a nauczyciel widocznie, według autora, musi być niepunktualny, nieroz-sądny, niesumienny. Z ciągu wyrazów: lekcja, seminarium, wykład, konwersato-rium, laboratorium (s. 58), według klucza, wyrazem, który nie pasuje do pozo-stałych jest ten ostatni. KaŜdy student medycyny, chemii itd. powie jednak: za-raz mam laboratorium (elipsa ‘zajęcia laboratoryjne’, a więc z wyjątkiem lekcji wszystkie pozostałe wyrazy odnoszą się do rodzaju zajęć w szkole wyŜszej, toteŜ odrzuciłabym właśnie lekcję. Połączenie wyrazów w ćwiczeniu 10. (s. 44) daje więcej moŜliwości niŜ to jest w kluczu (s. 170), por. płyn do kąpieli/płyn do prania; Ŝel pod prysznic/Ŝel do włosów. Trudne są zadania, w których trzeba jakoś (logicznie, chronologicznie) ułoŜyć rozsypane elementy, akapity, fragmen-ty tekstu itd. Takie zadania stwarzają moŜliwość nieraz kilku rozwiązań. Tak jest np. w ćwiczeniu 21. (s. 33), w odniesieniu do którego w kluczu powinno być kilka wariantów, a jest jedno rozwiązanie.  Gwoli sprawiedliwości trzeba przyznać, Ŝe wskazanych usterek czy miejsc dyskusyjnych jest niewiele, toteŜ repetytorium leksykalne Przemysława Gębala Od słowa do słowa toczy się rozmowa z pełnym przekonaniem polecam tym wszystkim cudzoziemcom, którzy uczą się języka polskiego i chcą przystąpić do egzaminów certyfikatowych na poziomie B1 lub B2.    

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/9281/1/49-ostromecka.pdf

Przemysław Gębala, Od słowa do słowa toczy się rozmowa. Repetytorium leksykalne z języka polskiego jako obcego dla poziomów B1 i B2, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2009, ss. 200

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Przemysław Gębala, Od słowa do słowa toczy się rozmowa. Repetytorium leksykalne z języka polskiego jako obcego dla poziomów B1 i B2, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2009, ss. 200

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w