Florczak, Ilona

Przegląd Nauk Historycznych

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

282     Artykuły recenzyjne i recenzje  Marek Konstankiewicz, Kancelaria starostw województwa lubelskiego w la-tach 1919–1939, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2011, ss. 256 + aneks.   Lubelski ośrodek historyczny od dawna zajmuje się badaniami nad dziejami kancelarii w różnych okresach historycznych. Od roku 2008 odbywają się, m.in. z inicjatywy historyków z UMCS, coroczne spotkania badaczy dziejów biurokracji na ziemiach pol-skich. Pokłosiem współorganizowanych przez Zakład Archiwistyki UMCS sympozjów dziejów biurokracji jest cykliczne wydawnictwo pt. Dzieje biurokracji. Omawiana poniżej pozycja doskonale wpisu-je się więc w prowadzone przez Zakład Archiwistyki badania dzia-łalności kancelaryjnej i archiwalnej urzędów. Zainteresowania ba-dawcze autora omawianej pracy oscylują wokół dziejów kancelarii w okresie międzywojennym, jak również wokół historii administra-cji. Ogłoszone drukiem artykuły M. Konstankiewicza podejmują problematykę związaną z funkcjonowaniem urzędów województw wschodnich w latach II Rzeczypospolitej. Opublikowana w 2011 r. monografia ukazuje funkcjonowanie kancelarii powiatowych woje-wództwa lubelskiego w okresie międzywojennym. Pod pojęciem kancelarii Autor rozumie całość wykonywanych czynności związa-nych z obiegiem dokumentacji, od momentu wpływu do urzędu, aż do zakończenia sprawy i zarchiwizowania akt w urzędzie. Ponadto podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób działalność kancelarii wpływała na wykonywanie władzy przez urząd (s. 13). Praca została podzielona według kryterium problemowego na cztery rozdziały, w ramach których występują podrozdziały. Każda z jej części zakończona jest krótkim podsumowaniem, co stanowi dodatkowy atut. Rozprawa poprzedzona jest również wstępem,  a zamykają ją zakończenie, spis tabel i map, bibliografia oraz streszczenie w języku angielskim. Ponadto do pracy został dołą-czony aneks zawierający przedruk przepisów kancelaryjnych prze-znaczonych dla województwa lubelskiego z roku 1929.  Pierwsza część pracy została poświęcona zagadnieniom ustro-jowym związanym z rolą, funkcjami i zadaniami administracji ogólnej szczebla powiatowego. Autor opisał kompetencje starostów jako przedstawicieli administracji rządowej w terenie i wykonaw-ców tzw. zadań zleconych (podrozdział I), organizację wewnętrzną starostw oraz personel zatrudniony w urzędach powiatowych. Jak wspomina we wstępie sam Autor (s. 20), ta część monografii ma Artykuły recenzyjne i recenzje     283  charakter wprowadzający, ale niezbędny dla zobrazowania zależ-ności pomiędzy sprawowanymi przez starostę funkcjami a zada-niami realizowanymi przez kancelarię kierowanego przezeń urzę-du. Rozdział ma charakter kompilacyjny, porządkuje wiedzę zwią-zaną z ustrojem administracji na ziemiach polskich w okresie mię-dzywojennym, przede wszystkim na szczeblu powiatowym. Waż-nym elementem tej części pracy jest opis pragmatyki służbowej urzędników państwowych oraz tytułów i stopni służbowych (wraz  z kategorią płacy) nadawanych osobom nominowanym na stano-wisko w urzędzie. W tekście Autor wyraźnie wskazał, iż wykony-wanie pracy urzędniczej było służbą państwową, związaną z prze-strzeganiem przypisanych temu rodzajowi pracy obowiązkom,  a najważniejszym z nich była wierna służba Rzeczypospolitej, ale także dbałość o zachowanie powagi władzy i urzędu (s. 44). Szcze-gólnie interesujący okazał się krótki fragment dotyczący kobiet pracujących w urzędach powiatowych województwa lubelskiego.  Z analizy stanu zatrudnienia przeprowadzonej przez Autora wyni-ka, iż były one zazwyczaj częścią personelu pomocniczego, staż ich pracy był raczej krótki (ze względu na zamążpójście), a do 1936 r. w starostwach województwa lubelskiego na stanowisku referen-darskim nie była zatrudniona żadna kobieta (s. 52). Dodatkowym plusem tej części rozprawy są tabele obrazujące m.in. stan zatrud-nienia w omawianych urzędach.  Rozdział II (Kierowanie kancelarią) został podzielony na trzy podrozdziały. W pierwszym z nich Autor opisał ogniwa kierujące kancelarią. Sporo miejsca poświęcił kierownikowi kancelarii, oma-wiając kolejno: nomenklaturę stosowaną od początku działania polskiej administracji, zadania wykonywane przez kierującego kan-celarią oraz funkcję jaką spełniał on w jednostce. Ponadto ukazał inne organy, których działalność wpływała bezpośrednio (np. wo-jewoda) lub pośrednio (np. Prezydium Rady Ministrów) na pracę kancelarii. W podrozdziale opisuje Autor organy powołane do opracowania usprawnień w działalności kancelarii, a także próby usprawnienia funkcjonowania administracji na różnych szcze-blach (s. 66). Wspomina również o roli państwowej służby archi-walnej w zarządzaniu dokumentacją w starostwach II Rzeczypo-spolitej. Drugi podrozdział został poświęcony aktom normatywnym obowiązującym w kancelariach powiatowych województwa lubel-skiego. Autor podkreślił fakt wieloszczeblowości regulacji i mnogo-ści instytucji je wydających (s. 80). Na tę cześć pracy składa się także opis wprowadzenia w życie instrukcji kancelaryjnych obo-284     Artykuły recenzyjne i recenzje  wiązujących w opisywanych urzędach, przedstawienie prób mody-fikowania zasad organizacji obsługi kancelaryjnej podjęte z inicja-tywy starostw (konferencje starostów, próby usprawnienia działal-ności kancelarii, projekty instrukcji kancelaryjnych). Ostatni pod-rozdział II części pracy dotyczy sposobów kontroli funkcjonowania starostw, w tym także działania kancelarii. M. Konstankiewicz omówił tu organy stworzone do przeprowadzenia kontroli, których celem miało być podnoszenie sprawności obsługi kancelaryjnej  w urzędach państwowych. Przeprowadzone kontrole, a właściwie ich wyniki, służyły także opracowaniu wytycznych nowych regula-cji i wprowadzaniu nowych rozwiązań w kancelarii. Trzeci rozdział, pt. Organizacja kancelarii, został poświęcony czynnościom i systemom kancelaryjnym stosowanym w staro-stwach. W tej części pracy dokładnie opisano zawartość meryto-ryczną obowiązujących instrukcji kancelaryjnych. Przedstawiono systemy kancelaryjne wykorzystywane w urzędach administracji samorządowej, a więc systemy kancelaryjne dziennikowy i bez-dziennikowy, przybliżając ich specyfikę (np. sposób rejestracji, układ dokumentacji, wykorzystywane w procesie obiegu dokumen-tacji pomoce kancelaryjne). W tym miejscu opisano również kon-sekwencje wprowadzonych okólnikiem MSW z dnia 14 grudnia  1931 r. nowoczesnych (jak na owe czasy) przepisów kancelaryj-nych. Przede wszystkim zlikwidowano kancelarię scentralizowaną, w której wszystkie czynności kancelaryjne wykonywała jedna ko-mórka, zwana najczęściej kancelarią główną, na rzecz kancelarii zdecentralizowanej, gdzie część czynności kancelaryjnych przeka-zano bezpośrednio referentom. Ponadto wprowadzono system kan-celaryjny bezdziennikowy w miejsce obowiązującego dotąd dzien-nikowego. W celu lepszego odbioru treści dotyczących obiegu pism w urzędzie zostały opracowane graficzne schematy odwzorowujące ten proces. Ostatni rozdział rozprawy został poświęcony roli kancelarii w toku urzędowania. W tej części pracy, podzielonej również na trzy podrozdziały, zostały omówione kwestie związane z funkcjo-nowaniem administracji i poszczególnych komórek kancelaryj-nych, ich rolą w procesie załatwiania spraw oraz pracą kancelarii  i jej wpływem na efektywność funkcjonowania administracji w re-gionie. Dysertacja ma charakter syntetyczny – Autor opisując poszcze-gólne zagadnienia na podstawie uzyskanych danych, dąży do for-mułowania wniosków ogólnych odnoszących się do wszystkich Artykuły recenzyjne i recenzje     285  objętych badaniem starostw. Następnie postawioną przez siebie tezę ilustruje przykładami zaczerpniętymi ze źródeł. Pracę dodat-kowo wzbogacono tabelami, opracowanymi przez Autora na pod-stawie analizy źródeł archiwalnych, stanowiącymi obrazowe uzu-pełnienie narracji.  Rozprawa Marka Konstankiewicza stanowi ważną lekturę dla zainteresowanych procesami aktotwórczymi i wpływem kancelarii na wykonywanie władzy w II Rzeczypospolitej. Jest pracą nowator-ską, poruszającą słabo dotąd zbadane dzieje kancelarii powiato-wych w okresie międzywojennym. Historyk, pragnący poznać pro-cesy związane z funkcjonowaniem państwa i administracji samo-rządowej również powinien zapoznać się z tą pracą. W publikacji Autor łączy ze sobą wiele wątków z różnych obszarów badawczych – historii ustroju i administracji, dziejów kancelarii (w szerszym ujęciu związanym z wykonywaniem władzy przez administrację państwową), dziejów biurokracji na ziemiach polskich czy historii społecznej. Praca stanowi też lekturę uzupełniającą dla historyków prawa. Porządkuje zwłaszcza wiedzę nt. norm prawnych obowiązu-jących w starostwach w okresie międzywojennym. Wiele treści od-nosi się do problemów o zasięgu krajowym, szczególnie tych zwią-zanych z prawem administracyjnym i kwestiami organizacyjnymi urzędów państwowych, mimo że zasięg terytorialny rozprawy ogranicza się do ziem przedwojennego województwa lubelskiego. Lektura monografii zachęca do stawiania kolejnych pytań badaw-czych, m.in. do zastanowienia się, na ile procesy zachodzące  w kancelariach starostw województwa lubelskiego pokrywały się  z występującymi w innych regionach kraju. Próbę odpowiedzi na to pytanie podejmuje Autor w zakończeniu. W rozprawie dają wyraźnie o sobie znać prawnicze zaintereso-wania Konstankiewicza, m.in. poprzez wyjątkowo dokładną analizę przepisów i norm prawnych obowiązujących w starostwach. W pra-cy wymienione są akty prawne ogólnokrajowe, jak i te o lokalnym zasięgu, dotyczące jedynie województwa lubelskiego. Z punktu wi-dzenia historyka te części pracy, które dotyczą uregulowań praw-nych, są nieco zawiłe, jednak, co należy przyznać, konieczne do zobrazowania działalności kancelarii.  Dysertacja została oparta na solidnej bazie źródłowej, obrazu-jącej działalność starostw powiatowych województwa lubelskiego, a mianowicie na źródłach archiwalnych przechowywanych w Ar-chiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum Państwowym w Lu-blinie i Archiwum Państwowym w Bydgoszczy. Należy również pod-286     Artykuły recenzyjne i recenzje  kreślić różnorodność literatury wykorzystanej w pracy. W biblio-grafii, obok opracowań o tematyce historycznej, znajdujemy pozy-cje poświęcone problemom związanym z funkcjonowaniem admini-stracji na ziemiach polskich, a także dzienniki urzędowe. Wśród licznych pozycji znajdziemy nie tylko rozprawy historyków i prace z zakresu prawa i administracji, ale i przedwojenne pozycje bran-żowe, ówczesną prasę.  Dysertacja dr. Marka Konstankiewicza wypełnia lukę w bada-niach nad dziejami kancelarii II Rzeczypospolitej. Z pewnością sta-nie się, obok pracy Haliny Robótki (Kancelaria urzędów admini-stracji państwowej w II Rzeczypospolitej <procesy aktotwórcze>, To-ruń 1993) niezbędną lekturą dla osób zainteresowanych dziejami kancelarii w okresie międzywojennym, przydatną przede wszyst-kim dla dydaktyków i studentów specjalności archiwalnej.          ILONA FLORCZAK         UNIWERSYTET ŁÓDZKI     Paweł Duber, Działalność polityczna Kazimierza Świtalskiego w latach 1926–1939, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2013, ss. 505.   Choć trzynastoletni okres autorytatywnych rządów obozu pił-sudczykowskiego w Polsce cieszy się niesłabnącym zainteresowa-niem historyków, to jednak wiele dotyczących go problemów ba-dawczych wciąż pozostaje wyjaśnionych w stopniu daleko nieza-dowalającym, a sporo funkcjonujących już w literaturze przedmio-tu od dłuższego czasu poglądów wymaga ponownej weryfikacji  i konfrontacji z wynikami najnowszych badań. Monografia Pawła Dubera, której głównym zadaniem jest wyczerpujące przedstawie-nie politycznej aktywności Kazimierza Świtalskiego w okresie 1926–1939, znakomicie wpisuje się w te potrzeby, co wynika z faktu, że Autor nie ogranicza się jedynie do prezentacji działalności tytuło-wego bohatera, lecz przez jej pryzmat przygląda się również me-chanizmom sprawowania władzy w kraju w okresie funkcjonowa-nia piłsudczykowskiego reżimu.                                                 Wydział Filozoficzno-Historyczny, Instytut Historii, Katedra Historii Histo-riografii i Nauk Pomocniczych Historii. 

Marek Konstankiewicz, Kancelaria starostw województwa lubelskiego w la- tach 1919–1939, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2011, ss. 256 + aneks

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/9822/1/12-263_303_recenzje-Florczak.pdf

Marek Konstankiewicz, Kancelaria starostw województwa lubelskiego w la- tach 1919–1939, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2011, ss. 256 + aneks

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Marek Konstankiewicz, Kancelaria starostw województwa lubelskiego w la- tach 1919–1939, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2011, ss. 256 + aneks

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w