Zadanie pt. „Digitalizacja i udostępnienie w Cyfrowym Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego kolekcji czasopism naukowych wydawanych przez Uniwersytet Łódzki” nr 885/P-DUN/2014 zostało dofinansowane ze środków MNiSW w ramach działalności upowszechniającej nauk

Ruszczakowa, Hanna

Acta Universitatis Lodziensis Folia Litteraria Polonica

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

A C T A  U N I V E R S I T A T I S  L O D Z I E N S I SFOLIA LITTERARIA POLONICA 9, 2007H anna R u szcza ko w aZ  H IS T O R II M ETO D Y K I NAUCZANIA JĘZY K A  PO LSK IEG O * JA K O  PR ZE D M IO TU  K IE R U N K O W E G O  NA  U N IW ER SY TEC IE ŁÓ D ZK IM  (1946-1985)D ydaktyka języka polskiego jako  przedm iot nauczania pojaw iła się w spisie wykładów uniwersyteckich w roku akademickim 1946/1947. Zaję-cia prowadził dr Juliusz Saloni. W roku 1948/1949 pojawiła się zmiana organizacyjna zajęć -  podział na m etodykę nauczania języka polskiego— wykładowcą była m gr Zofia Gosiewska (pracownik naukow y Uniwer-sytetu) oraz na  m etodykę nauczania historii literatury  polskiej, k tó rą prowadził d r Jan  Zygm unt Jakubowski. W następnym roku, 1949/1950, m etodykę nauczania historii literatury przejął po dr. Jakubow skim  dr T a-deusz Si vert.D la osób nie znających bliżej historii łódzkiej polonistyki, dziwne może się wydawać, że już w pierwszych latach Uniwersytetu Łódzkiego zajęcia, początkow o z dydaktyki języka polskiego, a następnie z m etodyki nauczania historii literatury, podjęli pracownicy naukowi. H istoria Oddziału Łódzkiego Towarzystwa Polonistów Rzeczypospolitej Polskiej, k tóre pow stało 22 lutego 1937 r. z istniejącego w Łodzi samodzielnego K oła Polonistów, wskazuje, jak  silne organizacyjnie, a także naukowo, było łódzkie środowisko polonis-tyczne. W śród kilku sekcji Łódzkiego Oddziału Towarzystwa Polonistów Rzeczypospolitej Polskiej istniała również Sekcja Dydaktyczna, k tórą kierował dr Jan  Zygm unt Jakubowski. Praca tej Sekcji na rzecz pomocy nauczycielom i uczniom szkół średnich była różnorodna i spotykała się z ogromnym uznaniem środowiska (tzw. wykłady m aturalne, odczyty dla nauczycieli, lekcje koleżeńskie). W ielostronna i efektywna pomoc szkole ze strony Sekcji D ydak-tycznej sprawiła, że wizytator M inisterstwa W yznań Religijnych i Oświecenia Publicznego d r Juliusz Saloni nie widział potrzeby powoływania przy K u-ratorium  m. Łodzi odrębnego ogniska metodycznego (instytucji oświatowej, prowadzącej doskonalenie zawodowe czynnych nauczycieli).* W sprawozdaniu wykorzystano m.in. dostępne składy osobowe i spisy wykładów z lat 1946-1983 oraz akta osobowe wykładowców kontraktowych.Po zakończeniu drugiej wojny światowej pierwszą próbą ożywienia łódz-kiego środowiska polonistycznego było reaktywowanie 13 m aja 1945 r., właśnie z inspiracji Juliusza Saloniego, Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza. W związku z niereaktywowaniem Towarzystwa Polonistów Rzeczypospolitej Polskiej, na zebraniu dawnych członków we wrześniu 1945 r. postanowiono dokonać podziału zadań byłego Oddziału Towarzystwa. Sekcja D ydaktyczna podjęła pomoc m erytoryczną i m etodyczną dla nauczycieli w ram ach zorganizowanego, początkowo sam orzutnie, a w październiku 1945 r. powołanego przez kuratorium , ogniska m etodycznego języka polskie-go. Działalność naukow ą i wydawniczą dawnego Oddziału Towarzystwa Polonistów Rzeczpospolitej Polskiej przejęło Towarzystwo Literackie im. A dam a Mickiewicza. Trzy osoby z grona byłych członków Towarzystwa Polonistów znalazły się wśród pracowników naukowych Uniwersytetu Łódz-kiego: prof, d r Stefania Skwarczyńska, dr Aniela Kowalska i dr Jan Zygmunt Jakubowski, który został przewodniczącym ogniska metodycznego. N a zebra-niach ogniska wygłaszał również wykłady dr Tadeusz Sivert.Przywołanie fragm entu dziejów Łódzkiego Oddziału Towarzystwa Polo-nistów Rzeczpospolitej Polskiej wyjaśnia, dlaczego właśnie te trzy nazwiska: Juliusz Saloni, Jan  Zygmunt Jakubowski, Tadeusz Sivert znajdujemy wśród pierwszych wykładowców metodyki nauczania języka ojczystego w Uniwer-sytecie Łódzkim.R eform a studiów uniwersyteckich, w tym filologii polskiej, sprawiła, że m etodyka nauczania języka polskiego weszła w skład bloku zajęć związanych z przygotowaniem  zawodowym. Plany nauczania wyróżniły m .in. wykłady i ćwiczenia z m etodyki, wprowadzono egzamin z tego przedm iotu. Nie dokonyw ano już podziału na m etodykę naucznia języka i m etodykę nau-czania historii literatury. Zajęcia prowadzili teraz wykładowcy kontraktow i. Niektórzy z nich byli wykładowcami K ursu Przygotowawczego (Włodzimierz Hajdrych, W anda Kwaskowska, Irena Plocer), wszyscy -  to  wybitni nau-czyciele praktyktycy z dużym doświadczeniem organizacyjnym. Oprócz ukoń-czenia studiów polonistycznych mieli też przygotowanie pedagogiczne, wy-niesione ze szkół wyższych, np. byli absolwentami Studium Pedagogicznego przy Uniwersytecie Warszawskim (Irena Plocer, W anda Kwaskowska) albo Studium Pedagogicznego przy Uniwersytecie Jana Kazim ierza we Lwowie (Zofia Kawynowa).Pierwszym wykładowcą kontraktowym , prowadzącym zajęcia z metodyki, został w roku 1951/1952 m gr Włodzimierz Hajdrych. W latach między-wojennych był zatrudniony na  stanowisku nauczyciela przedm iotów peda-gogicznych w Seminarium Nauczycielskim w T arnopolu, w Liceum Peda-gogicznym we Lwowie i w Liceum Pedagogicznym w Stryju. Po 1945 r. pełnił m .in. funkcję dyrektora Państwowego Pedagogium i dyrektora Liceum Pedagogicznego dla Dorosłych w Łodzi.Z  historii metodyki nauczanai języka polskiego.. 343W roku akademickim 1953/1954 wprowadzono (po III roku) dwutygo-dniową praktykę pedagogiczną we wrześniu. P rak tyka wymagała zaliczenia i dopiero po odbyciu praktyki studenci składali egzamin z metodyki.W roku akademickim 1955/1956 na miejsce mgr. Włodzimierza Hajdrycha przyszła W anda K waskowska -  wykładowca m etodyki w Państwowej Wyż-szej Szkole Pedagogicznej. Od 1949 r. kierowała instytucjami doskonalenia zawodowego czynnych nauczycieli języka polskiego w Łodzi -  Ośrodkiem Dydaktyczno-N aukowym  Języka Polskiego, potem Sekcją Języka Polskiego w W ojewódzkim Ośrodku Doskonalenia K adr Oświatowych w Łodzi. Była absolw entką U niw ersytetu W arszawskiego. W spisie wykładów z roku 1956/1957 nie znajdujemy egzaminu z m etodyki, natom iast przy wykładach i ćwiczeniach pojawia się litera „Z ” , oznaczająca zapewne tylko zaliczenie.Po rezygnacji W andy Kwaskowskiej stanowisko wykładowcy kon trak-towego z m etodyki objęły na krótki czas wybitne nauczycielki, pozostające w stałym kontakcie z instytucjami doskonalenia nauczycieli: m gr Zofia Kawynow a -  1957/1958-1959/1960 oraz m gr Irena Plocer -  1960/1961.Zajęcia z m etodyki nauczania języka ojczystego najdłużej prowadził m gr Mieczysław W oźniakowski. Rozpoczął wykłady i ćwiczenia w roku 1961/1962, początkowo pełnił równocześnie funkcję kura to ra  Okręgu Szkol-nego m. Łodzi. Od 1 października 1966 do 31 stycznia 1973 był zatrudniony w Uniwersytecie Łódzkim jako  wykładowca kontraktow y. W roku akademic-kim 1962/1963 m etodyka nauczania języka polskiego weszła w skład przed-m iotu dodatkow ego -  filologii polskiej na pedagogice.Od roku 1963/1964 m etodyka nauczania historii literatury i języka została w prow adzona na studiach zaocznych. Zajęcia kończyły się zaliczeniem. Egzaminy powróciły w roku akademickim 1970/1971, zarówno dla studentów stacjonarnych, jak  i zaocznych.Z a przełomowy w historii uniwersyteckiej m etodyki uważać m ożna rok 1971/1972. W Instytucie Filologii Polskiej, kierowanym przez prof, dra Zdzisława Skwarczyńskiego, powołana zostaje Pracownia M etodyki N au-czania Języka Polskiego. W ykłady prowadził w dalszym ciągu m gr Mieczys-ław W oźniakowski, natom iast ćwiczenia praktyczne w szkołach -  d r W anda Łuszko, d r Piotr Bąk i mgr Eugeniusz Cyniak. W połowie roku akadem ic-kiego, w związku z odejściem na emeryturę mgr. Mieczysława W oźniakow-skiego, rozpoczęła pracę m gr Krystyna Ratajska. Pewne uporządkowanie organizacyjne nastąpiło w Pracowni w roku 1973/1974. Kierownikiem Pra-cowni był st. asystent m gr Eugeniusz Cyniak, a zatrudnione były następujące osoby: st. wykładowca m gr H anna Ruszczakowa, adiunkt d r Jadwiga Weber, st. asystent m gr K rystyna Ratajska. Zajęcia z metodyki prowadził „gościn-nie” dr P iotr Bąk z Zakładu Historii Języka Polskiego i Filologii Słowiań-skiej. W związku ze zwiększoną liczbą godzin dydaktycznych w roku aka-dem ickim  1976/1977 zatrudnione zostały nowe osoby: st. asystenci:m gr B arbara Bogołębska, mgr A nna K rupska-Perek, m gr Jan ina Kwaś- niakowa, m gr Janusz M archewa, m gr Teresa Świętosławska.Od 1 października 1977 na kierownika Pracowni pow ołano dr H annę Ruszczakową. W roku 1979/1980 stan osobowy Pracowni uległ pewnym zmianom. Zatrudnieni byli: st. wykładowca dr H anna Ruszczakowa, adiunkt d r Eugeniusz Cyniak, st. asystenci mgr Barbara Bogołębska, mgr Janina Kwaśniakowa, m gr Janusz M archewa, m gr K rystyna R atajska, m gr Teresa Świętosławska, asystent m gr B arbara Kudra.W roku akademickim 1981/1982 Pracownia została przekształcona w sa-modzielny Zakład D ydaktyki Języka i L iteratury Polskiej (decyzją Rady Wydziału Filologicznego, na wniosek dyrektora Instytutu Filologii Polskiej, prof. dra. W itolda Śmiecha). W roku 1984, w związku z Ustaw ą o szkol-nictwie wyższym, Zakład Dydaktyki, który nie posiadał samodzielnego pracownika naukowego, otrzymał kuratora; został nim doc. dr habil. Iwo Szlesiński. R ok 1971/1972, jak  zaznaczono, rozpoczął bardzo istotne zmiany w rozwoju m etodyki nauczania języka polskiego. Powołanie jednostki or-ganizacyjnej, jak ą  była Pracownia, podlegającej bezpośrednio dyrektorowi Instytutu Filologii Polskiej, prof. dr. Zdzisławowi SkWarczyńskiemu, zatrud-nienie kilku osób, rozpoczęcie przez nie prac badawczych, zmierzających do uzyskania stopnia doktora, czynny udział w różnych pracach, podejm owa-nych przez Insty tut, wszystko to sprawiło, że Pracownia zyskała istotną pozycję w obrębie zarówno Instytutu, jak  i Wydziału.Polityka kadrow a w Pracowni M etodyki i Zakładzie Dydaktyki pozwoliła ukształtować spokojną, przyjazną atmosferę, sprzyjającą rozwojowi nauko-wemu pracowników. Możliwość otrzymywania urlopów naukowych, począt-kowo semestralnych, potem rocznych, spowodowała szybki rozwój naukowy asystentów.Ponieważ przedstawiono nieco szerzej pewne dane osobowe o wykładow-cach kontraktow ych do 1973 r., należy kilka słów powiedzieć o osobach zatrudnianych w Pracowni i Zakładzie. Niewątpliwym nawiązaniem do pierwszego okresu rozwoju metodyki (1946-1973) było zatrudnienie w 1973 r. m gr H anny Ruszczakowej. Była ona wieloletnią nauczycielką szkół średnich w Łodzi (od 1949), kierowniczką Sekcji Języka Polskiego Okręgowego O środka M etodycznego (1968-1972) i st. wykładowcą w Instytucie K ształ-cenia Nauczycieli i Badań Oświatowych (1972-1973). Jako  organizatorka konferencji metodycznych i kursów nauczycielskich pozostaw ała w stałym kontakcie z pracownikam i Uniwersytetu Łódzkiego. M gr K rystyna Ratajska należała również do nielicznej grupy przodujących nauczycieli. Pracowała w szkole ćwiczeń, opiekowała się praktykam i śródrocznymi. Z nana była w środowisku polonistycznym jako  nauczycielka wybitna, pełna niezwykle interesujących pomysłów dydaktycznych, au torka opracow ań metodycznych, k tóre prezentowała na zebraniach O środka M etodycznego. D r JadwigaZ  historii metodyki nauczanai języka polskiego.. 345W eber interesowała się także psychologią wieku dojrzewania i jako  była kierowniczka Poradni Wychowawczo-Zawodowej wnosiła do  Pracowni wie-dzę z tego zakresu. Inni pracownicy, którzy pojawiali się kolejno w Pracowni i Zakładzie należeli już do najmłodszej grupy nauczycieli. Mieli poza sobą kilkuletni staż pedagogiczny, byli najczęściej wyróżniającymi się polonistami szkół ćwiczeń, opiekunami praktyk studenckich (Teresa Świętosławska, Janina K w aśniakow a, Andrzej K udra, Ewa Popiel-Popiołek). N iektórzy ukończyli Studia D oktoranckie w Instytucie Teorii Literatury, Teatru i Film u (Barbara Bogołębska, Ewa Popiel-Popiołek). Dwie osoby pełniły funkcję lektorów języka polskiego za granicą: dr Jadwiga Weber w Bukareszcie i dr Eugeniusz Cyniak w Helsinkach.Kiedy po kilkunastu latach, w roku 1985, sięgniemy do spisu osobowego, znajdziemy w Zakładzie Dydaktyki Języka i L iteratury Polskiej następujące osoby: kura to r Zakładu doc. dr habil. Iwo Szlesiński, p.o. kierownika Zakładu st. wykładowca d r H anna Ruszczakowa, adiunkci: d r Barbara Bogołębska, dr Eugeniusz Cyniak, d r Jan ina Kwaśniakow a, d r K rystyna R atajska, d r T eresa Świętosławska, st. asystenci: m gr B arbara K udra, m gr Andrzej K udra , asystent m gr Ewa Popiel-Popiołek.W prowadzenie przez M inisterstwo Szkolnictwa Wyższego, N auki i Tech-niki jednolitych program ów  nauczania spowodowało pewne „wzmocnienie” organizacyjne przedm iotu, umożliwiało jednocześnie organizowanie i prowa-dzenie zajęć w zależności od potrzeb środowiska, sytuacji kadrowej, współ-pracy z K uratorium  Oświaty i W ychowania. Zajęcia z m etodyki przedmiotu kierunkowego obejmowały 180 godzin, na które składały się (zależnie od systemu organizacyjnego) wykład, konwersatorium , ćwiczenia praktyczne w szkołach oraz tzw. techniczne środki nauczania. Praktyka pedagogiczna odbywała się w dalszym ciągu we wrześniu -  dwa tygodnie w szkole podstawowej i dwa tygodnie w szkole średniej. W roku 1980/1981 zmniej-szono liczbę godzin przedm iotu do 150. Przedłużeniu do ośmiu tygodni uległy praktyki pedagogiczne (po III roku cztery tygodnie w szkole pod-stawowej, po IV roku cztery tygodnie w szkole średniej).Przypom inając sprawy organizacyjne, należy przywołać w tym miejscu ważny fak t historyczny. Otóż przełom lat sześćdziesiątych i siedemdziesią-tych był okresem uzyskania przez dydaktyki szczegółowego statusu sam o-dzielnych dyscyplin naukowych. M etodyka przestała być przedmiotem „m arginesowym ” , „praktycznym ” , uzyskała program ow e równouprawnie-nie i m ogła rozwijać się w poszczególnych uczelniach, w tym w Łodzi, w samodzielnych jednostkach organizacyjnych. W latach siedemdziesiątych i na  początku osiemdziesiątych w Pracowni M etodyki Nauczania Języka Polskiego i Zakładzie D ydaktyki Języka i L iteratury Polskiej gościli kon-sultanci naukowi: doc. d r hab. K arol Lausz i prof, dr hab. Wojciech Pastem iak.Od roku akademickiego 1978/1979 rozpoczęła się współpraca z pracow-nikami pokrewnych Zakładów: Uniwersytetu W arszawskiego i Uniwersytetu im. M arii Skłodowskiej-Curie w Lublinie. Ustalono, że pracownicy zaprzyjaź-nionych Zakładów  M etodyki spotykać się będą co roku na zebraniach naukow ych kolejno w Warszawie, Łodzi i Lublinie. Pierwsze spotkania organizowano w węższym nieco gronie, z czasem stały się one konferencjami ogólnopolskimi. W drugim spotkaniu, 30-31 m aja 1983 r., wzięli udział przedstawiciele Zakładów D ydaktyki Języka Polskiego i L iteratury ze wszys-tkich wyższych uczelni w Polsce. Zapowiedzieli swój udział pracownicy naukow i Uniw ersytetu im. Justusa Liebiga z Giessen i Uniwersytetu im. Józefa Attili z Szegedu. Nie wszystkim udało się jednak przybyć do Łodzi. Gościem i referentem był dziekan Wydziału Germ anistyki w Giessen, prof, d r W olfhard Kluge; nadesłała referat Julia Bicskei, adiunkt Uniwer-sytetu z Szegedu. W 1981 r. gościem dydaktyków  języka niemieckiego w Giessen była dr H anna Ruszczakowa, k tóra wygłosiła odczyt dla studen-tów oraz uczniów klasy dziesiątej w Wetzlau.Zespół pracowników Zakładu Dydaktyki Języka Polskiego i Literatury, przygotował (pod redakcją dr. Eugeniusza Cyniaka) Przewodnik po tematach i literaturze z dydaktyki (1981). Wszyscy pracownicy Z akładu publikują systematycznie wyniki swych badań naukowych, a kilka prac doktorskich zostało przygotowanych do druku (dr dr J. M archewy, K . Ratajskiej, T . Świętosławskiej). Od roku 1977/1978 Zakład D ydaktyki (dr H anna Rusz-czakowa) prowadzi seminaria magisterskie dla studentów zaocznych.Sytuacja kadrow a w Zakładzie D ydaktyki Języka i L iteratury Polskiej wydaje się w roku 1985 ustabilizowana, a młodzi doktorzy przygotowują rozprawy habilitacyjne: d r Barbara Bogołębska, dr K . R atajska, dr Teresa Świętosławska.M etodyka przedm iotu kierunkowego jest współcześnie samodzielną dys-cypliną naukow ą, rozwija się w różnych ośrodkach uczelnianych, także w Łodzi, w sposób interesujący. W obrębie zainteresowań pracowników Zakładu D ydaktyki Języka i Literatury Polskiej pozostaje następująca prob-lematyka: historyczne i współczesne koncepcje nauczania literatury i języka polskiego; recepcja literatury i analiza dzieła literackiego w szkole; nauczanie teorii literatury; problemy stylistyki, nauczanie wiedzy o języku; historia słownictwa specjalnego; doskonalenie zawodowe czynnych nauczycieli języka ojczystego; poglądy dydaktyczne wybitnych polonistów.

Z historii metodyki nauczania języka polskiego jako przedmiotu kierunkowego na Uniwersytecie Łódzkim (1946-1985)

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/10436/1/326-331.pdf

Z historii metodyki nauczania języka polskiego jako przedmiotu kierunkowego na Uniwersytecie Łódzkim (1946-1985)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)