Zarzycka, Grażyna

Acta Universitatis Lodziensis Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

WSTĘPREFLEKSJE LINGWISTYCZNO-KULTUROWE W GLOTTODYDAKTYCE POLONISTYCZNEJO tym, że glottodydaktyka oraz lingwistyka kulturowa pozostają od daw-na w relacji ze sobą, nie trzeba nikogo przekonywać. Nauczanie języka obcego nieodzownie bowiem łączy się z objaśnianiem kodów kulturowych, zawartych w pojedynczych leksemach i dłuższych fragmentach dyskursu – frazeologizmach, aluzjach, metaforach, skrzydlatych słowach, scenariuszach kulturowych, osadzo-nych w kulturze nagłówkach prasowych, sloganach reklamowych i złożonych tekstach kultury.Badacze związani z nauczaniem języka polskiego jako obcego (JPJO) coraz częściej zajmują się tematyką lingwistyczno-kulturową (etnolingwistyczną) oraz stosują metodologię wypracowaną przez lingwistykę kulturową, utożsamianą zwykle z etnolingwistyką, do rozważań naukowych o charakterze glottodydak-tycznym. Wśród podejmowanych zagadnień znajdują się wszystkie wymienio-ne wyżej. Glottodydaktycy polonistyczni – krajowi i zagraniczni - wielokrotnie włączali się także do dyskusji o stereotypach (m.in. narodowych i płciowych), językowych obrazach świata oraz treściach ideologicznych zawartych w materia-łach dydaktycznych, formułując wnioski na ich temat z wykorzystaniem takich metodologii, jak: analiza zawartości dawnych i współczesnych podręczników do nauczania JPJO, badania ankietowe oraz wywiady z uczącymi się JPJO. Są oni również autorami prac o charakterze teoretycznym, w których wykazują potrzebę powiązania procesu nauczania JPJO z nauczaniem kultury. Dużą popularność w glottodydaktyce polonistycznej uzyskały pojęcia lingwakultury, rozmówcy inter-kulturowego czy leksykultury, funkcjonujące w innych obszarach językowych. Wśród słów-kluczy, spajających glottodydaktykę polonistyczną z lingwistyką kulturową są też pojęcia oryginalne, jak choćby przestrzeń kulturowa w naucza-niu JPJO (termin Piotra Garncarka).W różnych ośrodkach uniwersyteckich podjęto prace, a niektóre z nich za-kończono, nad słownikami kultury polskiej, zbiorami esejów lub tekstów, peł-niących funkcję przewodników po kulturze polskiej dla nauczycieli i uczących się JPJO. Tym ostatnim coraz częściej zapewnia się podręczniki wspomagające Wstęp6proces odkodowywania różnych elementów rzeczywistości wykreowanej i nie-ustannie kreowanej przez użytkowników języka polskiego. W ramach semina-riów prowadzonych przez samodzielnych pracowników naukowych związanych z nauczaniem JPJO przygotowywane są prace magisterskie i doktorskie, w któ-rych określone zagadnienia glottodydaktyczne są rozpatrywane w kontekście lin-gwistyczno-kulturowym (lub odwrotnie), stale więc zacieśniają się więzi między obydwiema dziedzinami naukowymi.W tomie, który Państwu przekazujemy, zamieszczono 11 artykułów; jeden z nich to praca anglojęzyczna. Mamy nadzieję, że ten trend – pojawianie się na łamach „Kształcenia Polonistycznego Cudzoziemców” artykułów również w in-nych wersjach językowych – będzie kontynuowany. Autorzy wszystkich tekstów włączają się do dyskusji o wzajemnych relacjach między glottodydaktyką poloni-styczną a lingwistyką kulturową. Wśród prac są artykuły o charakterze teoretycz-nym – zostały one umieszczone na początku tomu, co nie znaczy, że te umieszczo-ne w dalszej kolejności są pozbawione refleksji teoretycznej, ani też, że autorzy prac teoretycznych nie proponują rozwiązań metodycznych. Piotr Garncarek – autor pierwszego artykułu - podejmuje próbę przełożenia koncepcji Paula Willisa, mało znanego w środowisku glottodydaktycznym bry-tyjskiego etnografa i socjologa, promując tym samym metodę nauczania JPJO z wykorzystaniem środków pozajęzykowych – np. symboli, metafor, a także ak-centowanej w tytule językowej wyobraźni etnograficznej. W artykule napisanym przez Tamarę Czerkies znajdujemy przejrzysty opis koncepcji filozofii dialogu Claire Kramsch (autorki często przywoływanej, ale znanej raczej pobieżnie) oraz etnografii mówienia, a także wskazówki związane z wykorzystaniem obu koncep-cji w praktyce glottodydaktycznej. Elżbieta Łątka jest z kolei zdania, że w sytuacji mówienia o emocjach na lekcji JPJO należy rekonstruować skrypty kulturowe i eksplikować je zgodnie z metodologią znaną choćby z prac Anny Wierzbickiej, natomiast Iwona Dembowska-Wosik przedstawia badania własne przeprowa-dzone w USA, w których wykorzystuje pojęcie stereotypu językowego do opisu użytkowników języków dziedziczonych. Autorka ta przypisuje lingwistyce kul-turowej rolę służebną wobec glottodydatyki, przynajmniej w ramach opisywanej przez siebie sytuacji badawczej. Aneta Strzelecka i Emilia Sztabnicka-Gradowska wykorzystują założenia dwóch koncepcji - teorii Galissona, dotyczącej badań leksykultury i pedagogi-ki interkulturowej, do zbadania związków frazeologicznych tworzących pole se-mantyczne ‘ciało człowieka’. Ałła Krawczuk, autorka kolejnej pracy, postuluje, by na polszczyznę patrzeć „przez okulary” innego języka (w tym wypadku ukra-ińskiego), a swoje propozycje dydaktyczne opiera na teoriach wypracowanych w językoznawstwie kognitywnym. W artykule napisanym przez Jerzego Kowalew-skiego również znajdujemy rozważania na temat specyfiki nauczania języka pol-skiego na Ukrainie; autor formułuje hipotezę (wykorzystując metodologię badań stereotypów), zgodnie z którą mentalność użytkowników można rozpoznać na Refleksje lingwistyczno-kulturowe w glottodydaktyce polonistycznej 7podstawie cech składniowych ich języka. Kamil Szafraniec ocenia przydatność niezbyt dzisiaj cenionej metody gramatyczno-tłumaczeniowej na lekcjach JPJO, akcentując zarazem jej walory w zakresie przybliżania uczącym się zjawisk kul-turowych. Wiola Próchniak, wychodząc z założenia, że język to „symboliczny przewodnik po kulturze” (motto artykułu), zachęca do kształcenia kompetencji interkulturowej uczących się z wykorzystaniem tekstów literackich i na przykła-dzie wiersza Stanisława Balińskiego pokazuje, jak to robić. W kolejnym artykule Beata Grochala stawia pytanie o to, czy zasadne jest stosowanie tekstów kabareto-wych na lekcji JPJO, następnie ilustruje wybranymi przykładami trudności z tym związane. W ostatnim, anglojęzycznym, artykule Grażyna Zarzycka przedstawia socjokulturową analizę strategii nazewnicznych, stosowanych w dyskursie praso-wym z lat 1989–2003 na temat słuchaczy Studium Języka Polskiego dla Cudzo-ziemców UŁ oraz ich siedziby i wyciąga wnioski na temat sposobów utrwalania przez dziennikarzy negatywnych skryptów mentalnych. Jak widać, autorzy prac publikowanych w 19. tomie KPC nie tylko konty-nuują stare wątki, ale w dużej mierze otwierają nowe pola w dyskusji na temat związków między glottodydaktyką a lingwistyką kulturową.W II części tomu zamieszczamy recenzje czterech prac. Trzy pierwsze, na-pisane przez Beatę Grochalę, Grzegorza Rudzińskiego i Grażynę Zarzycką, do-tyczą trzech monografii (autorstwa Anny Żurek, Anny Seretny oraz Przemysława E. Gębala), a przedmiotem opinii sformułowanej przez Iwonę Janowską są kon-spekty lekcji JPJO wydane na płycie CD.Grażyna Zarzycka

Refleksje lingwistyczno-kulturowe w glottodydaktyce polonistycznej

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/8929/1/00-wstep.pdf

Refleksje lingwistyczno-kulturowe w glottodydaktyce polonistycznej

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)